Prolaktin (süd hormonu) hormonunun artıqlığı

Prolaktin nədir?

Prolaktin hormonu əsasən süd istehsalını stimullaşdırır və qadınlarda hamiləlikdən və doğuşdan sonra süd ifrazını təmin edir. Kişilərdə isə prolaktin səviyyəsi aşağı olur və cinsi və reproduktiv funksiyaların tənzimlənməsində kiçik bir rol oynayır. Normalda prolaktin səviyyələri hamiləlik və əmizdirmə dövründə artır, lakin digər səbəblərdən də yüksələ bilər.

Prolaktin artıqlığının səbəbləri:

Prolaktin səviyyəsinin artmasına səbəb olan bir çox fərqli amil var:

1. Prolaktinoma:

Prolaktinoma, hipofiz vəzində olan xoşxassəli (benign) bir şişdir və hiperprolaktinemiyanın ən yaygın səbəbidir. Bu şiş prolaktin hormonunu həddindən artıq istehsal edir və bədəndə bir çox hormonal balanssızlığa səbəb ola bilər.

2. Hamiləlik və əmizdirmə:

Hamiləlik və əmizdirmə dövründə prolaktin səviyyəsi təbii olaraq yüksəlir, bu da süd istehsalını stimullaşdırır.

3. Hipotireoidizm:

Tiroid hormonunun çatışmazlığı prolaktin səviyyəsinin artmasına səbəb ola bilər. Hipotiroidizm olan xəstələrdə tiroid hormonu çatışmazlığını kompensasiya etmək üçün TSH səviyyəsi yüksəlir, bu da prolaktin səviyyəsinin artmasına səbəb ola bilər.

4. Dərmanlar:

Bəzi dərmanlar prolaktin səviyyəsini artıra bilər, xüsusən də antipsikotiklər, antiemetiklər (qusma əleyhinə dərmanlar) və bəzi antidepresanlar.

5. Stress:

Xroniki stress prolaktin səviyyəsini müvəqqəti olaraq artıra bilər. Emosional və fiziki stress hipofiz vəzində hormon balansını poza bilər.

6. Böyrək və ya qaraciyər xəstəlikləri:

Böyrək və ya qaraciyər funksiyaları pozulduqda prolaktin bədəndə düzgün şəkildə parçalanmır və qanda səviyyəsi yüksələ bilər.

7. Hipofiz vəzində digər xəstəliklər:

Hipofiz vəzində hər hansı digər funksional problemlər və ya şişlər (prolaktinomadan başqa) da prolaktin səviyyəsini artıra bilər.

8. Polikistik yumurtalıq sindromu (PCOS):

PCOS olan qadınlarda prolaktin səviyyəsi bəzən yüksəlir, çünki hormonal disbalans müşahidə edilir.

Prolaktin artıqlığının simptomları:

Prolaktin səviyyəsinin artması həm qadınlarda, həm də kişilərdə bir sıra simptomlara səbəb ola bilər. Bu simptomlar hormon balansının pozulması nəticəsində yaranır.

Qadınlarda:

Amenoreya (menstruasiyanın kəsilməsi): Prolaktin səviyyəsinin yüksək olması menstruasiya dövrlərinin dayanmasına və ya düzensiz olmasına səbəb ola bilər.

Qalaktoreya: Qadınlarda hamiləlik və əmizdirmə olmadan süd ifrazı (qalaktoreya) hiperprolaktinemiyanın əsas əlamətlərindən biridir.

İnfertilite: Hiperprolaktinemiya yumurtlama prosesini pozaraq sonsuzluğa səbəb ola bilər.

Cinsi həvəsin azalması: Prolaktin səviyyəsinin artması cinsi həvəsin azalması ilə nəticələnə bilər.

Göğüslərdə həssaslıq və ya şişkinlik: Qadınlarda döşlərdə ağrı və ya həssaslıq artmış prolaktin səviyyəsi ilə əlaqəli ola bilər.

Kişilərdə:

Libidonun azalması: Prolaktin səviyyəsinin yüksək olması kişilərdə cinsi həvəsi və ereksiya funksiyasını azalda bilər.

