Revmatizm

Revmatizmin növləri:

Revmatizm geniş bir anlayışdır və çoxsaylı revmatik xəstəlikləri əhatə edir. Aşağıda ən çox yayılmış revmatizm növləri verilmişdir:

1. Revmatoid artrit (RA):

Revmatoid artrit, otoimmün bir xəstəlikdir və bədənin immun sistemi səhvən öz oynaqlarına hücum edərək iltihab yaradır. RA, xüsusilə kiçik oynaqları (barmaqlar, biləklər) təsir edir və hər iki tərəfdə simmetrik ağrı və sərtlik yaradır.

Simptomlar: Oynaq ağrısı, şişkinlik, sərtlik, hərəkət məhdudiyyəti və yorğunluq. Bəzən bədənin digər orqanlarını da təsir edə bilər (məsələn, ağciyərlər, ürək).

2. Osteoartrit (OA):

Osteoartrit, qığırdaqların aşınması və oynaqlarda degenerativ dəyişikliklərlə xarakterizə olunan bir oynaq xəstəliyidir. Bu vəziyyət yaşlandıqca daha çox baş verir və əsasən böyük oynaqları (dizlər, ombalar) təsir edir.

Simptomlar: Oynaqlarda ağrı, sərtlik, hərəkət məhdudiyyəti və oynaqların şişməsi.

3. Ankilozan spondilit (AS):

Ankilozan spondilit, onurğa sütununun və oynaqların xroniki iltihabı ilə xarakterizə olunan revmatik bir xəstəlikdir. Xüsusilə onurğanın alt hissəsində sərtlik və ağrı yaradır və zamanla onurğanın əyilməsinə səbəb ola bilər.

Simptomlar: Onurğada və çanaqda sərtlik, gecə ağrıları, hərəkət məhdudiyyəti və bəzən digər oynaqlarda da iltihab.

4. Lupus (Sistemik Lupus Eritematozus, SLE):

Lupus, otoimmün bir xəstəlikdir və bədənin bir çox sistemini (oynaqlar, dəri, böyrəklər, ürək, ağciyərlər və s.) təsir edə bilər. Lupus oynaq iltihabı yaratsa da, bədənin digər bölgələrində də geniş təsirlər göstərir.

Simptomlar: Oynaq ağrısı, şişkinlik, sərtlik, dəridə qızartılar (xüsusilə üzdə kəpənək formalı səpgilər), yorğunluq, böyrək və ürək problemləri.

5. Gut:

Gut, bədəndə sidik turşusu kristallarının yığılması nəticəsində meydana gəlir. Bu kristallar oynaqlarda yığılır və kəskin ağrı və iltihaba səbəb olur. Ən çox ayaq baş barmağını təsir edir, lakin digər oynaqlarda da meydana gələ bilər.

Simptomlar: Kəskin oynaq ağrısı, qızartı, şişkinlik və hərəkət məhdudiyyəti. Ağrılar tez-tez qəflətən başlayır.

6. Fibromiyalgiya:

Fibromiyalgiya, əzələlərdə və yumşaq toxumalarda geniş yayılmış ağrı, yorğunluq və yuxu problemləri ilə xarakterizə olunan xroniki bir xəstəlikdir. Oynaqlarda iltihab olmur, lakin ağrı və sərtlik hissi olur.

Simptomlar: Geniş yayılmış əzələ ağrısı, yorğunluq, yuxu problemləri və bəzən konsentrasiya çətinlikləri ("fibro beyin").

7. Psoriatik artrit:

Psoriatik artrit, sedef xəstəliyi (psoriazis) olan insanlarda baş verən bir oynaq xəstəliyidir. Otoimmün xarakter daşıyır və həm dəridə sedef səpgiləri, həm də oynaqlarda iltihab və ağrı yaradır.

Simptomlar: Oynaq ağrısı, şişkinlik, sərtlik, dırnaq dəyişiklikləri və dəridə quru, pullu ləkələr.

Revmatizmin səbəbləri:

Revmatizmə səbəb olan amillər hər bir xəstəlik növünə görə fərqlənə bilər, lakin bəzi ümumi səbəblər mövcuddur:

1. Otoimmün reaksiya:

Revmatizmin bir çox növü otoimmün xəstəliklərdən qaynaqlanır. Bu vəziyyətdə bədənin immun sistemi səhvən sağlam toxumalara, xüsusən də oynaqlara və yumşaq toxumalara hücum edir. Revmatoid artrit, lupus və psoriatik artrit bu tip xəstəliklərdəndir.

2. Genetik meyllilik:

Ailəsində revmatik xəstəliklər olan şəxslərdə bu xəstəliklərin yaranma riski daha yüksəkdir. Genetik faktorlar xəstəliyə meyli artırsa da, xəstəliyin meydana gəlməsinə səbəb olan digər amillər də mövcuddur.

3. Yaşlanma:

Xüsusilə osteoartrit kimi degenerativ revmatik xəstəliklər yaşlanma ilə əlaqədar meydana gəlir. Qığırdaq və digər oynaq strukturları yaşlandıqca aşınır və bu da ağrıya və hərəkət məhdudiyyətinə səbəb olur.

4. Oynaq travmaları:

Keçirilmiş oynaq travmaları və ya zədələr, oynaqlarda revmatik xəstəliklərin yaranma riskini artırır. Travmalar oynaqların və qığırdaqların normal funksiyasını pozaraq, iltihaba səbəb ola bilər.

5. Metabolik problemlər:

Gut kimi bəzi revmatik xəstəliklər bədəndə sidik turşusu kristallarının toplanması və metabolik problemlər nəticəsində meydana gəlir.

