Şəkərli diabet
Şəkərli Diabetin Tipləri
Şəkərli diabetin əsas üç tipi vardır:
Tip 1 diabet:
Səbəblər: Pankreasın insulin istehsal edən beta hüceyrələrinin autoimmun reaksiya nəticəsində məhv olması.
Simptomlar: Tez-tez sidiyə çıxma, həddindən artıq susuzluq, arıqlama, yorğunluq və bulanıq görmə.
Müalicə: İnsulin terapiyası, düzgün qidalanma və müntəzəm fiziki fəaliyyət.
Tip 2 diabet:
Səbəblər: İnsulin müqaviməti və nəticədə pankreasın kifayət qədər insulin istehsal etməməsi.
Risk faktorları: Artıq çəki, az fiziki fəaliyyət, genetik meyl, yaşlanma.
Simptomlar: Tip 1 simptomlarına bənzər, lakin daha yavaş inkişaf edir.
Müalicə: Düzgün qidalanma, müntəzəm fiziki fəaliyyət, dərmanlar və bəzən insulin terapiyası.
Gestasional (Hamiləlik) diabeti:
Səbəblər: Hamiləlik hormonlarının insulinə qarşı müqaviməti artırması.
Risk faktorları: Artıq çəki, gestasional diabet tarixçəsi, genetik meyl.
Simptomlar: Adətən simptomlar görünməz, lakin qan şəkəri yüksək olur.
Müalicə: Qidalanma və fiziki fəaliyyət, bəzən insulin və ya digər dərmanlar.
Simptomlar
Şəkərli diabetin simptomları müxtəlif ola bilər və bəzən yavaş inkişaf edə bilər:
Tez-tez sidiyə çıxma
Həddindən artıq susuzluq və ağız quruluğu
Artan iştaha və arıqlama
Yorğunluq və zəiflik
Bulanıq görmə
Yaraların yavaş sağalması
Dəri infeksiyaları və qaşıntı
Əllərdə və ayaqlarda uyuşma və ya karıncalanma
Diaqnoz
Şəkərli diabetin diaqnozu qan testləri vasitəsilə qoyulur:
Aclıq plazma qlükoza testi: 8 saat ac qaldıqdan sonra qan qlükoza səviyyəsinin ölçülməsi.
Oral qlükoza tolerantlıq testi (OGTT): Qlükoza məhlulu içildikdən 2 saat sonra qan qlükoza səviyyəsinin ölçülməsi.
Hemoglobin A1c testi: Son 2-3 ayın ortalama qan qlükoza səviyyəsini ölçmək üçün.
Random (təsadüfi) qan qlükoza testi: Günün istənilən vaxtında qan qlükoza səviyyəsinin ölçülməsi.
Müalicə
Şəkərli diabetin müalicəsi, qan şəkərinin idarə olunması və komplikasiyaların qarşısını almağa yönəlir:
Tip 1 diabet:
İnsulin terapiyası: Qısa, orta və ya uzun təsirli insulinlər.
Qidalanma planı: Karbohidrat qəbulunun idarə olunması.
Fiziki fəaliyyət: Müntəzəm idman və hərəkətlilik.
Tip 2 diabet:
Qidalanma planı: Sağlam qidalanma və çəki idarə olunması.
Fiziki fəaliyyət: Müntəzəm idman və hərəkətlilik.
Dərmanlar: Oral hipoglisemik dərmanlar və ya insulin.
Gestasional diabet:
Qidalanma planı: Hamiləlik zamanı qidalanma və çəki idarə olunması.
Fiziki fəaliyyət: Hamiləlik üçün uyğun fiziki fəaliyyət.
İnsulin və ya digər dərmanlar: Qan şəkəri səviyyəsini idarə etmək üçün.
Evdə Baxım və Yaşam Tərzi Dəyişiklikləri
Qidalanma: Sağlam, balanslı və karbohidratlarla zəngin olmayan qidalanma.
Müntəzəm idman: Fiziki fəaliyyət qan şəkərini idarə etməyə kömək edir.
Qan şəkəri monitorinqi: Qan şəkəri səviyyəsinin müntəzəm olaraq ölçülməsi.
Stressin idarə edilməsi: Stress qan şəkəri səviyyələrini təsir edə bilər, buna görə də stressi idarə etmək vacibdir.
Daimi tibbi nəzarət: Müntəzəm həkim müayinələri və laboratoriya testləri.
Komplikasiyalar
Şəkərli diabet düzgün idarə olunmadıqda ciddi komplikasiyalara səbəb ola bilər:
Kardiyovaskulyar xəstəliklər: Ürək xəstəlikləri və insult riski artır.
Nefropatiya: Böyrək zədələnməsi və böyrək çatışmazlığı.
Retinopatiya: Görmə problemləri və korluq riski.
Neyropatiya: Sinir zədələnməsi və hissiyyat problemləri.
Ayaq problemləri: Ayaq yaraları və infeksiyalar, amputasiya riski.
Dəri problemləri: Dəri infeksiyaları və digər dəri problemləri.
Diş və diş əti xəstəlikləri: Diş və diş əti xəstəliklərinin riski.
Şəkərli diabet ciddi və həyat keyfiyyətini təsir edə bilən bir xəstəlikdir. Erkən diaqnoz və düzgün müalicə ilə simptomlar idarə edilə bilər və xəstənin həyat keyfiyyəti artırıla bilər. Əgər bu xəstəliyə dair şübhəniz varsa və ya simptomlar yaşayırsınızsa, bir endokrinoloqa müraciət etmək vacibdir.