Sidik Qaçırma (İnkontinans) – Səbəbləri, Növləri və Müalicə Yolları
Məzmun süni intellekt ilə optimallaşdırılmışdır
Sidik Qaçırma Nədir? Səbəbləri və Mexanizmi
Sidik qaçırma, sidik ifrazını nəzarətdə saxlayan mexanizmlərin funksional pozğunluğu nəticəsində yaranan bir sağlamlıq problemidir. Bu vəziyyət, xüsusilə sidik kisəsi, pelvik döşəmə əzələləri və ya sfincter (bağlayıcı əzələ mexanizmi) zəiflədikdə və ya disfunksiya göstərdikdə meydana çıxır. Problemin dərindən başa düşülməsi üçün onun yaranma mexanizmini və növlərini düzgün təhlil etmək vacibdir.
Sidik Qaçırmanın Əsas Növləri
Sidik qaçırma fərqli formalarda təzahür edə bilər. Aşağıdakı cədvəldə bu problemin əsas növləri və onların fərqləndirici xüsusiyyətləri təqdim olunmuşdur:
| Növ | Xüsusiyyəti |
|---|---|
| Stress tipli (təzyiqli) | Gülmək, öskürmək və ya fiziki fəaliyyət zamanı yaranan sidik sızması. |
| Təcili tipli (Urge) | Qəfil və idarəolunmaz sidik hissi; tualetə çatmadan baş verən qaçırma. |
| Qarışıq tip | Stress və təcili tipin simptomlarının eyni vaxtda müşahidə edilməsi. |
| Overflow (daşma tipli) | Sidik kisəsinin tam boşalmaması nəticəsində yaranan damcı-damcı sızma. |
| Funksional tip | Fiziki və ya psixoloji maneələr (məs: əlillik, demans) səbəbindən tualetə çata bilməmək. |
Sidik Qaçırmanın Səbəbləri
Bu problem həm qadınlarda, həm də kişilərdə fərqli fizioloji və patoloji amillərdən qaynaqlana bilər. Səbəblər cinsiyyətə görə və ümumi faktorlar olmaqla bir neçə qrupa bölünür.
Qadınlarda Yaranan Səbəblər
- Vaginal doğumlar başda olmaqla bütün doğuş prosesləri.
- Menopauza dövründə estrogen hormonunun azalması.
- Pelvik döşəmə əzələlərinin zamanla zəifləməsi.
- Ginekoloji əməliyyatlar və ya prolapsus (orqan sarkması).
Kişilərdə Yaranan Səbəblər
- Keçirilmiş prostat əməliyyatları.
- Prostat böyüməsi (BPH - Beniqn Prostat Hiperplaziyası).
- Parkinson və MS kimi nevroloji pozğunluqlar.
Ümumi Səbəblər
- Şəkərli diabet və obezite (artıq çəki).
- Xroniki qəbizlik və sinir sistemi xəstəlikləri.
- Bəzi dərman vasitələrinin (diuretiklər, antidepresanlar) istifadəsi.
Diaqnostika: Müayinə və Testlər
Düzgün müalicə planı üçün dəqiq diaqnozun qoyulması şərtdir. Bu məqsədlə uroloq və ya ginekoloq tərəfindən aşağıdakı prosedurlar həyata keçirilir:
- Sidik gündəliyi: Sidik qaçırmanın vaxtı, miqdarı və şəraiti qeyd edilir.
- Sidik analizi: İnfeksiya riskinin yoxlanılması üçün tətbiq olunur.
- Qalıq sidik miqdarı: Sidik kisəsində boşalmadan sonra qalan mayenin yoxlanılması.
- Ultrasəs və urodinamik testlər: Kisənin və əzələlərin funksional vəziyyətinin qiymətləndirilməsi.
Müalicə Seçimləri
Sidik qaçırma müalicə oluna bilən bir vəziyyətdir və fərdi ehtiyaclara uyğun müxtəlif yanaşmalar mövcuddur.
Yaşam Tərzi Dəyişiklikləri
- Sidik kisəsinin tərbiyə edilməsi (planlı tualet rejimi).
- Çay, kofe və qazlı içkilər kimi sidikqovucu təsirli mayelərin azaldılması.
- Gecə saatlarında maye qəbulunun məhdudlaşdırılması.
- Kofein, alkoqol və siqaret istifadəsindən uzaq durmaq.
Pelvik Döşəmə Məşqləri (Kegel)
Kegel məşqləri, sidik saxlayan əzələləri gücləndirmək üçün həm qadınlar, həm də kişilər üçün effektivdir. Gündə 3–4 dəfə, 10–15 təkrarla yerinə yetirilməlidir. Lazım gəldikdə mütəxəssis dəstəyi ilə biofeedback və elektrostimulyasiya üsullarından da istifadə oluna bilər.
Dərman Müalicəsi
| Növ | İstifadə Sahəsi |
|---|---|
| Antikolinergiklər | Təcili tipli inkontinans (məs: oksibutinin). |
| Beta-3 agonistlər | Sidik kisəsinin rahatlaşdırılması (məs: mirabegron). |
| Topikal estrogen | Menopauza sonrası qadınlarda sidik kisəsi dəstəyi üçün. |
| Alfa-blokerlər | Prostatla bağlı yaranan sidik problemlərində. |
Cərrahi və Digər Müdaxilələr
Qadınlarda sling əməliyyatı (bant yerləşdirilməsi) və ya kolposuspensiya tətbiq edildiyi halda, kişilərdə suni sfincter implantı və ya prostat sonrası bərpa əməliyyatları icra olunur. Təcili tip üçün Botoks inyeksiyaları və sakral sinir modulyasiyası (elektrik stimulyasiyası) kimi alternativlər də mövcuddur.
Psixoloji və Sosial Təsirlər
Sidik qaçırma yalnız fiziki deyil, həm də ciddi psixoloji təsirlərə malikdir. Bu vəziyyət sosial təcrid, utanma hissi, özünə inamın azalması, depressiya və anksiyete ilə nəticələnə bilər. Unutmaq olmaz ki, bu problem utanc verici deyil və tibbi yolla həlli mümkündür.
Nəticə
Sidik qaçırma yaşla bağlı qaçınılmaz bir tale deyil. Ən sadə həyat tərzi dəyişiklikləri və məşqlərlə belə böyük irəliləyişlər əldə etmək mümkündür. Bu problem barədə susmamaq və vaxtında mütəxəssisə müraciət etmək tam sağalmanın ilk addımıdır.
