Prolaktin (süd hormonu) hormonunun artıqlığı
Məzmun süni intellekt ilə optimallaşdırılmışdır
Prolaktin Nədir?
Prolaktin hormonu, əsasən beyindəki hipofiz vəzi tərəfindən istehsal olunan və bədəndə mühüm funksiyaları yerinə yetirən bir hormondur. Bu hormonun təməl vəzifəsi qadınlarda süd istehsalını stimullaşdırmaq və xüsusilə hamiləlikdən sonra süd ifrazını təmin etməkdir. Kişilərdə isə prolaktin səviyyəsi təbii olaraq daha aşağıdır və cinsi funksiyaların tənzimlənməsində köməkçi rol oynayır.
Normal fizioloji proseslərdə, hamiləlik və əmizdirmə dövründə bu hormonun səviyyəsi yüksəlir. Lakin bu dövrlərdən kənarda müşahidə olunan artım, müxtəlif sağlamlıq problemlərinin göstəricisi ola bilər.
Prolaktin Artıqlığının Səbəbləri Nələrdir?
Qanda prolaktin səviyyəsinin normadan yüksək olması hiperprolaktinemiya adlanır. Bu vəziyyətə səbəb olan əsas amillər aşağıdakılardır:
- Prolaktinoma: Hipofiz vəzində yaranan xoşxassəli (benign) şişlərdir. Hiperprolaktinemiyanın ən yaygın səbəbi hesab olunur və hormonun həddindən artıq istehsalına yol açır.
- Hamiləlik və Əmizdirmə: Süd istehsalını təmin etmək üçün bədənin təbii reaksiyasıdır.
- Hipotireoidizm: Tiroid vəzinin az işləməsi nəticəsində yüksələn TSH səviyyəsi, prolaktin artımını tətikləyə bilər.
- Dərman İstifadəsi: Xüsusilə antipsikotiklər, qusma əleyhinə (antiemetik) dərmanlar və bəzi antidepresanlar hormon balansına təsir edir.
- Stress: Xroniki emosional və ya fiziki stress hipofiz vəzinin işini pozaraq müvəqqəti artıma səbəb olur.
- Böyrək və Qaraciyər Xəstəlikləri: Bu orqanların funksiyası pozulduqda prolaktin bədəndən düzgün xaric edilmir və qanda toplanır.
- Polikistik Yumurtalıq Sindromu (PCOS): Hormonal disbalans səbəbindən qadınlarda prolaktin səviyyəsi yüksələ bilər.
- Digər Hipofiz Problemləri: Prolaktinomadan başqa digər funksional pozuntular və ya şişlər də səviyyəni artıra bilər.
Prolaktin Yüksəkliyinin Simptomları
Hormon balansının pozulması həm qadınlarda, həm də kişilərdə fərqli klinik əlamətlərlə özünü büruzə verir.
Qadınlarda Müşahidə Olunan Əlamətlər
- Amenoreya: Menstruasiya dövrünün kəsilməsi və ya nizamsızlığı.
- Qalaktoreya: Hamiləlik və ya əmizdirmə dövrü olmadan döşlərdən süd gəlməsi.
- İnfertilite: Yumurtlama prosesinin pozulması nəticəsində yaranan sonsuzluq.
- Cinsi Həvəsin Azalması: Libidonun nəzərəçarpan dərəcədə düşməsi.
- Döşlərdə Həssaslıq: Süd vəzilərində ağrı və ya şişkinlik hissi.
Kişilərdə Müşahidə Olunan Əlamətlər
- Libidonun və Ereksiyanın Azalması: Cinsi istəyin düşməsi və erektil disfunksiya.
- Ginekomastiya: Süd vəzilərinin qeyri-təbii şəkildə böyüməsi.
- İnfertilite: Sperma istehsalının zəifləməsi və cinsi fəaliyyətin düşməsi.
- Psixoloji və Fiziki Yorğunluq: İştahsızlıq, depressiv əhval-ruhiyyə və ümumi zəiflik.
Diaqnoz Üsulları
Prolaktin artıqlığının dəqiq səbəbini müəyyən etmək üçün mütəxəssislər tərəfindən aşağıdakı müayinələr aparılır:
| Test Növü | Məqsədi |
|---|---|
| Qan Testi | Prolaktin səviyyəsini ölçmək üçün əsas üsuldur. |
| Tiroid Testləri | TSH, T3 və T4 səviyyələri ilə hipotireoidizmi yoxlamaq. |
| MRT (Maqnit Rezonans) | Hipofiz vəzində şiş (prolaktinoma) olub-olmadığını görmək. |
| Orqan Funksiya Testləri | Böyrək və qaraciyər xəstəliklərini istisna etmək. |
Prolaktin Artıqlığının Müalicəsi
Müalicə strategiyası tamamilə hiperprolaktinemiyaya səbəb olan faktorun aradan qaldırılmasına yönəlir:
1. Dərman Müalicəsi
Ən yaygın üsul dopamin agonistləri (məsələn, bromokriptin və kabergolin) istifadəsidir. Bu preparatlar beyində prolaktin ifrazını tənzimləyərək səviyyəni normallaşdırır. Hipotireoidizm halında isə levotiroksin kimi hormonal müalicələr tətbiq olunur.
2. Cərrahi və Radioloji Müdaxilə
Əgər şiş (prolaktinoma) dərmanla kiçilmirsə və ya görmə sinirlərinə təzyiq edirsə, cərrahi əməliyyat tələb oluna bilər. Cərrahiyyənin yetərsiz qaldığı hallarda isə radiasiya terapiyası tətbiq edilir.
3. Həyat Tərzi və Dərman Tənzimlənməsi
- Stressin İdarə Edilməsi: Gərginliyin azaldılması hormon balansına müsbət təsir edir.
- Dərman Dəyişikliyi: Əgər yüksəklik istifadə olunan digər dərmanlardan qaynaqlanırsa, həkim nəzarəti ilə dozaj tənzimlənir.
Nəticə olaraq, prolaktin artıqlığı erkən diaqnoz və düzgün müalicə ilə tamamilə nəzarət altına alına bilən bir vəziyyətdir. Simptomların idarə edilməsi üçün əsas səbəbin müəyyən edilməsi və mütəxəssis həkim tərəfindən təyin olunan müalicə planına riayət edilməsi vacibdir.