Erektil disfunksiya: Yüksək prolaktin səviyyəsi erektil disfunksiyaya səbəb ola bilər.

Ginekomastiya: Kişilərdə süd vəzilərinin böyüməsi (ginekomastiya) prolaktin səviyyəsinin artması ilə əlaqəli ola bilər.

İnfertilite: Prolaktin yüksək olduğu zaman sperma istehsalı və cinsi fəaliyyət zəifləyə bilər.

İştahsızlıq və əhval-ruhiyyə pozğunluğu: Kişilərdə prolaktin səviyyəsi yüksək olduqda yorğunluq, zəiflik və depressiya kimi əlamətlər görünə bilər.

Prolaktin artıqlığının diaqnozu:

Prolaktin səviyyəsinin artmasını diaqnoz etmək üçün bir neçə test və müayinə aparılır:

Qan testi:

Qanda prolaktin səviyyəsini ölçmək üçün istifadə edilir. Prolaktin səviyyəsinin yüksək olduğu müəyyən edildikdə, bunun səbəbi araşdırılmalıdır.

Tiroid testləri:

Hipotiroidizmi müəyyən etmək üçün TSH, T3 və T4 səviyyələri yoxlanılır.

Maqnit rezonans tomoqrafiyası (MRT):

Hipofiz vəzində hər hansı bir şişin (prolaktinoma) və ya anormallığın olub-olmadığını aşkar etmək üçün MRT istifadə edilə bilər.

Böyrək və qaraciyər funksiyası testləri:

Böyrək və ya qaraciyər xəstəliklərinin prolaktin səviyyəsini yüksəldib-yüksəltmədiyini yoxlamaq üçün qan testləri aparılır.

Prolaktin artıqlığının müalicəsi:

Hiperprolaktinemiyanın müalicəsi prolaktin səviyyəsinin artmasına səbəb olan əsas faktordan asılıdır.

1. Dərman müalicəsi:

Dopamin agonistləri: Prolaktin səviyyəsini azaltmaq üçün ən çox istifadə edilən dərmanlardır. Bu dərmanlar arasında bromokriptin və kabergolin yer alır. Dopamin beyində prolaktin ifrazını tənzimləyir və bu dərmanlar prolaktin səviyyəsini normallaşdırmağa kömək edir.

Hipotiroidizmin müalicəsi: Əgər prolaktin artışı tiroid hormonu çatışmazlığı ilə əlaqədardırsa, levotiroksin kimi tiroid hormonları ilə müalicə tətbiq oluna bilər.

2. Cərrahi müdaxilə:

Əgər prolaktinoma (hipofiz şişi) dərmanlarla idarə edilə bilməzsə və ya şiş böyükdürsə, cərrahi müdaxilə tələb oluna bilər. Bu əməliyyat zamanı şiş çıxarılır və prolaktin səviyyələri normallaşdırılır.

3. Radiasiya terapiyası:

Dərman və cərrahi müdaxilənin yetərsiz olduğu hallarda şişləri kiçiltmək üçün radiasiya terapiyası tətbiq oluna bilər.

4. Həyat tərzi dəyişiklikləri:

Stressin idarə edilməsi: Stressin azaldılması prolaktin səviyyəsinin normallaşmasına kömək edə bilər.

Dərmanların dəyişdirilməsi: Əgər müəyyən dərmanlar prolaktin səviyyəsinin artmasına səbəb olursa, həkim bu dərmanların dozasını dəyişdirə və ya başqa dərmanlar təyin edə bilər.

Nəticə:

Prolaktin artıqlığı (hiperprolaktinemiya) qadınlarda və kişilərdə müxtəlif simptomlara səbəb ola bilən bir vəziyyətdir və əsas səbəbin düzgün müəyyən edilməsi vacibdir. Erkən diaqnoz və müalicə ilə prolaktin səviyyəsi normallaşdırıla bilər və simptomlar idarə edilə bilər. Dopamin agonistləri, cərrahi müdaxilə və ya hormonal müalicə ilə prolaktin səviyyəsi tez-tez uğurla tənzimlənir.