Premenstrüel gərginlik sindromu (Premenstrüel sindrom, PMS) nədir?
PMS-in Əsas Səbəbləri
Hormonal dəyişikliklər
Östrojen və progesteron səviyyələrindəki dalğalanmalar PMS simptomlarının əsas səbəblərindən biridir.
Serotonin səviyyəsinin azalması
Serotonin, emosional vəziyyət və yuxu ilə əlaqəli bir neyrotransmitterdir. Onun səviyyəsindəki azalma emosional simptomlara səbəb ola bilər.
Genetik meyillilik
PMS-in ailədə olması riski artırır.
Stress və həyat tərzi faktorları
Stress, düzgün olmayan qidalanma və fiziki aktivliyin olmaması PMS simptomlarını ağırlaşdıra bilər.
Vitamin və mineral çatışmazlığı
Kalsium, maqnezium və B6 vitamini kimi bəzi maddələrin çatışmazlığı PMS riskini artıra bilər.
PMS-in Əsas Simptomları
PMS-in simptomları qadından qadına dəyişir və aşağıdakı qruplara bölünə bilər:
Fiziki Simptomlar
Şişkinlik və qarında narahatlıq
Döş həssaslığı və ya ağrısı
Baş ağrısı və miqren
Əzələ və oynaq ağrıları
Yorğunluq və enerji çatışmazlığı
Yuxu problemləri (yuxusuzluq və ya həddindən artıq yuxululuq)
Dəri problemləri (sızanaqlar)
İştahda dəyişikliklər və ya müəyyən qidalara həvəs
Emosional və Psixoloji Simptomlar
Həddindən artıq həssaslıq və əsəbilik
Depressiya, ümidsizlik hissi
Narahatlıq və gərginlik
Ani əhval dəyişikliyi
Konsentrasiya problemləri və unutqanlıq
Davranışla Bağlı Simptomlar
Sosial əlaqələrdən çəkinmə
Ağlamağa meyl
İştah artımı və ya qida istəyinin dəyişməsi
PMS-in Diaqnozu
PMS-in diaqnozu üçün xüsusi bir test yoxdur. Həkim simptomları müəyyən etmək üçün aşağıdakıları nəzərə alır:
Tibbi tarix və simptomların qeydiyyatı
Qadınlar simptomlarını menstruasiya dövrü boyunca qeyd etməlidir. Bu, simptomların davamlı olub-olmamasını və menstruasiya ilə əlaqəsini müəyyən etməyə kömək edir.
Simptomların digər xəstəliklərdən ayırd edilməsi
PMS simptomları bəzən depressiya, anksiyete və ya tiroid xəstəlikləri ilə qarışdırıla bilər.
PMS-in Müalicəsi və İdarə Edilməsi
PMS-in tam müalicəsi yoxdur, lakin simptomları yüngülləşdirmək üçün bir sıra üsullar mövcuddur:
1. Həyat Tərzi Dəyişiklikləri
Sağlam qidalanma: Meyvə, tərəvəz, tam taxıllar və az yağlı qidalarla zəngin bir pəhriz tövsiyə olunur. Duz, şəkər və kafeini məhdudlaşdırmaq şişkinliyi və gərginliyi azalda bilər.
Müntəzəm fiziki aktivlik: Aerobik məşqlər (yürüyüş, üzgüçülük və ya qaçış) PMS simptomlarını azaltmağa kömək edir.
Stresin idarə edilməsi: Yoga, meditasiya və nəfəs alma texnikaları emosional simptomları azaltmaq üçün faydalıdır.
Yuxu rejiminə diqqət: Kifayət qədər və keyfiyyətli yuxu PMS ilə mübarizədə əhəmiyyətlidir.
2. Dərman Müalicəsi
Ağrıkəsicilər: İbuprofen və ya parasetamol baş ağrısı və əzələ ağrıları kimi simptomları azaltmaq üçün istifadə edilə bilər.
Hormonal terapiya: Doğum nəzarət həbləri hormonal dalğalanmaları tənzimləyə bilər.
Antidepresanlar: Şiddətli emosional simptomlar üçün seçici serotonin geri alma inhibitorları (SSRI-lər) təyin edilə bilər.
Diuretiklər: Şişkinlik və maye yığılmasını azaltmaq üçün istifadə edilə bilər.
3. Vitamin və Mineral Dəstəyi
Kalsium: PMS simptomlarının azaldılmasında təsirli ola bilər.
Maqnezium: Şişkinlik və əzələ kramplarını azaltmağa kömək edir.
B6 vitamini: Depressiya və yorğunluğu yüngülləşdirə bilər.
Omega-3 yağ turşuları: Emosional simptomların azaldılmasında faydalıdır.
PMS-in Ağırlaşmış Forması: Premenstrüel Disforik Pozuntu (PMDD)
PMDD, PMS-in daha şiddətli formasıdır və qadının həyat keyfiyyətini ciddi şəkildə təsir edə bilər. PMDD simptomları arasında şiddətli depressiya, narahatlıq və emosional qeyri-sabitlik yer alır. PMDD müalicəsi üçün daha spesifik dərmanlar və psixoterapiya tələb olunur.
PMS-in Qarşısını Alma Yolları
Hormonal dalğalanmaları sabit saxlamaq üçün müntəzəm yuxu və qidalanma rejiminə riayət etmək.
Siqaret və alkoqoldan çəkinmək.
Qidalanmada antiinflamatuar qidalar (qoz, balıq yağı) əlavə etmək.
Müntəzəm fiziki aktivliklə məşğul olmaq.
PMS qadınların çoxunda rast gəlinən bir vəziyyətdir və hər qadında fərqli şəkildə təzahür edir. Simptomlar həyat keyfiyyətini əhəmiyyətli dərəcədə təsir edərsə, həkimə müraciət etmək və uyğun müalicə yollarını müzakirə etmək vacibdir.