Reflüks xəstəliyi
Məzmun süni intellekt ilə optimallaşdırılmışdır
Reflüks Xəstəliyi Nədir və Niyə Yaranır?
Reflüks xəstəliyi, mədə möhtəviyyatının yemək borusuna geri qayıtması ilə xarakterizə olunan xroniki bir vəziyyətdir. Bu proses adətən həzm sistemindəki mexaniki və ya funksional pozuntular nəticəsində meydana çıxır. Xəstəliyin əsas səbəblərini aşağıdakı kimi qruplaşdırmaq olar:
- Alt ezofageal sfinkterin (AES) zəifliyi: Normalda yemək borusundan mədəyə keçidi tənzimləyən bu əzələ zəiflədikdə mədə turşusu geri sızır.
- Mədə daxili təzyiqin artması: Hamiləlik, artıq çəki (piylənmə) və ya çox sıx paltarların geyilməsi mədəyə təzyiq edərək reflüksü tətikləyir.
- Həzm prosesinin ləngiməsi: Mədənin boşalma sürətinin yavaşlaması qidaların mədədə uzun müddət qalmasına və geri qalxmasına səbəb olur.
- Dərman preparatları: Antixolinergiklər, kalsium kanal blokerləri və NSAİD (qeyri-steroid iltihabəleyhinə dərmanlar) AES funksiyasını zəiflədə bilər.
Qidalanma və Həyat Tərzi Faktoru
Gündəlik vərdişlər reflüksün yaranmasında həlledici rol oynayır. Xüsusilə yağlı, ədviyyatlı və turş qidalar, qazlı içkilər, spirtli içkilər, kofein və siqaret çəkmə xəstəliyin şiddətlənməsinə birbaşa təsir göstərir.
Reflüks Xəstəliyinin Əlamətləri
Reflüksün simptomları insandan insana fərqlilik göstərə bilər və bəzən digər xəstəliklərlə qarışdırıla bilər. Əlamətlər əsasən üç qrupda təsnif edilir:
- Ümumi əlamətlər: Sinə nahiyəsində yanma (mədə yanması), ağızda turş və ya acı dad hissi, qidaların boğaza qədər qalxması (qıcqırma).
- Atipik əlamətlər: Udqunma çətinliyi, davamlı öskürək, boğazda qıcıqlanma, xırıltılı nəfəs alma, səsin batması və boğazda yumruq hissi.
- Ağırlaşmış hallar: Yemək borusunda qanaxma, iştahsızlıq, sürətli çəki itkisi və ürək ağrısı ilə qarışdırıla bilən kəskin sinə ağrısı.
Reflüksün Səbəb Ola Biləcəyi Ağırlaşmalar
Müalicə edilməyən reflüks zaman keçdikcə ciddi sağlamlıq problemlərinə yol aça bilər:
| Ağırlaşma Növü | Təsviri |
|---|---|
| Ezofagit | Yemək borusunun daxili qatının iltihablaşması. |
| Barrett Ezofagusu | Hüceyrə zədələnməsi nəticəsində yaranan və xərçəng riskini artıran vəziyyət. |
| Striktura | Yemək borusunda çapıqların yaranması və borunun daralması. |
| Xroniki Problemlər | Turşunun tənəffüs yollarına sızması ilə yaranan astma və öskürək. |
Diaqnoz və Müayinə Üsulları
Reflüks xəstəliyinin dəqiq diaqnozu üçün mütəxəssis həkim tərəfindən aşağıdakı prosedurlar tətbiq olunur:
- Endoskopiya: Yemək borusu və mədənin daxili vəziyyətinin vizual müayinəsi.
- pH monitorinqi: 24 saat ərzində yemək borusundakı turşuluq səviyyəsinin ölçülməsi.
- Manometriya: Ezofageal əzələlərin işləmə qabiliyyətinin yoxlanılması.
- Baryum udqunma testi: Radioloji görüntüləmə vasitəsilə strukturun qiymətləndirilməsi.
Reflüks Xəstəliyinin Müalicəsi
1. Həyat Tərzi və Qidalanma
Müalicənin ilk addımı qidalanma rejimini tənzimləməkdir. Yulaf, banan, alma, toyuq və balıq kimi qidalar tövsiyə olunur. Pomidor, sitrus meyvələri, şokolad və nanədən uzaq durmaq lazımdır. Həmçinin, az-az və tez-tez yemək, yeməkdən dərhal sonra uzanmamaq və yatarkən baş tərəfi 15-20 sm hündürdə saxlamaq vacibdir.
2. Farmakoloji Müalicə
- Antiasidlər: Mədə turşusunu neytrallaşdırır (Rennie, Gaviscon).
- H2 reseptor blokerləri: Turşu istehsalını azaldır (famotidin).
- Proton pompa inhibitorları (PPI): Turşu istehsalını əhəmiyyətli dərəcədə bloklayır (omeprazol, pantoprazol).
- Prokinetiklər: Mədənin boşalmasını sürətləndirir.
3. Cərrahi və Endoskopik Müdaxilə
Dərman müalicəsi kifayət etmədikdə Fundoplikasiya (mədə toxumasının AES ətrafına sarılması) və ya yemək borusu qapağını gücləndirən endoskopik prosedurlar tətbiq edilə bilər.
Nə Zaman Həkimə Müraciət Edilməlidir?
Əgər sizdə davamlı mədə yanması, qanlı qusma, qara rəngli nəcis, udqunma çətinliyi və ya dərmanlara rəğmən keçməyən simptomlar varsa, vaxt itirmədən həkimə müraciət etməlisiniz. Reflüks, düzgün idarəetmə və müalicə ilə nəzarət altına alına bilən bir xəstəlikdir.
