Şərq at ensefaliti nədir? Şərq atlar ensefalitinin simptomları hansılardır?
Şərq At Ensefaliti Necə Yayılır?
EEE xəstəliyi əsasən aşağıdakı yolla yayılır:
Ağcaqanad dişləməsi: Ağcaqanadlar xəstə quşlardan virusu əldə edir və insanlara və atlara yoluxdurur.
Mənbə: Virusun əsas mənbəyi yoluxmuş vəhşi quşlardır.
İnsandan insana keçməz: Xəstəlik bir insandan digərinə keçmir və ya atdan insana birbaşa keçə bilməz.
Şərq At Ensefalitinin Simptomları
EEE simptomları virusun beyin və sinir sisteminə təsirindən irəli gəlir. Yoluxma baş verdikdən sonra əlamətlər adətən 4-10 gün ərzində ortaya çıxır. Simptomlar xəstəliyin şiddətindən asılı olaraq dəyişir.
Yüngül simptomlar
Yüngül qızdırma
Baş ağrısı
Yorğunluq və halsızlıq
Əzələ ağrıları
Şiddətli simptomlar
EEE xəstəliyi daha ağır formada keçdiyi hallarda aşağıdakı ciddi simptomlar müşahidə olunur:
Yüksək hərarət (39-41°C)
Şiddətli baş ağrısı
Boyun tutulması (beyin iltihabına bağlı olaraq)
Ürəkbulanma və qusma
Titrəmə və əzələ ağrıları
Huşun bulanması və şüur dəyişiklikləri
Səciyyəvi nevroloji əlamətlər:
Nəfəsalma çətinliyi
Saqqalma (qıcolmalar)
Paraliz (iflic)
Koma və ölüm: Ən ağır hallarda xəstəlik komaya və ölümlə nəticələnə bilər.
Risk Faktorları
Aşağıdakılar Şərq At Ensefalitinə yoluxma riskini artırır:
Ağcaqanadların aktiv olduğu ərazilərdə yaşamaq və ya bu bölgələrə səyahət etmək.
Yaz və yay aylarında açıq havada uzun müddət qalmaq.
Yaşlı insanlar və uşaqlar: İmmun sistemi zəif olan insanlarda xəstəlik daha ağır keçir.
Atlar və digər məməli heyvanlar risk altındadır.
Diaqnoz
Şərq At Ensefalitinin diaqnozu üçün aşağıdakı üsullardan istifadə olunur:
Qan testi: Virusa qarşı anticisimlərin aşkarlanması.
Beyin-omurilik mayesinin analizi: Lomber ponksiyon vasitəsilə EEE virusu ilə əlaqəli iltihab göstəriciləri aşkar edilir.
MRT və ya KT müayinəsi: Beyində iltihab və zədələnmə sahələrinin müəyyən edilməsi.
Müalicəsi
Şərq At Ensefaliti üçün spesifik antiviral müalicə yoxdur. Müalicə əsasən dəstəkləyici terapiya ilə simptomların yüngülləşdirilməsinə yönəldilir:
Yüksək hərarətin idarə olunması (ağrıkəsici və hərarət salıcı dərmanlar).
Kəskin beyin ödeminin müalicəsi üçün xəstəxana şəraitində kortikosteroidlər və ya digər dərmanlar.
Qıcolmaların idarə olunması üçün antikonvulsantlar.
Tənəffüs dəstəyi: Ağır hallarda süni tənəffüs cihazı istifadə edilə bilər.
Maye və elektrolit balansının təmin edilməsi (damar yolu ilə maye və qidalandırıcı məhlullar).
Şərq At Ensefalitindən Qorunma Yolları
EEE xəstəliyindən qorunmaq üçün əsas hədəf ağcaqanad dişləmələrinin qarşısını almaqdır:
Ağcaqanadlardan qorunmaq:
Ağcaqanadların çoxaldığı durğun su sahələrini aradan qaldırmaq.
Xüsusilə gecə saatlarında pəncərə və qapılara ağcaqanad toru çəkmək.
Açıq hava fəaliyyəti zamanı repellentlərdən (ağcaqanad əleyhinə sprey və kremlər) istifadə etmək.
Paltar seçimi: Uzunqol köynəklər və uzun şalvar geyinərək dərini örtmək.
Vaksinasiya (atlar üçün):
Atlar üçün təsdiq olunmuş EEE vaksini mövcuddur və istifadə edilməlidir.
İnsanlar üçün hazırda EEE vaksini mövcud deyil.
Açıq ərazilərdən uzaq durmaq: Ağcaqanadların aktiv olduğu səhər və axşam saatlarında açıq havada mümkün qədər qalmamaq.
Nəticə
Şərq At Ensefaliti nadir, lakin ciddi və ölümcül bir xəstəlikdir. Ağır hallarda beyin və sinir sisteminə ciddi zərər verə bilər. Xəstəlikdən qorunmağın ən təsirli yolu ağcaqanadlarla təmasdan qaçmaq və fərdi qorunma tədbirlərinə əməl etməkdir. Erkən diaqnoz və dəstəkləyici müalicə xəstəliyin nəticələrini yaxşılaşdıra bilər.