Estrogen hormonunun olmaması

Estrogen çatışmazlığının səbəbləri:

Estrogen səviyyələrinin azalmasına bir sıra amillər səbəb ola bilər:

1. Menopoz:

Menopoz dövründə (adətən 45-55 yaş aralığında) yumurtalıqlar estrogen istehsalını əhəmiyyətli dərəcədə azaldır. Bu, estrogen çatışmazlığının ən yaygın səbəbidir. Menopozdan sonra estrogen səviyyələri aşağı olaraq qalır və bu, bəzi fiziki və emosional dəyişikliklərə səbəb ola bilər.

2. Premenopozal (erkən) yumurtalıq çatışmazlığı:

Bəzi qadınlarda yumurtalıqlar menopoz yaşına çatmamışdan əvvəl estrogen istehsalını dayandıra bilər. Bu vəziyyətə erkən yumurtalıq çatışmazlığı deyilir və 40 yaşından əvvəl baş verə bilər. Səbəblər arasında otoimmün xəstəliklər, genetik faktorlar, kimyaterapiya və ya radiasiya müalicəsi ola bilər.

3. Histerektomiya (yumurtalıqların çıxarılması):

Yumurtalıqların cərrahi yolla çıxarılması (ooforektomiya) estrogen çatışmazlığına səbəb olur, çünki estrogen istehsalının əsas mənbəyi yumurtalıqlardır. Bu, menopozun erkən başlanmasına səbəb ola bilər.

4. Anoreksiya və ya ciddi qida çatışmazlığı:

Düşük bədən yağı və yetersiz qidalanma yumurtalıqların estrogen istehsalını poza bilər. Bu, həm qida çatışmazlığı olan qadınlarda, həm də ciddi arıqlama edən şəxslərdə görülə bilər.

5. Hiperprolaktinemiya:

Prolaktin hormonunun səviyyəsinin yüksək olması estrogen səviyyələrini azalda bilər. Bu vəziyyət adətən hipofiz vəzində olan problemlərlə əlaqədardır.

6. Xroniki xəstəliklər:

Böyrək və ya qaraciyər xəstəlikləri kimi xroniki xəstəliklər estrogen metabolizmasını və səviyyələrini poza bilər.

Estrogen çatışmazlığının simptomları:

Estrogen çatışmazlığı müxtəlif simptomlara səbəb ola bilər, çünki bu hormon qadın bədənində bir çox funksiyanı tənzimləyir. Aşağıda estrogen çatışmazlığının ən yaygın simptomları qeyd olunub:

Menstruasiya pozğunluqları:

Estrogen çatışmazlığı menstruasiya dövrlərinin nizamsız olmasına və ya menstruasiyanın tamamilə kəsilməsinə səbəb ola bilər (amenoreya).

Vajinal quruluq və cinsi əlaqə zamanı ağrı:

Estrogen səviyyələrinin azalması vajinanın qurumasına, elastikliyinin itirilməsinə və cinsi əlaqə zamanı ağrıya (dispareuniya) səbəb ola bilər.

İsti basmalar və gecə tərləmələri:

Menopoz və ya erkən yumurtalıq çatışmazlığı dövründə estrogen çatışmazlığı isti basmalar və gecə tərləmələri kimi simptomlara səbəb olur.

Libido azalması:

Estrogen çatışmazlığı cinsi istəyi azaldır və ümumi cinsi fəaliyyətdə azalmalara səbəb ola bilər.

Yuxu pozğunluqları:

Estrogenin aşağı səviyyələri yuxu problemlərinə, yuxu keyfiyyətinin azalmasına və yuxusuzluğa səbəb ola bilər.

Əhval dəyişikliyi, depressiya və narahatlıq:

Estrogen hormonunun emosional vəziyyət üzərində də təsiri var. Çatışmazlığı depressiya, narahatlıq və əsəbilik kimi psixoloji simptomlara səbəb ola bilər.

Sümük sıxlığının azalması (osteoporoz):

Estrogen çatışmazlığı sümük sıxlığını qorumaq üçün lazım olan hormondur və onun səviyyəsinin azalması osteoporoz və sümük sınıqları riskini artırır.

Dəri və saç problemləri:

Estrogen səviyyələrinin azalması dərinin qurumasına, incəlməsinə və elastikliyin itirilməsinə səbəb ola bilər. Həmçinin saçların nazikləşməsi və tökülməsi də baş verə bilər.

