Qalxanabənzər vəzi xəstəlikləri
Qalxanabənzər Vəzi Xəstəlikləri:
1. Hipotiroidizm (Qalxanabənzər vəzinin az işləməsi)
Hipotiroidizm, qalxanabənzər vəzinin kifayət qədər hormon istehsal etmədiyi bir vəziyyətdir. Bu, maddələr mübadiləsinin yavaşlamasına və bir çox bədən funksiyasının zəifləməsinə səbəb olur.
Simptomlar:
Yorğunluq və halsızlıq
Çəki artımı
Soyuq həssaslığı
Depressiya
Qəbizlik
Dəri quruluğu və saç tökülməsi
Ürək ritmində yavaşlama
Səbəblər:
Hashimoto tiroiditi: Autoimmun bir xəstəlikdir, bədənin immun sistemi qalxanabənzər vəzinə hücum edərək onun funksiyasını zəiflədir.
Yod çatışmazlığı: Qalxanabənzər vəzinin hormon ifrazı üçün yoda ehtiyacı var. Yod çatışmazlığı hipotiroidizmə səbəb ola bilər.
Cərrahi müdaxilə və ya müalicələr: Tiroid cərrahiyyəsi və ya radiasiya müalicəsi tiroidin funksiyasını zəiflədə bilər.
Müalicə: Hipotiroidizmin müalicəsi adətən sintetik tiroid hormonlarının (levotiroksin) qəbul edilməsi ilə həyata keçirilir. Bu hormon bədəndəki hormon səviyyələrini normallaşdırır.
2. Hipertiroidizm (Qalxanabənzər vəzinin çox işləməsi)
Hipertiroidizm, qalxanabənzər vəzinin həddindən artıq tiroid hormonu ifraz etməsi ilə xarakterizə olunur. Bu, maddələr mübadiləsini sürətləndirir və bir çox bədən funksiyalarında həddindən artıq aktivliyə səbəb olur.
Simptomlar:
Çəki itkisi
Tez-tez ürək döyüntüsü (taxikardiya)
Əsəbilik və narahatlıq
Tərləmə və istilik həssaslığı
Əllərin titrəməsi
Yorğunluq
Yuxu pozğunluqları
Səbəblər:
Graves xəstəliyi: Autoimmun bir xəstəlikdir və hipertiroidizmin ən yaygın səbəbidir. Bu xəstəlikdə bədənin immun sistemi qalxanabənzər vəzi həddindən artıq stimullaşdırır.
Tiroid nodulları: Tiroidin müəyyən hissələrində hormon ifrazını artıran nodullar hipertiroidizmə səbəb ola bilər.
Müalicə:
Antitiroid dərmanlar: Bu dərmanlar qalxanabənzər vəzinin hormon istehsalını azaldır.
Radioaktiv yod terapiyası: Qalxanabənzər vəzini qismən və ya tamamilə məhv etmək üçün radioaktiv yod istifadə olunur.
Cərrahiyyə: Qalxanabənzər vəzinin tam və ya qismən çıxarılması (tiroidektomiya) tələb oluna bilər.
3. Guatr (Qalxanabənzər vəzinin böyüməsi)
Guatr, qalxanabənzər vəzinin böyüməsi ilə xarakterizə olunan bir vəziyyətdir. Həm hipotiroidizm, həm də hipertiroidizm guatrın yaranmasına səbəb ola bilər.
Simptomlar:
Boyunda şişkinlik
Udqunma və nəfəs alma çətinliyi
Bəzən ağrı və narahatlıq
Hipotiroidizm və ya hipertiroidizm əlamətləri (əgər funksional pozğunluq varsa)
Səbəblər:
Yod çatışmazlığı: Guatrın ən yaygın səbəblərindən biridir.
Hashimoto tiroiditi və ya Graves xəstəliyi: Hər iki autoimmun xəstəlik də guatr yaranmasına səbəb ola bilər.
Tiroid nodulları: Tiroiddəki nodullar (kistlər və ya şişlər) guatra səbəb ola bilər.
Müalicə: Müalicə guatrın səbəbindən asılıdır və dərman müalicəsi, radioaktiv yod terapiyası və ya cərrahiyyə ilə həyata keçirilə bilər.
4. Tiroid Nodulları və Kistləri
Tiroid nodulları, qalxanabənzər vəzidə əmələ gələn kiçik, bərk və ya maye ilə dolu şişlərdir. Bu nodullar bədxassəli (xərçəngli) və ya xoşxassəli ola bilər. Əksər hallarda tiroid nodulları simptom vermir, lakin böyüdükdə narahatlıq yarada bilər.
Simptomlar:
Boyunda şişlik
Nəfəs alma və ya udqunma çətinliyi
Bəzən hipertiroidizm və ya hipotiroidizm əlamətləri
Müalicə:
Xoşxassəli nodullar üçün tez-tez xüsusi müalicə tələb olunmur, lakin bəzi hallarda cərrahi müdaxilə tələb oluna bilər.
Xərçəng şübhəsi varsa, nodul çıxarılır və biopsiya edilir.
5. Tiroid Xərçəngi
Qalxanabənzər vəzi xərçəngi qalxanabənzər vəzin hüceyrələrində başlayan nadir, lakin ciddi bir xəstəlikdir. Xəstəliyin erkən mərhələlərində çox vaxt simptomlar olmur.
Simptomlar:
Boyunda şişlik
Səsdə dəyişiklik və ya səsin batması
Nəfəs alma və udqunma çətinliyi
Boyun ağrısı
Müalicə: Cərrahi müdaxilə (tiroidektomiya), radioaktiv yod müalicəsi və ya kimyaterapiya tiroid xərçənginin müalicəsində istifadə edilə bilər.