Mediastinal şişlər

Mediastinal Şişlərin Növləri

Mediastinal şişlər, yaranma bölgələrinə görə üç yerə ayrılır:

Ön Mediastinal Şişlər:

Ön mediastinum, sternumun (sinə sümüyünün) arxasında yerləşir. Bu bölgədə daha çox timoma, lenfoma, germ hüceyrəli şişlər və teratomalar inkişaf edir.

Timoma: Timus vəzindən qaynaqlanan xoşxassəli və ya bədxassəli şişlərdir. Timoma çox vaxt myastenia gravis kimi autoimmun xəstəliklərlə əlaqələndirilir.

Lenfoma: Lenfositlərdən (ağ qan hüceyrələri) inkişaf edən bədxassəli bir şişdir. Mediastinal lenfomalar, xüsusilə Hodgkin lenfoması və Non-Hodgkin lenfoması olaraq iki növə ayrılır.

Germ Hüceyrəli Şişlər: Bəzən xoşxassəli olsa da, bədxassəli növləri də var. Bunlar cinsiyyət hüceyrələrindən qaynaqlanan şişlərdir və əsasən cinsiyyət orqanlarından kənarda, mediastinum kimi qeyri-adi yerlərdə əmələ gəlirlər.

Teratomalar: Bunlar əsasən xoşxassəli olan şişlərdir və adətən müxtəlif toxumalardan (diş, dəri, saç kimi) ibarət olur.

Orta Mediastinal Şişlər:

Bu bölgədəki şişlər daha çox traxeya, özofagus və ürək-damar strukturlarını əhatə edir. Orta mediastinal şişlər adətən bronxogen kistlər, perikard kistləri və lenfadenopatiya (limfa düyünlərinin böyüməsi) kimi xoşxassəli kütlələrdən ibarətdir.

Bronxogen Kistlər: Bunlar tənəffüs yolunun inkişafı zamanı anormal şəkildə qalan kistlərdir və adətən xoşxassəlidir.

Perikardial Kistlər: Ürəyin ətrafındakı perikardial boşluqda yaranan xoşxassəli kistlərdir.

Lenfadenopatiya: Limfa düyünlərinin genişlənməsi nəticəsində ortaya çıxan kütlələrdir və infeksiya, iltihab və ya xərçəng nəticəsində meydana gələ bilər.

Arxa Mediastinal Şişlər:

Arxa mediastinum, onurğanın önündə yerləşir və daha çox nevrojenik şişlər burada inkişaf edir.

Nevrojenik Şişlər: Sinir toxumasından əmələ gələn şişlərdir və əsasən xoşxassəli olur. Məsələn, şvannoma və ya nevrofibroma kimi şişlər sinir hüceyrələrindən qaynaqlanır. Bədxassəli formalarına nevroblastoma daxildir.

Mediastinal Şişlərin Səbəbləri

Mediastinal şişlərin dəqiq səbəbləri tam olaraq bilinməsə də, onların bəzi hallar üçün genetik meyillilik, infeksiyalar və ya immun sistem problemləri ilə əlaqəsi ola bilər. Xüsusilə, timomalar və lenfomalar kimi şişlərdə bu əlaqələr daha güclü müşahidə olunur.

Mediastinal Şişlərin Simptomları

Mediastinal şişlər kiçik və ya erkən mərhələdə olduqda əlamət göstərməyə bilər. Lakin şiş böyüdükcə və ətrafdakı strukturlara təzyiq göstərdikcə simptomlar ortaya çıxa bilər. Əsas simptomlar aşağıdakılardır:

Sinə ağrısı: Sinə nahiyəsində sıxıcı və ya küt ağrı hissi ola bilər.

Nəfəs darlığı: Şiş traxeyaya və ya bronxlara təzyiq göstərdiyi zaman nəfəs almaq çətinləşir.

Öskürək: Davamlı və bəzən qanlı öskürək ola bilər.

Udma çətinliyi (disfagiya): Özofagusa təzyiq udmanı çətinləşdirə bilər.

Səsdə dəyişiklik: Şiş səs tellərinə təsir edərsə, səsin xırıltılı çıxması müşahidə oluna bilər.

Yorğunluq və zəiflik: Bədənin enerji səviyyəsində azalma və ümumi zəiflik hissi yarana bilər.

