Torlu qişanın qopması: səbəbləri, simptomları, diaqnozu və müalicə üsulları
Məzmun süni intellekt ilə optimallaşdırılmışdır
Torlu Qişanın Qopması Nədir?
Torlu qişa dekolmanı, tor qişanın neyrosensor təbəqəsinin onun altında yerləşən piqment epitelindən ayrılması ilə xarakterizə olunan ciddi bir oftalmoloji vəziyyətdir. Bu ayrılma nəticəsində retinanın qidalanması və oksigen təchizatı pozulur ki, bu da fotoreseptorların (görmə hüceyrələrinin) zədələnməsinə və geri dönməz şəkildə məhv olmasına səbəb ola bilər. Bu vəziyyət təcili tibbi müdaxilə tələb edən patologiyalar sırasına daxildir.
Torlu Qişa Dekolmanının Növləri və Səbəbləri
Torlu qişanın qopması yaranma mexanizminə və səbəblərinə görə üç əsas qrupa bölünür:
1. Reqmatogen Tor Qişa Dekolmanı
Bu, torlu qişa qopmasının ən çox rast gəlinən növüdür. Retinada yaranan yırtıq və ya dəlik vasitəsilə şüşəvari cismin mayesinin retinanın altına sızması nəticəsində inkişaf edir. Əsasən yaşla bağlı vitreusun kiçilməsi, yüksək miopiya, travmalar, göz əməliyyatları və retinanın incəlməsi bu növün yaranmasına zəmin yaradır.
2. Torlu Qişanın Dartma (Traksion) Qopması
Tor qişanın səthində yaranan lifli toxumalar və ya büzülmələr səbəbindən retinanın mexaniki olaraq çəkilməsi nəticəsində baş verir. Bu vəziyyət adətən diabetik retinopatiya, vaxtından əvvəl doğulmuşların retinopatiyası və göz daxili infeksiyalar zamanı müşahidə olunur.
3. Eksudativ (Seroz) Tor Qişa Dekolmanı
Bu tipdə retinada hər hansı yırtıq və ya deşik mövcud deyil; qopma retinanın altında maye yığılması nəticəsində baş verir. Gözdaxili şişlər, uveit, mərkəzi seroz xorioretinopatiya və yüksək qan təzyiqi kimi sistemik xəstəliklər eksudativ dekolmanın əsas səbəbləridir.
Torlu Qişa Qopmasının Simptomları
Torlu qişa dekolmanının simptomları adətən qəfil başlayır və xəstə tərəfindən dərhal hiss edilir. Əsas əlamətlər aşağıdakılardır:
- Ani görmə itkisi: Görmə sahəsində pərdə və ya kölgənin yaranması.
- Fotopsiya: Gözdə qəfil işıq yanıb-sönmələri.
- Floaters (Uçuşan cisimlər): Göz önündə qara nöqtələrin, xətlərin və ya hörümçək torlarının görünməsi.
- Periferik görmənin azalması: Görmə sahəsinin kənarlarında kor ləkələrin yaranması.
- Mərkəzi görmənin pisləşməsi: Xüsusilə makula nahiyəsi zədələndikdə mərkəzi görmənin kəskin zəifləməsi.
- Rəng qavrayışının pozulması: Rənglərin solğun və ya təhrif olunmuş görünməsi.
Diaqnostika Üsulları
Torlu qişa qopmasının dəqiq diaqnozu oftalmoloq tərəfindən aparılan kompleks müayinələr nəticəsində qoyulur:
| Müayinə Üsulu | Təsviri |
|---|---|
| Fundoskopiya | Göz bəbəyi genişləndirilərək oftalmoskop vasitəsilə retinanın və makulanın müayinəsi. |
| Optik Koherens Tomoqrafiya (OCT) | Retinanın en kəsiyinin detallı görüntüsünü təmin edərək maye yığılmasını qiymətləndirir. |
| Biomikroskopiya | Yarıq lamba vasitəsilə retinal yırtıqların və büzülmələrin aşkar edilməsi. |
| B-Mode Ultrasəs | Gözdə qanaxma və ya şəffaflığın pozulduğu hallarda retinanın vəziyyətini yoxlamaq üçün istifadə olunur. |
| Floresan Angioqrafiyası | Damara yeridilən boya vasitəsilə retinal damarların və sızmaların görüntülənməsi. |
Müalicə və İdarəetmə Metodları
Müalicənin əsas məqsədi retinanın yenidən yerinə oturdulması və qopmanın təkrarlanmasının qarşısını almaqdır. Müalicə üsulu patologiyanın növünə və ağırlığına görə seçilir:
- Lazer Fotokoaqulyasiya: Kiçik yırtıqların ətrafında çapıq toxuması yaradaraq maye sızmasının qarşısını alır.
- Kriyoterapiya (Soyuq Müalicə): Yırtıq ətrafına soyuq tətbiq edilərək retinanın möhürlənməsi təmin edilir.
- Pnevmatik Retinopeksiya: Göz daxilinə qaz balonu yeridilərək retinanın yerinə itələnməsi təmin olunur.
- Skleral Bükülmə: Gözün ağ hissəsinə silikon bant yerləşdirilərək mexaniki dartılma azaldılır.
- Vitrektomiya Cərrahiyyəsi: Vitreus geli çıxarılır, membranlar təmizlənir və göz daxilinə silikon yağı və ya qaz yeridilir.
- Retina Drenaj Cərrahiyyəsi: Retinanın altında yığılmış mayenin boşaldılması prosedurudur.
Əməliyyatdan Sonrakı Baxım və Nəticə
Cərrahi müdaxilədən sonra xəstələr antibiotik və iltihab əleyhinə göz damcılarından istifadə etməlidirlər. Göz daxilinə qaz və ya silikon yeridildiyi təqdirdə, xəstənin baş vəziyyəti həkimin tövsiyə etdiyi xüsusi bucaq altında saxlanılmalıdır.
Nəticə olaraq, torlu qişanın qopması daimi korluğa səbəb ola biləcək kritik bir vəziyyətdir. Erkən diaqnoz və sürətli müdaxilə görmə qabiliyyətinin qorunması üçün həyati əhəmiyyət kəsb edir. İşığın yanıb-sönməsi və ya qəfil görmə itkisi kimi simptomlar müşahidə edildikdə dərhal oftalmoloqa müraciət edilməlidir.