Qığırdaq qopmasının müalicəsi
Qığırdaq Qopmasının Müalicə Yolları
1. Konservativ Müalicə
Kiçik və ya orta dərəcəli qığırdaq zədələri üçün cərrahi müdaxilədən əvvəl konservativ müalicə metodları sınaqdan keçirilə bilər. Bu metodlar qığırdağı bərpa etmək deyil, simptomları idarə etmək və zədənin irəliləməsini yavaşlatmaq məqsədini daşıyır.
İstirahət: Zədəli qığırdağın daha da zədələnməsinin qarşısını almaq üçün istirahət vacibdir. Əgər diz və ya ayaq biləyi kimi oynaqlarda zədə varsa, həmin oynağa yük verməmək məsləhətdir.
Buzu Tətbiq Etmək: Qığırdaq zədələri nəticəsində yaranan şişkinliyi və ağrını azaltmaq üçün buz tətbiq etmək faydalıdır. Buzu gündə bir neçə dəfə, hər biri təxminən 15-20 dəqiqə ərzində tətbiq etmək tövsiyə olunur.
Ağrıkəsicilər və İltihab Əleyhinə Dərmanlar: İltihab və ağrıları idarə etmək üçün qeyri-steroid iltihab əleyhinə dərmanlar (NSAİİ) istifadə edilə bilər. Bu dərmanlar şişkinliyi və narahatlığı azaldır.
Fizioterapiya: Fizioterapiya, qığırdaq zədələrini dəstəkləmək və ətraf əzələlərin gücləndirilməsi üçün tətbiq olunan əsas konservativ müalicə metodlarından biridir. Fizioterapiya məşqləri zədəli oynağın hərəkətliliyini artırmaq və yükü azaldan əzələləri gücləndirmək məqsədi daşıyır.
2. Cərrahi Müalicə
Daha ciddi və ya irəliləmiş qığırdaq zədələrində konservativ müalicələr kifayət etmədikdə, cərrahi müdaxilə tələb oluna bilər. Cərrahi müdaxilələr müxtəlif metodlarla həyata keçirilir və qığırdaq toxumasının bərpasını və ya zədənin dərəcəsini yüngülləşdirməyi hədəfləyir.
Artroskopiya: Qığırdaq qopmalarının diaqnozunda və müalicəsində ən çox istifadə olunan cərrahi üsullardan biridir. Artroskopik əməliyyat zamanı cərrah kiçik kəsiklərdən xüsusi bir kamera ilə oynaq içini müayinə edir və zədələnmiş qığırdaq toxumasını təmizləyir və ya bərpa edir.
Qığırdaq Mikrofraqmentasiya: Bu metodda cərrah zədələnmiş qığırdağın altında kiçik dəliklər açır. Bu dəliklər sümük iliyindən qan çıxmasına səbəb olur və yeni qığırdaq toxumasının əmələ gəlməsinə şərait yaradır. Ancaq yeni əmələ gələn qığırdaq toxuması təbii qığırdaq qədər güclü olmur.
Mozaikplastika: Bu üsulda bədənin sağlam qığırdaq sahələrindən götürülən qığırdaq toxumaları zədəli sahəyə köçürülür. Zədələnmiş qığırdaq sahələri "mozaik" şəklində təmir edilir. Bu üsul kiçik qığırdaq qopmaları üçün effektivdir.
Qığırdaq Hüceyrə Transplantasiyası: Bu üsulda xəstənin öz qığırdaq hüceyrələri laboratoriya şəraitində çoxaldılaraq zədəli sahəyə transplantasiya edilir. Bu, qığırdaq toxumasının yenidən böyüməsini və təbii vəziyyətinə qayıtmasını təmin etməyə yönəlmiş daha müasir bir üsuldur.
Oynaq Dəyişdirilməsi (Protezləşmə): Qığırdaq toxumasının tamamilə məhv olduğu ciddi hallarda oynaq dəyişdirilməsi tələb oluna bilər. Bu əməliyyat adətən yaşlı və qığırdaq toxuması geri dönməz şəkildə zədələnmiş xəstələr üçün nəzərdə tutulur.
3. Reabilitasiya və Bərpa
Qığırdaq zədələrindən sonra sağalma müddəti olduqca vacibdir. Əməliyyatdan və ya konservativ müalicədən sonra düzgün reabilitasiya proqramına riayət etmək həm ağrıları azaltmaq, həm də normal funksiyanı bərpa etmək üçün əhəmiyyətlidir.
Fizioterapiya: Həm əməliyyatdan əvvəl, həm də sonra fizioterapiya əzələ gücünü artırmaq, hərəkətliliyi bərpa etmək və oynaq funksiyasını qorumaq üçün çox vacibdir.
Dəstəkli Gediş və Reabilitasiya Cihazları: Əgər ayaqda və ya dizdə qığırdaq qopması varsa, reabilitasiya dövründə oynağa yüngül dəstək vermək üçün yaşılçıxar və ya dizlik istifadə edilə bilər.
Ağır Hərəkətlərdən Uzaq Durmaq: Qığırdaq toxuması yavaş sağaldığı üçün əməliyyat və ya müalicə sonrası dövrdə ağır hərəkətlərdən və oynağa böyük yük verən fəaliyyətlərdən çəkinmək vacibdir.
Nəticə
Qığırdaq qopmasının müalicəsi zədənin dərəcəsindən və xəstənin yaşından asılı olaraq dəyişir. Kiçik zədələr konservativ müalicə ilə idarə edilə bilər, lakin daha ciddi hallarda cərrahi müdaxilə tələb oluna bilər. Hər iki halda da düzgün reabilitasiya və fizioterapiya bərpa prosesinin vacib hissəsidir. Həkimə erkən müraciət və müalicə planına riayət etmək qığırdaq zədələrinin uzunmüddətli təsirlərini minimuma endirməyə kömək edəcəkdir.