Torlu qişanın qopması: səbəbləri, simptomları, diaqnozu və müalicə üsulları
Məzmun süni intellekt ilə optimallaşdırılmışdır
Torlu Qişanın Qopması Nədir?
Torlu qişa dekolmanı, gözün neyrosensor təbəqəsinin onun altında yerləşən piqment epitelindən ayrılmasıdır. Bu patoloji vəziyyət retinanın qidalanmasını və oksigen təchizatını ciddi şəkildə pozur. Müdaxilə edilmədikdə, görmə hüceyrələri olan fotoreseptorların zədələnməsinə və nəticədə onların məhv olmasına səbəb ola bilər.
Torlu Qişa Dekolmanının Növləri və Səbəbləri
Torlu qişanın qopması yaranma mexanizminə görə üç əsas qrupa bölünür. Aşağıdakı cədvəldə bu növlərin qısa xülasəsi verilmişdir:
| Dekolman Növü | Əsas Xüsusiyyəti | Tez-tez Rast Gəlinən Səbəblər |
|---|---|---|
| Reqmatogen | Ən çox yayılmış növdür; retinada yırtıq və ya dəlik yaranır. | Yaşla bağlı vitreus dəyişiklikləri, yüksək miyopiya, travma, göz əməliyyatları. |
| Dartma (Traksion) | Retinanın səthindəki lifli toxumaların mexaniki çəkilməsi ilə yaranır. | Diabetik retinopatiya, proliferativ vitreoretinopatiya, göz daxili infeksiyalar. |
| Eksudativ (Seroz) | Retinada yırtıq olmadan, təbəqənin altında maye yığılmasıdır. | Gözdaxili şişlər, uveit, yüksək qan təzyiqi, mərkəzi seroz xorioretinopatiya. |
1. Reqmatogen Tor Qişa Dekolmanı
Bu vəziyyət retinada yaranan yırtıqdan şüşəvari mayenin (vitreus) retinanın altına sızması nəticəsində inkişaf edir. Adətən arxa şüşə cismin qopması, travmalar və ya retinanın incəlməsi bu növə zəmin yaradır.
2. Torlu Qişanın Dartma Qopması
Göz daxilində yaranan büzülmələr və ya lifli toxumalar retinanı yerindən çəkir. Bu vəziyyət xüsusilə diabetik retinopatiya və vaxtından əvvəl doğulmuş körpələrin retinopatiyası kimi hallarda müşahidə olunur.
3. Eksudativ (Seroz) Tor Qişa Dekolmanı
Burada əsas faktor maye yığılmasıdır. Gözdaxili iltihablar (uveit) və ya xoroidal melanoma kimi şişlər bu növ dekolmanın yaranmasına səbəb ola bilən faktorlar sırasındadır.
Torlu Qişa Qopmasının Simptomları
Torlu qişanın qopması təcili tibbi müdaxilə tələb edən bir vəziyyətdir. Simptomlar adətən qəfil başlayır və aşağıdakı şəkildə özünü büruzə verir:
- Ani görmə itkisi: Görmə sahəsində pərdə və ya kölgənin yaranması.
- Fotopsiya: Gözdə qəfil işıq yanıb-sönmələri.
- Floaters (Myodesopsia): Göz önündə uçuşan qara nöqtələr, xətlər və ya hörümçək torları.
- Periferik görmənin azalması: Görmə sahəsinin kənarlarında kor ləkələrin yaranması.
- Mərkəzi görmənin pisləşməsi: Xüsusilə makula bölgəsi zədələndikdə baş verən ciddi görmə itkisi.
- Rəng qavrayışının pozulması: Rənglərin solğun və ya təhrif olunmuş görünməsi.
Diaqnostik Üsullar
Peşəkar bir oftalmoloq tərəfindən aparılan hərtərəfli müayinə diaqnozun qoyulması üçün mütləqdir. İstifadə olunan əsas metodlar bunlardır:
- Fundoskopiya: Göz bəbəyi genişləndirilərək tor qişanın və makulanın oftalmoskopla müayinəsi.
- Optik Koherens Tomoqrafiya (OCT): Retinanın təfərrüatlı en kəsiyi görüntülərinin əldə edilməsi.
- Biomikroskopiya: Yarıq lampa vasitəsilə retinal yırtıqların və büzülmələrin aşkar edilməsi.
- B-Mode Ultrasəs: Gözdə qanaxma olduğu və arxa seqmentin görünmədiyi hallarda retinanın vəziyyətini qiymətləndirmək üçün istifadə olunur.
- Floresan Angioqrafiyası: Damar daxilinə boya yeridilərək retinal damarların və maye sızmalarının izlənilməsi.
Müalicə və İdarəetmə Metodları
Müalicənin əsas məqsədi retinanı yenidən yerinə oturtmaq və qopmanın təkrarlanmasının qarşısını almaqdır. Müalicə seçimi dekolmanın növünə və şiddətinə görə dəyişir:
- Lazer Fotokoaqulyasiya: Kiçik yırtıqların ətrafında çapıq toxuması yaradaraq maye sızmasının qarşısını alır.
- Kriyoterapiya (Soyuq Müalicə): Yırtıq ətrafını donduraraq retinanın yapışmasını təmin edir.
- Pnevmatik Retinopeksiya: Göz daxilinə qaz balonu yeridilərək retinanın yerinə itələnməsi təmin edilir.
- Skleral Bükülmə: Gözün ağ hissəsinə (sklera) silikon bant yerləşdirilərək mexaniki dartılma azaldılır.
- Vitrektomiya Cərrahiyyəsi: Vitreus geli çıxarılır, membranlar təmizlənir və gözə silikon yağı və ya qaz yeridilir.
- Retina Drenaj Cərrahiyyəsi: Retinanın altında yığılan mayenin boşaldılması prosedurudur.
Əməliyyatdan Sonrakı Baxım
Cərrahiyyədən sonra antibiotik və iltihab əleyhinə damcılardan istifadə mütləqdir. Xəstələr, xüsusilə göz daxilinə qaz yeridildikdə, həkimin tövsiyə etdiyi xüsusi baş vəziyyətini qorumalıdırlar.
Nəticə
Torlu qişanın qopması, vaxtında müdaxilə edilmədikdə daimi korluğa səbəb ola biləcək kritik bir vəziyyətdir. İşığın qəfil yanıb-sönməsi və ya görmə sahəsində kölgə kimi simptomlar müşahidə edildikdə, dərhal bir oftalmoloqa müraciət edilməlidir. Müntəzəm göz müayinələri risk faktorlarının erkən aşkarlanması üçün həyati əhəmiyyət kəsb edir.