Qızdırma və gecə tərləməsi: Xüsusilə bədxassəli şişlərdə qızdırma və gecə tərləmələri görülə bilər.

Çəki itkisi: Səbəbsiz olaraq çəki itkisi baş verə bilər.

Mediastinal Şişlərin Diaqnostikası

Mediastinal şişlər bir çox hallarda başqa bir tibbi problemlə əlaqəli olaraq aparılan görüntü testləri zamanı təsadüfən aşkar edilir. Şişlərin dəqiq diaqnozu üçün bir sıra testlər aparıla bilər:

Görüntüləmə Testləri:

Rentgen: Sinə rentgeni mediastinum bölgəsindəki şişləri aşkarlamaq üçün ilk addım ola bilər.

Kompüter Tomoqrafiyası (CT): CT skanı şişin ölçüsünü, yerini və ətraf toxumalarla əlaqəsini daha dəqiq göstərir.

Maqnit Rezonans Tomoqrafiyası (MRT): MRT yumşaq toxumaların vəziyyətini daha dəqiq göstərmək üçün istifadə olunur.

Pozitron Emissiya Tomoqrafiyası (PET): Bu test bədxassəli şişlərin fəaliyyətini qiymətləndirmək üçün istifadə edilir.

Biopsiya:

İynə Biopsiyası: Şişdən kiçik bir nümunə götürülərək laboratoriyada mikroskop altında incələnir.

Torakoskopiya: Minimal invaziv bir üsuldur və sinə boşluğuna kamera ilə təchiz olunmuş boru daxil edilərək şişdən biopsiya nümunəsi götürülür.

Cərrahi Biopsiya: Daha geniş nümunə almaq üçün açıq cərrahi müdaxilə ilə biopsiya aparıla bilər.

Qan Testləri:

Bəzi mediastinal şişlərin diaqnozu üçün qan testləri də istifadə edilə bilər, məsələn, lenfomanın aşkarlanmasında spesifik markerlər araşdırılır.

Mediastinal Şişlərin Müalicəsi

Mediastinal şişlərin müalicəsi şişin növünə, yerinə, xəstənin ümumi sağlamlıq vəziyyətinə və şişin bədxassəli olub-olmamasına görə dəyişir. Əsas müalicə üsulları aşağıdakılardır:

Cərrahi Müdaxilə:

Cərrahiyyə mediastinal şişlərin müalicəsində ən geniş istifadə edilən üsuldur. Əgər şiş xoşxassəlidirsə, tamamilə çıxarılması ilə müalicə olunur. Bədxassəli hallarda şişin çıxarılması daha mürəkkəb ola bilər.

Video Yardımlı Torakoskopik Cərrahiyyə (VATS): Minimal invaziv cərrahiyyə üsuludur və kiçik kəsiklərlə şiş çıxarıla bilər.

Açıq Torakotomiya: Daha böyük şişlər üçün açıq cərrahi üsul tətbiq edilə bilər.

Kimyaterapiya:

Bədxassəli şişlərin müalicəsində şiş hüceyrələrini məhv etmək üçün kimyaterapiya dərmanları istifadə olunur. Bu üsul timoma, lenfoma və ya digər bədxassəli şişlərdə tətbiq edilə bilər.

Radiasiya Terapiyası:

Xərçəng hüceyrələrini məhv etmək və şişin böyüməsini yavaşlatmaq üçün radiasiya istifadə edilir. Bu, kimyaterapiya ilə birlikdə və ya cərrahiyyədən əvvəl/sonra tətbiq oluna bilər.

İmmunoterapiya və Hədəflənmiş Müalicələr:

Bəzi xərçənglər üçün immun sistemi gücləndirən və ya şiş hüceyrələrini hədəfləyən müalicələr istifadə edilir.

Nəticə

Mediastinal şişlər həm xoşxassəli, həm də bədxassəli ola bilər və ciddi tənəffüs, ürək və digər həyati funksiyalara təsir göstərə bilər. Erkən diaqnoz və müalicə ilə mediastinal şişlərin əksəriyyəti uğurla müalicə edilə bilər. Sinə ağrısı, öskürək, nəfəs darlığı və ya udma çətinliyi kimi simptomlar müşahidə etdiyiniz zaman həkimə müraciət etmək vacibdir.