6. İltihablı proseslər:

Bir çox revmatik xəstəlikdə oynaq və ətraf toxumalarda iltihab yaranır. Bu iltihablar oynaq strukturuna zərər verir və ağrı, sərtlik və hərəkət məhdudiyyəti ilə nəticələnir.

Revmatizmin simptomları:

Revmatizmin simptomları xəstəliyin növünə və şiddətinə görə dəyişə bilər. Lakin ümumi olaraq aşağıdakı simptomlar müşahidə edilə bilər:

Oynaq ağrısı:

Revmatizmdə ən çox rast gəlinən simptom oynaqlarda hiss olunan ağrıdır. Ağrı adətən iltihab olan oynaqlarda hiss olunur və hərəkət zamanı daha da artar.

Şişkinlik və iltihab:

Oynaqlarda iltihab meydana gəldikdə, oynaq ətrafında şişkinlik və həssaslıq yarana bilər. Oynaqlar qızara bilər və toxunduqda ağrıya səbəb ola bilər.

Hərəkət məhdudiyyəti:

İltihab və sərtlik nəticəsində oynaqlarda hərəkət məhdudiyyəti yarana bilər. Xüsusilə səhər oyandıqda və ya uzun müddət hərəkətsiz qaldıqdan sonra oynaq sərtliyi daha çox hiss edilə bilər.

Sərtlik:

Xüsusilə səhərlər və uzun müddət istirahətdən sonra oynaqlarda sərtlik hissi yaranır. Bu sərtlik adətən hərəkət etdikcə azalır, lakin bəzi xəstəliklərdə davamlı ola bilər.

Yorğunluq və halsızlıq:

Revmatoid artrit və lupus kimi otoimmün xəstəliklərdə yorğunluq və halsızlıq yaygın simptomlardır. Bədəndəki iltihab prosesi və otoimmün reaksiya yorğunluğa səbəb ola bilər.

Deformasiya:

Revmatizmin daha ağır hallarında, oynaqlarda deformasiya və ya oynaq quruluşunun dəyişməsi müşahidə oluna bilər. Bu vəziyyət xüsusilə revmatoid artrit zamanı baş verə bilər.

Revmatizmin diaqnozu:

Revmatizmin diaqnozu üçün həkim xəstənin simptomlarını və tibbi tarixini nəzərdən keçirir. Aşağıdakı testlər və müayinələr diaqnoza kömək edə bilər:

Fiziki müayinə:

Həkim oynaqlarda ağrı, şişkinlik, hərəkət məhdudiyyəti və sərtlik kimi simptomları yoxlayır. Oynaqların vəziyyətini və funksiyasını qiymətləndirir.

Qan testləri:

Otoimmün xəstəlikləri və iltihab göstəricilərini aşkar etmək üçün qan testləri (məsələn, reumatoid faktor, anti-CCP, ESR, CRP) istifadə edilir. Lupus kimi xəstəliklərdə antinüklear anticisimlər (ANA) da yoxlanıla bilər.

Rentgen və MRT müayinəsi:

Rentgen, MRT və ya ultrasəs müayinələri oynaqlardakı dəyişiklikləri və zədələnmələri aşkar etmək üçün istifadə edilir. Bu testlər oynaqlardakı degenerasiyanı, qığırdaq aşınmasını və sümük deformalarını göstərir.

Səciyyəvi testlər:

Gout və pseudogout kimi revmatik xəstəliklərdə, oynaq mayesindən nümunə götürülərək kristalların olub-olmaması yoxlanıla bilər.

Revmatizmin müalicəsi:

Revmatizmin müalicəsi xəstəliyin növünə, şiddətinə və xəstənin vəziyyətinə görə fərqli ola bilər. Ümumi müalicə üsulları aşağıdakılardır:

1. Ağrıkəsicilər və iltihab əleyhinə dərmanlar (NSAİİ):

İltihabı və ağrını azaltmaq üçün qeyri-steroid iltihab əleyhinə dərmanlar (ibuprofen, naproksen) istifadə edilir.

2. Kortikosteroidlər:

Şiddətli iltihabı azaltmaq üçün kortikosteroid dərmanlar həkim nəzarəti altında tətbiq oluna bilər. Bu dərmanlar tez bir zamanda iltihabı yüngülləşdirə bilər.

3. DMARDs (Xəstəlik modifikatorları):

Revmatoid artrit və digər otoimmün xəstəliklərdə xəstəliyin gedişatını yavaşlatmaq üçün DMARDs (methotreksat, sulfasalazin) kimi dərmanlar istifadə edilir.

4. Bioloji dərmanlar:

Xüsusilə otoimmün xəstəliklərdə iltihabın spesifik hissələrini bloklamaq üçün bioloji dərmanlar istifadə edilir. Bu dərmanlar immun sistemin müəyyən komponentlərinə təsir göstərərək iltihabı azaldır.

5. Fizioterapiya və məşqlər:

Oynaqların hərəkətliliyini artırmaq və əzələ gücünü qorumaq üçün fizioterapiya və məşqlər tətbiq edilir. Müntəzəm hərəkət oynaqların sərtləşməsinin qarşısını alır və ağrını azaldır.

6. Cərrahi müdaxilə:

Bəzi hallarda, oynaqlarda ciddi zədələnmə və deformasiya olduqda cərrahi müdaxilə tələb oluna bilər. Məsələn, ağır osteoartrit zamanı diz və ya omba dəyişdirilməsi əməliyyatı edilə bilər.

Nəticə:

Revmatizm, çox sayda revmatik xəstəliyi əhatə edən geniş bir anlayışdır və erkən diaqnoz və müalicə ilə simptomlar idarə oluna bilər. Xəstəliklərin gedişatını yavaşlatmaq və xəstənin həyat keyfiyyətini artırmaq üçün həkimə müraciət etmək və müalicəyə başlamaq vacibdir.