Qlaukoma (Göz təzyiqi)
Məzmun süni intellekt ilə optimallaşdırılmışdır
Qlaukoma Nədir və Hansı Tipləri Mövcuddur?
Qlaukoma, görmə sinirinin zədələnməsi ilə nəticələnən və müxtəlif növlərdə təsnif edilən ciddi bir göz xəstəliyidir. Xalq arasında "göz təzyiqi" kimi də tanınan bu vəziyyət, müalicə edilmədikdə qalıcı görmə itkisinə səbəb ola bilər. Xəstəliyin bir neçə fərqli növü mövcuddur və hər birinin inkişaf mexanizmi fərqlidir.
Qlaukomanın Əsas Növləri
- Açıq bucaqlı qlaukoma (Primary Open-Angle Glaucoma - POAG): Qlaukomanın ən çox rast gəlinən növüdür. Gözün drenaj kanalları tədricən tıxandığı üçün inkişaf edir. Proses çox yavaş baş verdiyi üçün erkən mərhələlərdə simptomlar demək olar ki, görünmür, lakin göz təzyiqi artdıqca optik sinir zədələnməyə başlayır.
- Qapalı bucaqlı qlaukoma (Angle-Closure Glaucoma): İris toxuması ilə iridokorneal bucağın kəskin daralması nəticəsində yaranır. Bu vəziyyət drenajın qəfil tıxanmasına səbəb olur və təcili tibbi müdaxilə tələb edən kəskin simptomlarla müşayiət olunur.
- İkincili qlaukoma: Göz travması, iltihab (uveit), əməliyyatlar və ya müəyyən dərmanların istifadəsi kimi başqa bir sağlamlıq probleminin nəticəsi olaraq ortaya çıxır.
- Normal təzyiqli qlaukoma: Göz daxili təzyiq normal diapazonda olsa da, optik sinir zədələnməsinin baş verdiyi növdür. Risk faktorlarına genetik meyllik və qan dövranı problemləri daxildir.
- Uşaq qlaukoması (Konjenital Qlaukoma): Doğuşdan mövcud olan və körpələrdə göz daxili təzyiqin artması ilə müşahidə edilən nadir bir formadır.
Qlaukomanın Risk Faktorları Nələrdir?
Qlaukomanın inkişaf ehtimalını artıran müəyyən amillər mövcuddur. Bu risk faktorlarını bilmək, erkən diaqnoz üçün böyük əhəmiyyət kəsb edir:
- Yüksək göz təzyiqi (intraokulyar təzyiq).
- 40 yaşdan yuxarı olmaq.
- Ailədə qlaukoma tarixçəsinin olması (genetik meyllilik).
- Etnik mənsubiyyət (Afrikalı-Amerikalılar, Asiyalılar və İspanlar daha yüksək risk altındadır).
- Göz yaralanmaları və ya travmalar.
- Yüksək miyopiya və ya hipermetropiya.
- Diabet, yüksək qan təzyiqi və ürək xəstəlikləri.
Qlaukomanın Simptomları: "Səssiz Oğru"
Qlaukoma çox vaxt "səssiz oğru" adlandırılır, çünki xüsusilə açıq bucaqlı qlaukoma başlanğıcda heç bir əlamət vermir. Lakin xəstəliyin növünə görə aşağıdakı simptomlar müşahidə oluna bilər:
| Qlaukoma Növü | Müşahidə Olunan Simptomlar |
|---|---|
| Açıq Bucaq | Görmə sahəsinin tədricən daralması (tunel görmə), periferal görmə itkisi. |
| Qapalı Bucaq | Kəskin göz ağrısı, baş ağrısı, bulanıq görmə, işıq halqaları, qızartı, mədə bulantısı. |
Diaqnoz Üsulları və Müayinə
Effektiv müalicə üçün dəqiq diaqnoz mütləqdir. Müasir oftalmologiyada qlaukoma diaqnozu üçün aşağıdakı testlərdən istifadə olunur:
- Tonometriya: Göz daxili təzyiqin ölçülməsi.
- Perimetriya: Görmə sahəsindəki itkilərin qiymətləndirilməsi.
- Oftalmoskopiya: Optik sinirin və göz dibinin müayinəsi.
- Qonioskopiya: Gözün ön bucağının və qlaukoma növünün müəyyən edilməsi.
- Optik Koherent Tomoqrafiya (OCT): Optik sinir liflərinin strukturunun və qalınlığının analizi.
Qlaukomanın Müalicə Metodları
Müalicənin əsas məqsədi göz təzyiqini azaltmaq və optik sinir zədələnməsinin qarşısını almaqdır. Müalicə planı xəstəliyin mərhələsinə görə fərqlənir:
1. Dərman Müalicəsi
İlk seçim adətən göz damcılarıdır. Bu məqsədlə prostaglandin analoqları, beta-blokerlər, alfa-agonistlər və karboanhidraz inhibitorları kimi müxtəlif qrup dərmanlar tətbiq edilir.
2. Lazer Müalicəsi
- Selektiv Lazer Trabekuloplastikası (SLT): Açıq bucaqlı qlaukoma üçün istifadə olunur.
- Lazer Periferik İridotomiya: Qapalı bucaqlı qlaukoma zamanı irisdə kiçik bir dəlik açmaq üçün tətbiq edilir.
3. Cərrahi Müdaxilə
- Trabekulektomiya: Gözün drenaj sistemində yeni bir keçid yaradılır.
- Şunt İmplantasiyası: Maye axınını təmin edən xüsusi cihazların yerləşdirilməsi.
- Minimal İnvaziv Qlaukoma Cərrahisi (MIGS): Daha az travmatik üsullarla təzyiqin salınması.
Qlaukoma erkən diaqnoz qoyulduqda və düzgün müalicə edildikdə tamamilə idarə oluna bilən bir xəstəlikdir. Müntəzəm göz müayinələri görmə qabiliyyətinizin qorunması üçün həyati əhəmiyyət daşıyır.
