Plevra biopsiyası
Plevranın Anatomiya və Funksiyası
Plevra, ağciyəri əhatə edən ikiqat zərfli bir membrandır və onun iki əsas təbəqəsi var:
Visseral plevra: Ağciyərin səthinə birbaşa yapışmış daxili təbəqədir.
Parietal plevra: Sinə boşluğunun daxili divarını örtən xarici təbəqədir.
Bu iki plevra təbəqəsi arasında çox nazik bir maye təbəqəsi olur. Bu maye, plevra təbəqələrinin bir-birinə sürtünmədən hərəkət etməsinə və nəfəsalma zamanı ağciyərlərin genişlənməsinə kömək edir. Plevrada yaranan problemlər (iltihab, infeksiya, şişlər və s.) ciddi tənəffüs problemlərinə səbəb ola bilər, buna görə də bu vəziyyətlərin diaqnozu və müalicəsi üçün plevra biopsiyası vacibdir.
Plevra Biopsiyasının Məqsədi
Plevra biopsiyası müxtəlif xəstəliklərin və anormal vəziyyətlərin diaqnozu üçün istifadə edilir:
Plevral mezotelyoma:
Plevral mezotelyoma, asbest ilə təmas nəticəsində inkişaf edən nadir, lakin ciddi bir xərçəng növüdür. Plevra biopsiyası bu xərçəngin erkən diaqnozu üçün əsas vasitədir.
Plevral infeksiyalar:
Plevra iltihabına və ya infeksiyalarına səbəb olan bakterial, viral və ya göbələk infeksiyalarının diaqnozunu qoymaq üçün plevra biopsiyası həyata keçirilir. Tuberkulyozlu plevrit də bu infeksiyaların bir nümunəsidir.
Plevral efüziya:
Plevral efüziya, plevra təbəqələri arasında həddindən artıq maye toplanması ilə xarakterizə olunur. Bu vəziyyət ürək çatışmazlığı, ağciyər xərçəngi və ya iltihabi xəstəliklər nəticəsində yarana bilər. Plevra biopsiyası bu vəziyyətlərin səbəbini müəyyən etmək üçün istifadə edilir.
Plevral iltihab və sarkoidoz:
Plevra iltihabı və ya otoimmün xəstəliklər (məsələn, sarkoidoz) kimi vəziyyətlərin qiymətləndirilməsi üçün plevra biopsiyası vasitəsilə toxuma nümunələri götürülür.
Plevra Biopsiyasının Proseduru
Plevra biopsiyası, müxtəlif metodlarla aparıla bilər. Biopsiya metodu xəstənin vəziyyətindən və biopsiya ediləcək toxumanın yerindən asılı olaraq dəyişir.
1. İynə ilə plevra biopsiyası:
Bu, ən çox istifadə edilən plevra biopsiyası üsuludur və minimal invazivdir. Bu üsulda həkim, xəstənin döş qəfəsinin dərisindən bir biopsiya iynəsi vasitəsilə plevraya daxil olur və toxuma nümunəsi götürür. Bu prosedur adətən lokal anesteziya altında həyata keçirilir.
Prosedurun gedişi: Prosedur zamanı xəstə rahat oturur və ya uzanır. Xəstə yerli anesteziya alır və biopsiya iynəsi döş qəfəsi divarına daxil edilir. İynə plevraya çatdıqdan sonra kiçik bir toxuma nümunəsi götürülür. Prosedur ümumiyyətlə 30 dəqiqədən az davam edir.
2. Torakoskopik plevra biopsiyası (Video-assisted thoracoscopic surgery – VATS):
Daha dəqiq biopsiya tələb olunduqda və ya plevra təbəqələrini daha yaxşı görmək lazım olduqda, torakoskopik plevra biopsiyası həyata keçirilə bilər. Bu üsulda həkim sinə divarında kiçik bir kəsik açır və torakoskop (kamera) vasitəsilə plevranı birbaşa müşahidə edir və biopsiya alır. Bu üsul ümumi anesteziya altında aparılır.
