Seboreik ekzema
Seboreik Ekzemanın Səbəbləri
Seboreik ekzemanın dəqiq səbəbi tam məlum deyil, lakin bir neçə amilin bu xəstəliyin yaranmasında rol oynadığı düşünülür:
Yağ Bezlərinin Aktivliyi: Seboreik ekzema əsasən yağlı bölgələrdə meydana gəldiyi üçün dəridəki yağ bezlərinin həddindən artıq aktiv olması bu xəstəliyin yaranmasına səbəb ola bilər.
Malassezia Göbələyi: Dəridə təbii olaraq yaşayan Malassezia adlı bir göbələyin yağlı dəri üzərində çoxalması seboreik dermatitin yaranmasına səbəb ola bilər. Bu göbələk, yağlı bölgələrdə həddindən artıq miqdarda artdıqda iltihaba və qaşınmaya səbəb ola bilər.
İmmunitet Sisteminin Dəyişiklikləri: İmmunitet sisteminin zəifləməsi və ya düzgün işləməməsi seboreik ekzemaya həssaslığı artıra bilər. İmmunitet sistemindəki bu dəyişikliklər xəstəliyin şiddətini artırar.
Stress: Stress və emosional gərginlik seboreik dermatitin yaranmasına və ya mövcud simptomların şiddətlənməsinə səbəb ola bilər.
Hormonal Dəyişikliklər: Hormon səviyyəsindəki dəyişikliklər, xüsusən yetkinlik dövründə və ya yaşlanma ilə bağlı hormonal dəyişikliklər seboreik ekzemaya təsir göstərə bilər.
Soyuq və Nəm Hava: Soyuq və quru hava seboreik dermatit simptomlarını pisləşdirə bilər. Xüsusilə qış aylarında bu xəstəliyin alovlanması daha çox müşahidə edilir.
Seboreik Ekzemanın Simptomları
Seboreik ekzema tədricən inkişaf edə bilər və fərqli simptomlarla özünü göstərə bilər. Əsas simptomlar aşağıdakılardır:
Qızartı və Pullanma: Seboreik dermatit olan bölgələrdə dəridə qızartı və yağlı pullanma görünə bilər. Bu simptomlar xüsusilə saçlı dəridə, qaşlarda, burun kənarlarında, qulaqlarda və sinə bölgəsində meydana çıxır.
Qaşınma: Dəridə qaşınma, yanma və narahatlıq hissi baş verə bilər. Qaşınma hissi bəzən çox narahatlıq yarada bilər və qaşıma nəticəsində dəri zədələnə bilər.
Kəpəklənmə: Seboreik ekzemanın ən yaygın simptomlarından biri saçlı dəridə kəpəklənmənin yaranmasıdır. Kəpəklər ağ və ya sarımtıl rəngdə ola bilər.
Dəridə İltihab və Həssaslıq: Seboreik dermatit olan bölgələrdə dəridə iltihab və həssaslıq meydana gələ bilər. Dəri daha qızarmış və yağlı görünə bilər.
Nəmli və Yağlı Görünüş: Seboreik ekzema olan bölgələrdə dəri nəmli və yağlı görünə bilər. Bu xüsusilə üz və saçlı dəridə nəzərə çarpır.
Seboreik ekzema uşaqlarda da görülə bilər və bu vəziyyətə "beşik qapağı" (cradle cap) deyilir. Uşaqlarda seboreik ekzema ümumiyyətlə yüngül olur və saçlı dəridə pullanma ilə müşahidə olunur.
Seboreik Ekzemanın Diaqnozu
Seboreik ekzemanın diaqnozu adətən dermatoloq tərəfindən klinik müayinə əsasında qoyulur. Dəri üzərindəki qızartı, pullanma və qaşınma kimi simptomlar dermatoloqa bu diaqnozu qoymaq üçün kifayət edir. Lakin bəzi hallarda, dermatoloq dəri biopsiyası və ya digər testlər vasitəsilə digər dəri xəstəliklərini (psoriasis, atopik dermatit) istisna edə bilər.
