Qəbizlik nədir, səbəbləri, müalicəsi
Məzmun süni intellekt ilə optimallaşdırılmışdır
Xroniki Qəbizliyin Diaqnostikası: Roma III Kriteriyaları
Xroniki qəbizlik, həzm sisteminin ən çox rast gəlinən funksional pozğunluqlarından biridir. Tibbi praktikada qəbizlik diaqnozunun dəqiq qoyulması üçün Roma III kriteriyaları əsas götürülür. Bu kriteriyalara əsasən, son 6 ay ərzində aşağıdakı simptomlardan ən azı ikisi müşahidə edilməlidir:
- Həftə ərzində 3 dəfədən az defekasiyanın (böyük bayıra çıxma) olması.
- Defekasiya aktlarının ən azı 25%-də qatı və həcmli nəcisin olması.
- Böyük bayıra çıxmaların ən azı 25%-də nəcisin tam boşalmaması hissi.
- Defekasiya zamanı ən azı 25% hallarda nəcisin anal çıxacaqda ləngiməsi.
- Böyük bayıra çıxmaların ən azı 25%-də əllə kömək edərək defekasiya icrası.
- Defekasiya zamanı ən azı 25% hallarda həddindən artıq gücənmə ehtiyacı.
- Yumşaldıcı dərmanlar istifadə etmədən yumşaq nəcisin olmaması.
- Qıcıqlanmış bağırsaq sindromu (QBS) şikayətlərinin müşahidə edilməməsi.
Qəbizliyin Səbəbləri və Yaradan Amillər
Qəbizlik həm anadangəlmə faktorlar, həm də həyat tərzi və digər xəstəliklər nəticəsində qazanılmış ola bilər. Bu vəziyyəti yaradan əsas amillər aşağıdakı qruplara bölünür:
1. Anadangəlmə Səbəblər
Bu qrupda ən geniş yayılmış patologiya Hirşprung xəstəliyidir. Bu, bağırsaq divarındakı sinir hüceyrələrinin çatışmazlığı ilə xarakterizə olunan ciddi bir vəziyyətdir.
2. Funksional və Metabolik Amillər
Funksional qəbizlik, əsasən həyat tərzi ilə bağlıdır. Maye itkisi (qusma, ishal sonrası), hərəkətsizlik, lifli qidalardan (meyvə-tərəvəz) az istifadə və defekasiya ehtiyacını təxirə salmaq bu növə yol açır.
Metabolik səbəblər isə bədəndəki hormonal və kimyəvi disbalansla bağlıdır:
- Qalxanabənzər vəzin funksiyasının azalması (hipotireoz).
- Hamiləlik və şəkər xəstəliyi.
- Qanda kalsiumun artması və ya kaliumun azalması.
- Böyrəküstü vəz törəmələri.
3. Digər Patoloji Səbəblər
- Sinir sistemi: İflic, onurğa beyin yaralanmaları və multipl skleroz.
- Dərmanlar: Ağrıkəsicilər, antidepresantlar, dəmir preparatları, diuretiklər və təzyiq dərmanları.
- Mexaniki maneələr: Bağırsaq bitişmələri, törəmələr (şişlər), anal darlıq, yırtıqlar və işemik kolit.
Qəbizlik Zamanı İstifadə Olunan Müalicə Vasitələri
Müalicə prosesində bağırsaq keçiriciliyini artırmaq üçün müxtəlif qrup preparatlardan istifadə olunur. Aşağıdakı cədvəldə əsas qruplar göstərilmişdir:
| Müalicə Qrupu | Nümunə və Təsir Mexanizmi |
|---|---|
| Laksativlər | Osmotik laksativlər, Maqnezium tərkibli vasitələr |
| Yumşaldıcılar | Nəcis yumşaldıcılar, Polietilen glikol |
| Bioloji Tənzimləyicilər | Probiotiklər və Prebiotiklər |
| Təbii Liflər | Lif tərkibli qidalar və əlavələr |
Diaqnostika və Müayinə Metodları
Qəbizliyin kökündə duran səbəbi müəyyən etmək üçün müasir tibbi müayinələr zəruridir. Bu metodlara qarın boşluğu və anal nahiyənin fiziki müayinəsi, həmçinin qan analizləri daxildir. Daha dərin araşdırma üçün aşağıdakı prosedurlar tətbiq edilir:
- Endoskopik müayinələr: Rektoskopiya və kolonoskopiya.
- Hərəkət testləri: Yoğun bağırsağın hərəkət zamanının təyini.
- Funksional testlər: Defekoqrafiya, anorektal elektromioqrafiya və manometriya.
- Biopsiya: Xüsusilə Hirşprung xəstəliyinin dəqiq diaqnozu üçün yoğun bağırsaqdan nümunə götürülməsi.
Müalicədə Cərrahi və Alternativ Yanaşmalar
Dərman müalicəsi effekt vermədikdə, mütəxəssislər tərəfindən Biofeedback, anal stimulasiya və ya daha ciddi hallarda subtotal kolektomiya və proktokolektomiya kimi cərrahi üsullar tövsiyə oluna bilər.
Qəbizliyin Qarşısını Almaq Üçün Qızıl Qaydalar
Problemi aradan qaldırmaq və bağırsaq sağlamlığını qorumaq üçün bu üç sadə, lakin effektiv qaydaya əməl edilməlidir:
- Bol maye qəbulu: Bədən çəkisindən asılı olaraq gündə orta hesabla 2-2.5 litr su içilməlidir.
- Lifli qidalanma: Gündəlik rasionda meyvə və tərəvəzlərin miqdarı artırılmalıdır.
- Fiziki aktivlik: Müntəzəm olaraq idmanla məşğul olmaq bağırsaq peristaltikasını gücləndirir.