Prosedurun gedişi: Xəstəyə ümumi anesteziya tətbiq edilir və kiçik bir kəsikdən torakoskop daxil edilir. Həkim ekranda plevranın görüntülərini izləyir və lazımi toxuma nümunələrini götürür.
3. Torakotomiya ilə plevra biopsiyası:
Bu üsul daha mürəkkəb hallarda tətbiq edilir və açıq cərrahi müdaxilə tələb edir. Ağciyər xərçəngi və ya plevra xərçəngi şübhəsi olan xəstələrdə daha dəqiq biopsiya götürmək üçün istifadə edilir.
Plevra Biopsiyasının Hazırlığı
Plevra biopsiyası üçün xəstələrdən əvvəlcədən müəyyən hazırlıq görülməsi tələb olunur:
Qan durulducuların dayandırılması: Xəstə qan durulducu dərmanlar (məsələn, aspirin, varfarin) qəbul edirsə, bu dərmanlar müvəqqəti olaraq dayandırıla bilər.
Qida və su qəbulu: Torakoskopik və ya cərrahi biopsiya hallarında xəstədən biopsiyadan əvvəl müəyyən müddət ərzində qida və su qəbul etməməsi tələb oluna bilər.
Görüntüləmə testləri: Prosedurdan əvvəl plevral bölgənin dəqiq müəyyən edilməsi üçün rentgen, KT və ya ultrasəs müayinəsi aparıla bilər.
Plevra Biopsiyasının Riskləri
Plevra biopsiyası ümumiyyətlə təhlükəsiz bir prosedur hesab edilir, lakin bəzi nadir hallarda fəsadlar baş verə bilər:
Pnevotoraks (Ağciyər çöküşü):
Plevra biopsiyası zamanı bəzən ağciyərdən hava qaça bilər və bu da pnevmotoraksa səbəb ola bilər. Nəticədə ağciyər bir hissəsi çökə bilər və nəfəs almaq çətinləşər. Bu vəziyyət dərhal tibbi müdaxilə tələb edir.
Yüngül qanaxma:
Prosedur zamanı kiçik miqdarda qanaxma baş verə bilər. Bu adətən özü-özünə dayanır və ciddi bir problem yaratmır.
İnfeksiya:
Biopsiya zamanı infeksiya riski az olsa da, mövcuddur. İnfeksiya baş verərsə, antibiotiklərlə müalicə edilə bilər.
Ağrı və narahatlıq:
Biopsiya yerində prosedurdan sonra bir neçə gün ərzində ağrı və narahatlıq hissi ola bilər.
Plevra Biopsiyasının Əhəmiyyəti
Plevra biopsiyası bir çox plevra və ağciyər xəstəliklərinin diaqnozunda əvəzolunmaz bir vasitədir:
Plevral xərçəngin erkən diaqnozu: Plevra biopsiyası plevral mezotelyoma və ya digər plevra xərçənglərinin diaqnozunda erkən mərhələdə mühüm rol oynayır.
İnfeksiyaların və iltihabların müəyyən edilməsi: Plevral infeksiyalar və iltihabi xəstəliklər (məsələn, sarkoidoz) toxuma nümunələrinin analizləri ilə dəqiqləşdirilir.
Plevral efüziyanın səbəblərinin araşdırılması: Xəstədə plevral maye toplanması olduqda, biopsiya vasitəsilə bu vəziyyətin altında yatan səbəblər müəyyən edilə bilər (məsələn, ürək çatışmazlığı, infeksiyalar, xərçəng).
Nəticə
Plevra biopsiyası, plevra və ağciyər xəstəliklərinin diaqnozunda geniş istifadə edilən və etibarlı bir diaqnostik vasitədir. Bu prosedur vasitəsilə həkimlər plevra xərçəngi, infeksiyalar və digər xəstəliklərin səbəblərini müəyyən edə bilir və uyğun müalicə planını tərtib edə bilirlər. Plevra biopsiyası, təhlükəsiz bir prosedur olsa da, nadir hallarda pnevmotoraks və ya yüngül qanaxma kimi risklər mövcuddur. Bu risklər həkim nəzarəti altında minimal səviyyədə saxlanıla bilər.