Prolaktin (süd hormonu) hormonunun artıqlığı
Məzmun süni intellekt ilə optimallaşdırılmışdır
Prolaktin Nədir?
Prolaktin hormonu, əsasən hipofiz vəzi tərəfindən ifraz olunan və bədəndə süd istehsalını stimullaşdıran mühüm bir hormondur. Qadınlarda xüsusilə hamiləlik və doğuşdan sonrakı dövrdə süd ifrazını təmin etmək funksiyasını daşıyır. Kişilərdə isə bu hormonun səviyyəsi təbii olaraq aşağıdır və cinsi həmçinin reproduktiv funksiyaların tənzimlənməsində köməkçi rol oynayır. Normal şəraitdə hamiləlik və əmizdirmə zamanı yüksələn prolaktin, bəzən müxtəlif patoloji və ya fizioloji səbəblərdən dolayı da arta bilər.
Prolaktin Artıqlığının (Hiperprolaktinemiya) Səbəbləri
Prolaktin səviyyəsinin normadan yüksək olması bir çox fərqli amillə bağlı ola bilər. Bu vəziyyət tibbi ədəbiyyatda hiperprolaktinemiya adlanır və aşağıdakı səbəblərdən qaynaqlanır:
1. Prolaktinoma
Prolaktinoma, hipofiz vəzində yaranan xoşxassəli (benign) bir şişdir və hormon yüksəkliyinin ən yaygın səbəbi hesab olunur. Bu şiş birbaşa olaraq həddindən artıq prolaktin istehsal edərək bədəndə ciddi hormonal balanssızlığa yol açır.
2. Hamiləlik və Əmizdirmə
Bu dövrlərdə prolaktin səviyyəsinin artması tamamilə təbiidir. Orqanizm süd istehsalını stimullaşdırmaq üçün bu hormonu yüksək səviyyədə saxlayır.
3. Hipotireoidizm
Tiroid hormonunun çatışmazlığı zamanı bədən bunu kompensasiya etmək üçün TSH səviyyəsini artırır. Bu proses dolayı yolla prolaktin səviyyəsinin də yüksəlməsinə səbəb olur.
4. Digər Səbəblər
- Dərmanlar: Antipsikotiklər, qusma əleyhinə (antiemetiklər) və bəzi antidepresanlar hormon səviyyəsini artıra bilər.
- Stress: Xroniki emosional və ya fiziki stress hipofiz vəzinin işini pozaraq müvəqqəti artıma səbəb olur.
- Xroniki Xəstəliklər: Böyrək və ya qaraciyər çatışmazlığı zamanı prolaktin bədəndən düzgün xaric edilmir.
- PCOS: Polikistik yumurtalıq sindromu olan qadınlarda hormonal disbalans səbəbindən yüksəklik müşahidə edilə bilər.
Prolaktin Yüksəkliyinin Simptomları
Prolaktin səviyyəsinin artması həm qadınlarda, həm də kişilərdə fərqli klinik mənzərələrlə özünü büruzə verir.
| Simptomlar | Qadınlarda | Kişilərdə |
|---|---|---|
| Reproduktiv | Amenoreya (aybaşının kəsilməsi) və İnfertilite | Sperma istehsalının azalması və İnfertilite |
| Fiziki | Qalaktoreya (hamiləlik olmadan süd gəlməsi) | Ginekomastiya (süd vəzilərinin böyüməsi) |
| Cinsi | Cinsi həvəsin azalması | Libidonun azalması və Erektil disfunksiya |
| Psixoloji | Əhval-ruhiyyə dəyişiklikləri | Yorğunluq, depressiya və iştahsızlıq |
Diaqnoz Üsulları
Hiperprolaktinemiyanın dəqiq diaqnozunu qoymaq üçün mütəxəssis həkim tərəfindən aşağıdakı müayinələr tələb olunur:
- Qan Testi: Qandakı prolaktin miqdarını ölçmək üçün əsas üsuldur.
- Tiroid Testləri: Hipotiroidizmi yoxlamaq üçün TSH, T3 və T4 səviyyələri analiz edilir.
- MRT (Maqnit Rezonans Tomoqrafiyası): Hipofiz vəzində prolaktinoma və ya digər anormallıqların olub-olmadığını müəyyən edir.
- Orqan Funksiya Testləri: Böyrək və qaraciyər funksiyalarını qiymətləndirmək üçün aparılır.
Prolaktin Artıqlığının Müalicəsi
Müalicə planı birbaşa olaraq hormon yüksəkliyinə səbəb olan amilin aradan qaldırılmasına yönəlir:
- Dərman Müalicəsi: Ən çox dopamin agonistləri (bromokriptin və kabergolin) istifadə olunur. Bu preparatlar prolaktin ifrazını tənzimləyərək səviyyəni normallaşdırır.
- Cərrahi Müdaxilə: Dərman müalicəsinə cavab verməyən və ya böyük ölçülü prolaktinomalar zamanı şişin çıxarılması üçün əməliyyat tətbiq edilir.
- Radiasiya Terapiyası: Digər üsullar yetərsiz qaldıqda şişi kiçiltmək məqsədilə istifadə olunur.
- Həyat Tərzi Dəyişiklikləri: Stressin idarə edilməsi və həkim nəzarəti altında dərman dozalarının tənzimlənməsi vacibdir.
Nəticə etibarilə, prolaktin artıqlığı erkən diaqnoz və düzgün müalicə ilə tamamilə idarə oluna bilən bir vəziyyətdir. Simptomlar müşahidə edildikdə mütəxəssisə müraciət etmək, hormonal balansın bərpası üçün həlledici əhəmiyyət kəsb edir.