Premenstrüel gərginlik sindromu (Premenstrüel sindrom, PMS) nədir?

PMS-in Əsas Səbəbləri

Premenstrual Sindrom (PMS), qadınların böyük bir hissəsində menstruasiya dövründən əvvəl ortaya çıxan fiziki və emosional dəyişiklikləri ifadə edir. Bu vəziyyətin yaranmasında bir neçə fundamental faktor rol oynayır. Xüsusilə östrojen və progesteron səviyyələrindəki dalğalanmalar, PMS simptomlarının əsas tetikleyicisi hesab olunur.

Simptomların yaranmasına təsir edən digər mühüm amillər aşağıdakılardır:

• Serotonin səviyyəsinin azalması: Emosional vəziyyət və yuxu rejimini tənzimləyən bu neyrotransmitterin azalması psixoloji simptomlara yol açır.
• Genetik meyillilik: Ailə tarixində PMS-in olması, fərddə bu riskin artmasına səbəb olur.
• Stress və həyat tərzi: Yüksək stress, qeyri-sağlam qidalanma və fiziki aktivliyin yetərsizliyi vəziyyəti ağırlaşdırır.
• Vitamin və mineral çatışmazlığı: Orqanizmdə kalsium, maqnezium və B6 vitamini kimi maddələrin azlığı PMS riskini yüksəldir.

PMS-in Əsas Simptomları

PMS simptomları qadından qadına fərqlilik göstərir və geniş bir spektri əhatə edir. Bu əlamətləri ümumi olaraq üç əsas qrupda təsnif etmək mümkündür:

1. Fiziki Simptomlar

Fiziki müstəvidə ən çox rast gəlinən narahatlıqlar bunlardır:

• Şişkinlik və qarın nahiyəsində narahatlıq hissi.
• Döş həssaslığı və ya kəskin ağrılar.
• Baş ağrısı, miqren, əzələ və oynaq ağrıları.
• Yorğunluq, enerji çatışmazlığı və yuxu problemləri.
• Dəri problemləri (xüsusilə sızanaqlar) və iştah dəyişiklikləri.

2. Emosional və Psixoloji Simptomlar

Psixoloji vəziyyətə təsir edən əlamətlər gündəlik həyata ciddi təsir edə bilər:

• Həddindən artıq həssaslıq, əsəbilik və ani əhval dəyişikliyi.
• Depressiya, ümidsizlik hissi, narahatlıq və gərginlik.
• Konsentrasiya problemləri və unutqanlıq.

3. Davranışla Bağlı Simptomlar

• Sosial əlaqələrdən çəkinmə və təcrid olunma istəyi.
• Tez-tez ağlamağa meyllilik.
• İştahın artması və ya müəyyən qidalara qarşı qarşısıalınmaz istək.

PMS-in Diaqnozu

PMS-in diaqnozu üçün xüsusi bir laboratoriya testi mövcud deyil. Həkimlər diaqnoz qoyarkən ilk növbədə tibbi tarix və simptomların qeydiyyatını nəzərə alırlar. Qadınların öz simptomlarını menstruasiya dövrü boyunca qeyd etməsi, əlamətlərin dövrü xarakter daşıdığını müəyyən etmək üçün vacibdir.

Eyni zamanda, bu simptomların depressiya, anksiyete və ya tiroid xəstəlikləri kimi digər sağlamlıq problemlərindən fərqləndirilməsi diaqnoz prosesinin mühüm hissəsidir.

PMS-in Müalicəsi və İdarə Edilməsi

PMS-in tam bir müalicəsi olmasa da, həyat keyfiyyətini artırmaq üçün müxtəlif üsullar tətbiq edilir. Müalicə planı adətən üç istiqamətdə aparılır:

Həyat Tərzi Dəyişiklikləri

Sağlam vərdişlər simptomların yüngülləşdirilməsində həlledici rol oynayır:

• Qidalanma: Meyvə, tərəvəz və tam taxıllarla zəngin pəhriz saxlanılmalı; duz, şəkər və kafein məhdudlaşdırılmalıdır.
• Fiziki Aktivlik: Müntəzəm aerobik məşqlər (yürüş, üzgüçülük) faydalıdır.
• Stress İdarəetməsi: Yoga, meditasiya və nəfəs texnikaları emosional yükü azaldır.

Dərman və Vitamin Dəstəyi

PMS-in Ağırlaşmış Forması: PMDD

Premenstrüel Disforik Pozuntu (PMDD), PMS-in daha ağır və kəskin formasıdır. Bu vəziyyət qadının həyat keyfiyyətini ciddi şəkildə pisləşdirir. PMDD zamanı şiddətli depressiya və emosional qeyri-sabitlik müşahidə olunur ki, bu da spesifik dərman müalicəsi və psixoterapiya tələb edir.

PMS-in Qarşısını Alma Yolları

Simptomların şiddətini azaltmaq və qarşısını almaq üçün aşağıdakı addımlar tövsiyə olunur:

• Hormonal balansı qorumaq üçün müntəzəm yuxu və qidalanma rejiminə əməl etmək.
• Siqaret və alkoqoldan uzaq durmaq.
• Rasiona antiinflamatuar qidalar (qoz, balıq yağı) əlavə etmək.
• Müntəzəm fiziki aktivliyi həyat tərzinə çevirmək.

Nəticə etibarilə, PMS bir çox qadında rast gəlinən təbii bir vəziyyətdir. Lakin simptomlar gündəlik həyatınıza mane olursa, mütləq bir həkimlə məsləhətləşərək uyğun müalicə yolunu seçməlisiniz.