Seboreik Ekzemanın Müalicəsi
Seboreik ekzemanın tam müalicəsi olmasa da, simptomları yüngülləşdirmək və xəstəliyi idarə etmək üçün müxtəlif müalicə üsulları mövcuddur. Müalicə üsulları dərinin zədələndiyi bölgəyə və xəstəliyin şiddətinə görə dəyişə bilər:
1. Şampunlar və Kremlər:
Antifungal Şampunlar: Seboreik ekzemanın müalicəsində Malassezia göbələyi ilə mübarizə aparmaq üçün antifungal şampunlar istifadə edilir. Ketokonazol, selenyum sulfid və ya sink pirition tərkibli şampunlar saçlı dəridə kəpəklənmə və pullanmanı azaltmağa kömək edir.
Kortikosteroid Kremlər: Dəridəki iltihabı azaltmaq üçün kortikosteroid tərkibli kremlər istifadə edilə bilər. Bu kremlər dəridəki qızartı və qaşınma hissini yüngülləşdirir, lakin uzun müddət istifadə edilərsə, dəridə nazikləşmə və digər yan təsirlər meydana gələ bilər.
Antifungal Kremlər: Seboreik dermatitlə mübarizə aparan göbələkləri azaltmaq üçün antifungal kremlər (məsələn, ketokonazol kremi) istifadə edilə bilər.
2. Dəri Baxımı və Həyat Tərzi Dəyişiklikləri:
Dərini Nəmləndirmək: Dərini müntəzəm olaraq nəmləndirmək seboreik ekzemanın şiddətini azalda bilər. Yağlı olmayan nəmləndiricilərdən istifadə edərək dərini quru və pullu bölgələrdən qorumaq vacibdir.
Stressin Azaldılması: Stress seboreik ekzemanın alovlanmasına səbəb ola bilər. Stressi idarə etmək üçün relaksasiya texnikalarından (məsələn, meditasiya və ya yoga) istifadə etmək faydalı ola bilər.
Düzgün Qidalanma: Sağlam və balanslı bir pəhriz dəri sağlamlığını qorumağa kömək edir. Omega-3 yağ turşuları ilə zəngin olan qidalar (balıq, qoz, kətan toxumu) iltihabı azaltmağa kömək edə bilər.
Dərinin Müntəzəm Təmizlənməsi: Dərinin təmiz və quru qalması seboreik dermatitin şiddətini azaltmağa kömək edir. Bunun üçün gündəlik təmizləyici vasitələrdən istifadə etmək tövsiyə olunur.
3. Fototerapiya:
Fototerapiya (ultrabənövşəyi işıq terapiyası), seboreik ekzemanın müalicəsində bəzi hallarda istifadə edilir. Ultrabənövşəyi işıq dəridəki iltihabı azaltmağa və göbələklərin çoxalmasını yavaşlatmağa kömək edə bilər.
4. Dərman Müalicəsi:
Seboreik ekzema ağır hallarda antifungal dərmanlar və ya kortikosteroidlər kimi daha güclü dərmanlarla müalicə edilə bilər. Lakin bu dərmanlar yalnız həkim nəzarəti altında istifadə edilməlidir.
Seboreik Ekzemanın Qarşısının Alınması
Seboreik ekzemadan tamamilə qaçmaq mümkün olmasa da, bəzi tədbirlərlə alovlanmaların qarşısını almaq və simptomları azaltmaq mümkündür:
Müntəzəm Saç və Dəri Baxımı: Seboreik ekzemanın təsirlədiyi bölgələri mütəmadi olaraq yuyaraq təmiz və quru saxlamaq simptomların şiddətini azaltmağa kömək edə bilər.
Tətikləyicilərdən Qaçınmaq: Seboreik ekzemanın tətikləyicilərini (stress, quru hava, yanlış kosmetik məhsullar) tanımaq və onlardan uzaq durmaq vacibdir.
Yağlı Məhsullardan Çəkinmək: Yağlı kosmetik vasitələrdən istifadə etməkdən qaçınmaq dərinin nəfəs almasını təmin edərək ekzemanın alovlanmasının qarşısını ala bilər.
Günəşdən Qorunma: Həddindən artıq günəşə məruz qalmaqdan çəkinmək və günəşdən qoruyucu məhsullardan istifadə etmək dərinin sağlam qalmasına kömək edə bilər.
Nəticə
Seboreik ekzema yağlı bölgələrdə meydana gələn və qaşınma, qızartı, pullanma ilə müşahidə olunan bir dəri xəstəliyidir. Müalicəsi üçün şampunlar, kremlər və həyat tərzi dəyişiklikləri istifadə edilir. Düzgün baxım və müalicə ilə simptomlar idarə oluna bilər və xəstəliyin şiddətlənməsi qarşısı alına bilər.