Piylənmənin dərəcələri, əmələ gəlmə səbəbləri və müalicəsi
Məzmun süni intellekt ilə optimallaşdırılmışdır
Piylənmə və Bədən Kütlə İndeksi (BKİ)
Piylənmə, müasir dövrdə sağlamlıq üçün ciddi risk yaradan və kompleks yanaşma tələb edən bir vəziyyətdir. Tibbi praktikada piylənmənin dərəcəsini müəyyən etmək üçün adətən Bədən Kütlə İndeksi (BKİ) göstəricisindən istifadə olunur. Bu göstərici, fərdin çəkisinin boyuna olan nisbətinə əsasən müəyyən edilir.
Piylənmənin Dərəcələri
Ümumdünya Səhiyyə Təşkilatının standartlarına uyğun olaraq, BKİ göstəriciləri aşağıdakı kateqoriyalara bölünür:
| Kateqoriya | BKİ Aralığı (kq/m²) |
|---|---|
| Normal Çəki | 18.5 - 24.9 arası |
| Artıq Çəki | 25 - 29.9 arası |
| Obezite (Piylənmə) I Dərəcə | 30 - 34.9 arası |
| Obezite II Dərəcə (Ciddi) | 35 - 39.9 arası |
| Morbid Obezite (Obezite III Dərəcə) | 40 və yuxarı |
Piylənmənin Əmələ Gəlmə Səbəbləri
Piylənmənin inkişafı tək bir səbəblə deyil, adətən bir neçə amilin qarşılıqlı təsiri ilə baş verir. Bu amillər fərdin həyat tərzindən genetik faktorlara qədər geniş bir spektri əhatə edir:
- Kalori Balansı: Qəbul edilən kalorilərin fiziki fəaliyyət zamanı xərclənən kalorilərdən çox olması əsas səbəbdir.
- Fiziki Aktivliyin Azalması: Müasir dövrün gətirdiyi hərəkətsiz yaşam tərzi, piylənmə riskini əhəmiyyətli dərəcədə artırır.
- Qidalanma Alışkanlıqları: Yüksək kalorili, yağlı və şəkərli qidaların həddindən artıq istehlakı çəki artımına yol açır.
- Genetik Amillər: Ailə tarixində piylənmə olan şəxslər bu problemə qarşı daha yüksək risk altındadırlar.
- Psixoloji Amillər: Stress, əsəb gərginliyi və depressiya kimi emosional vəziyyətlər yemək vərdişlərinə mənfi təsir edərək çəkini artıra bilər.
- Metabolik Səbəblər: Bəzi hormonal pozuntular və metabolik xəstəliklər bədəndə yağ toplanmasına şərait yaradır.
Piylənmənin Müalicə Metodları
Piylənmənin müalicəsi hər bir şəxs üçün fərdi şəkildə planlaşdırılmalıdır. Effektiv nəticə əldə etmək üçün aşağıdakı komponentlərin tətbiqi zəruridir:
- Diyet və Qidalanma Alışkanlıqlarının Dəyişdirilməsi: Peşəkar nəzarət altında aşağı kalorili və balanslı qidalanma rejiminə keçid edilməlidir.
- Fiziki Aktivlik: Müntəzəm idman və hərəkət, çəkinin idarə olunması və ümumi sağlamlıq vəziyyətinin yaxşılaşdırılması üçün vacibdir.
- Davranış Terapiləri: Sağlam qidalanma vərdişlərini formalaşdırmaq məqsədilə yeyiş davranışlarını dəyişdirməyə yönəlmiş psixoloji dəstək faydalıdır.
- Dərman Müalicəsi: Müəyyən klinik hallarda həkim tərəfindən tibbi müdaxilə və farmakoloji müalicə tövsiyə oluna bilər.
- Cərrahi Müdaxilə: Ağır piylənmə hallarında və yanaşı gedən xəstəliklər mövcud olduqda, bariatrik cərrahiyyə variantları nəzərdən keçirilir.
Piylənmənin müalicəsi uzunmüddətli bir prosesdir və həm xəstənin, həm də tibbi mütəxəssislərin aktiv iştirakını tələb edir. Müalicənin əsas hədəfi, sağlam çəkiyə çatmaq, bu çəkini qorumaq və piylənmə ilə bağlı yarana biləcək digər sağlamlıq problemlərinin qarşısını almaqdır.
