Epiqlottitin iltihabı (epiqlottit)
Epiqlottit təcili tibbi müdaxilə tələb edən bir vəziyyətdir, çünki bu iltihab hava yollarının tamamilə bağlanmasına səbəb ola bilər və həyati təhlükə yarada bilər.
Epiqlottitin Səbəbləri
Epiqlottitin əsas səbəbi infeksiyalar və ya qıcıqlandırıcı maddələrdir. Xüsusilə bakterial infeksiyalar epiqlottisin iltihabına səbəb olur. Əsas səbəblər aşağıdakılardır:
Bakterial İnfeksiyalar:
Epiqlottitin ən yaygın səbəbi Haemophilus influenzae tip B (Hib) bakteriyasıdır. Bu bakteriya uşaqlarda xüsusilə təhlükəlidir. Hib peyvəndi tətbiq edildikdən sonra bu səbəbdən yaranan epiqlottit halları azalıb, lakin peyvənd olunmamış insanlarda hələ də rast gəlinir.
Streptococcus pneumoniae, Staphylococcus aureus və Streptococcus pyogenes kimi digər bakteriyalar da epiqlottitə səbəb ola bilər.
Viral İnfeksiyalar:
Bəzi hallarda, tənəffüs yollarının viral infeksiyaları (qrip, parainfluenza və herpes virusu kimi) epiqlottitə səbəb ola bilər.
Kimyəvi və Termal Qıcıqlandırıcılar:
Kimyəvi maddələrin və ya buxarların, həmçinin çox isti qidaların və içkilərin inhalyasiya edilməsi epiqlottisi qıcıqlandıraraq iltihablanmasına səbəb ola bilər.
Travma:
Epiqlottisə mexaniki zərbələr (məsələn, qida, tibb alətləri və ya yad cisimlər) bu bölgədə zədə və iltihaba səbəb ola bilər.
Epiqlottitin Simptomları
Epiqlottitin simptomları çox sürətlə inkişaf edir və vəziyyət həyati təhlükə yarada biləcəyi üçün simptomlar göründüyü anda dərhal tibbi yardım axtarılmalıdır. Əsas simptomlar aşağıdakılardır:
Boğaz Ağrısı və Udqunma Çətinliyi:
Xəstələr ciddi boğaz ağrısı və udqunma zamanı narahatlıq hiss edə bilərlər. Bu, adətən udqunma zamanı daha da şiddətlənir.
Nəfəs Darlığı və Tənəffüs Çətinliyi:
Epiqlottisin şişməsi hava yollarını daralda və nəfəs almağı çətinləşdirə bilər. Bu simptomlar adətən qəflətən baş verir və vəziyyət ağırlaşa bilər.
Səsin Boğulması və ya Xırıltılı Səs:
Səs telləri ilə epiqlottis arasında əlaqə qurulduqda səs xırıltılı və ya zəif çıxa bilər.
Stridor (Səsli Nəfəs Alma):
Xəstələr nəfəs alarkən yüksək səslə (stridor) nəfəs almağa başlayır. Bu, hava yollarının tıxanmasının əlaməti ola bilər.
Ağzın Aşırı Sulu Olması (Hipersalyasiya):
Xəstələr çoxlu miqdarda tüpürcək ifraz edə bilər və udquna bilmədikləri üçün tüpürcəyi udmaqda çətinlik çəkə bilərlər.
Qızdırma:
Epiqlottit çox vaxt yüksək qızdırma ilə müşayiət olunur, bu da infeksiyanın varlığını göstərir.
Narahatlıq və Oksigen Çatışmazlığı:
Xəstələr nəfəs almaqda çətinlik çəkdikləri üçün narahatlıq hiss edə bilər və oksigen çatışmazlığı səbəbindən dodaqlarda və dırnaqlarda göyərmə (siyanosis) baş verə bilər.
Duruş Dəyişikliyi:
Xəstələr, xüsusilə uşaqlar, oturaraq öne doğru əyilmək və ya boğazı açıq tutmaq üçün başlarını geriyə doğru çəkərək nəfəs almağı asanlaşdırmağa çalışa bilərlər.
Epiqlottitin Diaqnozu
Epiqlottitin diaqnozu təcili olaraq qoyulmalıdır, çünki bu vəziyyət çox sürətlə pisləşə bilər. Həkimlər diaqnoz qoymaq üçün xəstənin simptomlarını və tibbi tarixini nəzərə alırlar. Diaqnoz üçün aşağıdakı üsullar istifadə edilə bilər:
Fiziki Müayinə:
Həkim boğazı diqqətlə yoxlayaraq epiqlottisdə şişmə və ya qızartı olub olmadığını müəyyən edə bilər. Bununla belə, hava yollarının tamamilə bağlanma riskinə görə bu müayinə çox diqqətlə aparılmalıdır.
Laringoskopiya:
Laringoskopiya ilə həkim boğazın dərinliyinə baxaraq epiqlottisdəki iltihabı və şişkini vizual olaraq görə bilər. Bu prosedur ehtiyatla aparılır, çünki hava yollarının tam bağlanmasına səbəb ola bilər.
Rentgen Müayinəsi:
Epiqlottisin rentgen görüntüsü "baş barmağı" görünüşündə olur və şişmiş olduğunu göstərə bilər.
Qan Testləri və Mədəniyyət Testləri:
Xəstədə infeksiya səbəbini müəyyən etmək üçün qan testləri və boğazdan mədəniyyət nümunələri götürülə bilər.
Epiqlottitin Müalicəsi
Epiqlottit təcili tibbi müdaxilə tələb edən bir vəziyyətdir. Müalicə hava yollarının açıq qalmasını təmin etməyə və infeksiyanın nəzarət altına alınmasına yönəlmişdir. Əsas müalicə üsulları aşağıdakılardır:
1. Təcili Tibbi Müdaxilə:
Epiqlottitin müalicəsi üçün xəstə dərhal xəstəxanaya yerləşdirilməli və təcili tibbi yardım almalıdır. Xəstənin tənəffüs yollarını açıq tutmaq üçün həkimlər trakeostomiya (boğazda kəsik açılması) və ya intubasiya (nəfəs borusuna boru yerləşdirilməsi) həyata keçirə bilərlər.
2. Oksigen Dəstəyi:
Xəstənin oksigen səviyyəsini artırmaq üçün oksigen maskası və ya digər cihazlar vasitəsilə əlavə oksigen verilir.
3. Antibiotiklər:
Epiqlottitin səbəbi bakterial infeksiya olduğu halda, antibiotiklər təyin olunur. Haemophilus influenzae infeksiyası üçün geniş təsirli antibiotiklər istifadə edilə bilər.
4. Kortikosteroidlər:
Kortikosteroidlər səs tellərində və boğazda iltihabı və şişkinliyi azaltmaq üçün istifadə oluna bilər.
5. İv (Damar İçi) Maye Dəstəyi:
Xəstə qida və maye qəbulunda çətinlik çəkərsə, damar yolu ilə maye və qida dəstəyi təmin oluna bilər.