Polikistik yumurtalıq sindromu

PKOS-un səbəbləri:

PKOS-un dəqiq səbəbi tam olaraq bilinmir, lakin bir neçə faktor bu sindromun inkişafına təsir edə bilər:

Hormon səviyyələrinin balanssızlığı:

PKOS-lu qadınlarda androjen səviyyəsi yüksəkdir. Androjenlər (erkək hormonları) normalda qadınlarda da az miqdarda olur, lakin PKOS-da bu hormonların miqdarı artar, bu da yumurtlamaya mane olur və digər simptomlara səbəb olur.

İnsulin müqaviməti:

PKOS-lu qadınların çoxunda insulin müqaviməti olur. Bədən hüceyrələri insulinin təsirinə daha az həssas olur, bu da qan şəkərinin normadan yüksək qalmasına və nəticədə daha çox insulin ifraz olunmasına səbəb olur. Artan insulin səviyyələri isə yumurtalıqlarda daha çox androjen istehsalını stimullaşdırır, bu da PKOS-un simptomlarını artırır.

Genetik faktorlar:

PKOS irsi bir xəstəlik ola bilər. Ailədə PKOS diaqnozu olan qadınlarda bu sindromun yaranma riski daha yüksəkdir.

İltihab:

PKOS-lu qadınlarda bədəndəki xroniki iltihab səviyyəsi daha yüksək ola bilər. Artan iltihab da yumurtalıqlarda daha çox androjen istehsalına səbəb ola bilər.

PKOS-un simptomları:

PKOS-un simptomları fərqli qadınlarda fərqli şəkildə təzahür edə bilər, lakin ən yaygın simptomlar aşağıdakılardır:

Nizamsız menstruasiya dövrləri:

PKOS-lu qadınlarda menstruasiya dövrləri tez-tez nizamsız olur. Bəzən menstruasiya tamamilə kəsilə bilər (amenoreya) və ya çox az hallarda baş verə bilər.

Ovulyasiya problemi və sonsuzluq:

Yüksək androjen səviyyələri yumurtlamaya mane olur. Bu da sonsuzluq problemi yarada bilər. PKOS, qadınlarda ən yaygın sonsuzluq səbəblərindən biridir.

Hiperandrogenizm əlamətləri:

Yüksək səviyyədə androjenin səbəb olduğu əlamətlərə aşağıdakılar daxildir:

Üz və bədəndə həddindən artıq tüklənmə (hirsutizm),

Aknelər və yağlı dəri,

Kişi tipli saç tökülməsi (alın və başın üst hissəsində).

Yumurtalıqlarda kistlər:

Yumurtalıqlarda çoxsaylı kiçik kistlərin olması ultrasəs müayinəsində görülə bilər. Bu kistlər yumurtalıqlarda olgunlaşmamış yumurta hüceyrələrinin yığılmasından yaranır.

Çəki artımı və piylənmə:

İnsulin müqaviməti və hormonal balanssızlıq çəki artımına, xüsusilə qarın bölgəsində yağlanmaya səbəb ola bilər. PKOS-lu qadınların çoxu artıq çəki və ya piylənmədən əziyyət çəkir.

İnsulin müqaviməti və tip 2 diabet riski:

PKOS-lu qadınlarda insulin müqaviməti artmış olur ki, bu da tip 2 diabet riskini artırır.

Duygusal və psixoloji problemlər:

PKOS-lu qadınlar arasında depressiya, narahatlıq və özünəinam problemləri geniş yaygındır. Həmçinin hormonal balanssızlıq səbəbindən əhval dəyişikliyi də baş verə bilər.

PKOS-un diaqnozu:

PKOS-un diaqnozu üçün müxtəlif testlər və müayinələr aparılır. Həkimlər adətən aşağıdakı diaqnostik üsullardan istifadə edirlər:

Tibbi tarix və simptomların qiymətləndirilməsi:

Həkim menstruasiya dövrləri, hirsutizm, aknə və digər simptomlar haqqında suallar verərək xəstənin tibbi tarixini qiymətləndirir.

Fiziki müayinə:

Fiziki müayinə zamanı həkim hirsutizm, aknə və kişi tipli saç tökülməsi kimi hiperandrogenizm əlamətlərini qiymətləndirir.

Qan testləri:

Qan testləri vasitəsilə hormon səviyyələri ölçülür. Androjen, estrogen, progesteron, insulin, FSH və LH səviyyələri yoxlanılır. Tip 2 diabet riski və insulin müqavimətinin olub-olmadığını müəyyən etmək üçün qanda qlükoza səviyyəsi də yoxlanıla bilər.