Ürək-damar problemləri:

Estrogen ürək-damar sistemi üçün qoruyucu təsirə malikdir. Estrogen çatışmazlığı, xüsusilə menopozdan sonra ürək xəstəlikləri riskini artırır.

Estrogen çatışmazlığının diaqnozu:

Estrogen çatışmazlığı diaqnozu qoymaq üçün həkimlər bir neçə test və müayinə apara bilərlər:

Qan testləri:

Estrogen səviyyəsini ölçmək üçün qan testləri aparılır. Estradiol səviyyəsi, yumurtalıqların estrogen istehsalının göstəricisidir. Bununla yanaşı, FSH (Follikul stimullaşdırıcı hormon) səviyyələri də yoxlanılır. FSH səviyyəsinin yüksək olması menopoz və ya erkən yumurtalıq çatışmazlığı əlaməti ola bilər.

Pelvik müayinə:

Vajinal quruluq və digər reproduktiv simptomlar üçün fiziki müayinə aparıla bilər.

Densitometriya:

Sümük sıxlığının azalması riski olan qadınlarda sümük sıxlığı testi (densitometriya) osteoporozu aşkarlamaq üçün istifadə edilə bilər.

Estrogen çatışmazlığının müalicəsi:

Estrogen çatışmazlığının müalicəsi onun səbəbindən və simptomların şiddətindən asılı olaraq dəyişir. Aşağıda ən yaygın müalicə üsulları qeyd olunub:

1. Hormon əvəzedici müalicə (HRT):

Estrogen əvəzedici müalicə menopoz və ya erkən yumurtalıq çatışmazlığı zamanı estrogen səviyyələrini artırmaq üçün ən geniş yayılmış müalicə üsuludur. HRT müxtəlif formalarda ola bilər: həblər, dəri yamaqları, jel və ya vajinal krem. HRT menopoz simptomlarını azaldır və sümük sıxlığını qorumağa kömək edir.

Lakin uzunmüddətli HRT bəzi qadınlarda ürək xəstəlikləri, döş xərçəngi və qan laxtalanması riskini artırdığı üçün həkim nəzarətində istifadə edilməlidir.

2. Lokal estrogen müalicəsi:

Vaginal quruluq və cinsi əlaqə zamanı ağrı simptomları üçün lokal estrogen kremləri, vajinal halqalar və ya tabletlər istifadə edilə bilər. Bu müalicə üsulu sistematik olaraq estrogen səviyyələrini artırmadan lokal olaraq təsir göstərir.

3. D vitamini və kalsium əlavələri:

Estrogen çatışmazlığı səbəbindən sümük itkisini azaltmaq və osteoporoz riskini azaltmaq üçün D vitamini və kalsium əlavələri tövsiyə edilə bilər.

4. Həyat tərzi dəyişiklikləri:

Qidalanma: Sümük sağlamlığını qorumaq və menopoz simptomlarını yüngülləşdirmək üçün sağlam qidalanma vacibdir. Kalsium və D vitamini ilə zəngin qidalar (süd məhsulları, yaşıl yarpaqlı tərəvəzlər, balıq) sümük sağlamlığı üçün faydalıdır.

Məşq: Mütəmadi olaraq ağırlıqla aparılan məşqlər sümük sıxlığını artırmağa kömək edir.

Siqaret və alkoqoldan uzaq durmaq: Siqaret və alkoqol estrogen səviyyələrini azaldır və sümük itkisinin qarşısını almaq üçün bu vərdişlərdən uzaq durmaq məsləhətdir.

5. Bitki əsaslı müalicələr:

Bəzi qadınlar fitoestrogenlər (bitki əsaslı estrogenlər) istifadə etməyi seçirlər. Bu maddələr soya və qırmızı yonca kimi bitkilərdə tapılır və bəzi menopoz simptomlarını azaltmağa kömək edə bilər. Ancaq bu müalicə metodlarının effektivliyi və təhlükəsizliyi hələ tam təsdiqlənməyib, buna görə də istifadə etməzdən əvvəl həkimlə məsləhətləşmək tövsiyə olunur.

Nəticə:

Estrogen çatışmazlığı, xüsusən menopoz dövründə və ya erkən yumurtalıq çatışmazlığı hallarında baş verə bilər və qadınların həyat keyfiyyətinə ciddi təsir edə bilər. Erkən diaqnoz və müvafiq müalicə ilə bu vəziyyətin səbəb olduğu simptomlar idarə oluna bilər. Estrogen səviyyələrində hər hansı bir dəyişiklikdən şübhələnirsinizsə, bir ginekoloqa və ya endokrinoloqa müraciət etmək vacibdir.