Ultrasəs müayinəsi:

Yumurtalıqların ultrasəs müayinəsi ilə yumurtalıqlarda çoxsaylı kiçik kistlərin olub-olmadığı yoxlanılır. Bu müayinə kistlərin ölçüsünü və yerləşməsini göstərir.

Rotterdam kriteriyaları:

PKOS diaqnozu üçün üç əsas kriteriyadan ən azı ikisi olmalıdır:

Nizamsız və ya kəsilmiş menstruasiya dövrləri,

Hiperandrogenizmin klinik və ya laboratoriya əlamətləri,

Yumurtalıqlarda kistlərin olması (ultrasəs nəticəsində).

PKOS-un müalicəsi:

PKOS-un tam müalicəsi yoxdur, lakin simptomlar idarə oluna bilər və həyat keyfiyyəti yaxşılaşdırıla bilər. Müalicə məqsədi simptomları yüngülləşdirmək, hormon səviyyələrini normallaşdırmaq və sonsuzluq problemlərini həll etməkdir.

1. Həyat tərzi dəyişiklikləri:

Çəki azaldılması: Sağlam bir bədən çəkisinə nail olmaq PKOS-un simptomlarını yüngülləşdirə bilər. Çəki azalması insulin müqavimətini azaldır, menstruasiya dövrlərini tənzimləyir və yumurtlamanı bərpa edə bilər.

Fiziki fəaliyyət: Mütəmadi olaraq məşq etmək, həm çəkini azaltmağa kömək edir, həm də insulin müqavimətini idarə etməyə kömək edir.

Sağlam qidalanma: Karbohidrat qəbulunu məhdudlaşdırmaq, insulin səviyyələrini idarə etmək və çəki azalmasını dəstəkləmək üçün vacibdir. Liflə zəngin qidalar, tərəvəzlər, meyvələr və tam taxıllar yemək faydalıdır.

2. Dərman müalicəsi:

Doğum nəzarəti həbləri: Hormonal balansı bərpa etmək və menstruasiya dövrlərini tənzimləmək üçün doğum nəzarəti həbləri təyin edilir. Bu həblər həmçinin hirsutizm və aknə kimi hiperandrogenizm əlamətlərini azalda bilər.

Anti-androgen dərmanlar: Hirsutizm və aknə kimi simptomları azaltmaq üçün anti-androgen dərmanlar (məsələn, spironolakton) təyin edilə bilər.

Metformin: İnsulin müqavimətini azaltmaq və qan şəkərini normallaşdırmaq üçün istifadə edilən dərmandır. Metformin menstruasiya dövrlərini tənzimləməyə və yumurtlamanı bərpa etməyə də kömək edə bilər.

Ovulyasiyanı stimullaşdıran dərmanlar: Sonsuzluq problemi yaşayan qadınlar üçün ovulyasiyanı stimullaşdıran dərmanlar (məsələn, klomifen sitrat və ya letrozol) istifadə oluna bilər.

3. Cərrahi müdaxilə:

Əgər dərman müalicəsi effektiv deyilsə, bəzi hallarda yumurtalıq buruq klinikasından istifadə edilə bilər. Bu əməliyyatda yumurtalıqların kiçik bir hissəsi lazer və ya diatermiya ilə çıxarılır ki, bu da hormon balansını bərpa edə bilər.

PKOS və sonsuzluq:

PKOS ovulyasiya problemlərinə səbəb olduğu üçün sonsuzluğun əsas səbəblərindən biridir. Lakin müasir müalicə üsulları və ovulyasiya stimulyatorları ilə PKOS-lu qadınlar da hamilə qala bilirlər. Əgər hamiləlik planlaşdırılırsa, həkimlə məsləhətləşərək ən uyğun müalicə planı hazırlamaq vacibdir.

Nəticə:

Polikistik yumurtalıq sindromu (PKOS) qadınların sağlamlığını müxtəlif yollarla təsir edə bilən bir xəstəlikdir. Hormonal balanssızlıq, menstruasiya nizamsızlığı, sonsuzluq və digər metabolik problemlər PKOS-un başlıca simptomlarıdır. PKOS-un tam müalicəsi olmasa da, düzgün həyat tərzi dəyişiklikləri, dərman müalicəsi və digər müalicə üsulları ilə simptomlar effektiv şəkildə idarə oluna bilər. PKOS diaqnozu qoyulduqda, endokrinoloq və ya ginekoloqla məsləhətləşmək vacibdir.