Sidik Qaçırma (İnkontinans) – Səbəbləri, Növləri və Müalicə Yolları
Məzmun süni intellekt ilə optimallaşdırılmışdır
Sidik Qaçırma Nədir?
Sidik qaçırma, sidik ifrazını idarə edən mexanizmlərin müxtəlif səbəblərdən funksiyasını itirməsi nəticəsində yaranan istəksiz sidik sızması halıdır. Bu vəziyyət adətən sidik kisəsi, pelvik döşəmə əzələləri və ya sfincter adlanan bağlayıcı əzələ mexanizmində yaranan zəiflik və ya disfunksiya nəticəsində meydana çıxır.
Sidik Qaçırmanın Əsas Növləri
Sidik qaçırma problemi fərqli formalarda təzahür edə bilər. Müalicə planının düzgün qurulması üçün xəstəliyin növünü müəyyən etmək olduqca vacibdir:
| Növ | Xüsusiyyəti |
|---|---|
| Stress tipli (təzyiqli) | Gülmək, öskürmək, asqırmaq və ya fiziki fəaliyyət zamanı yaranan sızma. |
| Təcili tipli (Urge) | Sidik hissinin qəfil və idarəolunmaz olması; tualetə çatmadan qaçırma. |
| Qarışıq tip | Stress və təcili tipin əlamətlərinin eyni vaxtda görülməsi. |
| Daşma tipli (Overflow) | Sidik kisəsinin tam boşalmaması nəticəsində yaranan damcı-damcı qaçırma. |
| Funksional tip | Fiziki və ya psixoloji maneələr (əlillik, demans və s.) səbəbindən tualetə çata bilməmək. |
Sidik Qaçırmanın Səbəbləri
Bu problem həm qadınlarda, həm də kişilərdə müxtəlif fizioloji və patoloji faktorlara bağlı olaraq inkişaf edir.
Qadınlarda Rast Gəlinən Səbəblər
- Doğuşlar: Xüsusilə çətin keçən vaginal doğumlar pelvik strukturu zədələyə bilər.
- Menopauza: Estrogen hormonunun azalması sidik yollarının toxuma bütövlüyünə təsir edir.
- Pelvik döşəmə zəifliyi: Əzələlərin tonusunu itirməsi.
- Ginekoloji əməliyyatlar: Orqan sarkması (prolapsus) və ya keçirilmiş cərrahi müdaxilələr.
Kişilərdə Rast Gəlinən Səbəblər
- Prostat əməliyyatları: Cərrahiyyə sonrası yaranan fəsadlar.
- Prostat böyüməsi (BPH): Sidik axınına mane olan xoşxassəli böyümə.
- Nevroloji pozğunluqlar: Parkinson və MS (Dağınıq Skleroz) kimi xəstəliklər.
Ümumi Risk Faktorları
Şəkərli diabet, obezite (artıq çəki) və xroniki qəbizlik sidik qaçırma riskini artıran əsas amillərdir. Bundan əlavə, bəzi dərman vasitələri (diuretiklər, antidepresanlar) və sinir sistemi xəstəlikləri də bu vəziyyətə yol aça bilər.
Diaqnostika: Müayinə və Testlər
Düzgün diaqnoz üçün ilk növbədə uroloq və ya ginekoloq müayinəsi mütləqdir. Diaqnostika prosesində aşağıdakı addımlar izlənilir:
- Sidik gündəliyi: Xəstənin gün ərzində nə zaman və nə qədər sidik qaçırdığını qeyd etməsi.
- Sidik analizi: Mövcud infeksiyaların inkar edilməsi üçün aparılır.
- Qalıq sidik miqdarı: Sidik ifrazından sonra kisədə qalan mayenin ölçülməsi.
- Ultrasəs və urodinamik testlər: Sidik kisəsinin və əzələlərin funksional vəziyyətinin qiymətləndirilməsi.
Müalicə Seçimləri
1. Yaşam Tərzi Dəyişiklikləri
İlk mərhələdə xəstələrə planlı tualetə getmək vərdişi aşılanır. Sidik ifrazını artıran çay, kofe və qazlı içkilərdən uzaq durmaq, gecə maye qəbulunu azaltmaq tövsiyə olunur. Alkoqol və siqaret istifadəsinin azaldılması müalicənin effektivliyini artırır.
2. Pelvik Döşəmə Məşqləri (Kegel)
Sidik saxlayan əzələləri gücləndirmək üçün tətbiq edilən Kegel məşqləri, gündə 3–4 dəfə 10–15 təkrarla yerinə yetirilməlidir. Bu məşqlər həm qadınlar, həm də kişilər üçün faydalıdır və mütəxəssis dəstəyi ilə biofeedback və ya elektrostimulyasiya vasitəsilə təkmilləşdirilə bilər.
3. Dərman Müalicəsi
| Dərman Növü | İstifadə Sahəsi |
|---|---|
| Antikolinergiklər | Təcili tipli (urge) inkontinansın müalicəsində. |
| Beta-3 agonistlər | Sidik kisəsinin rahatlaşdırılması üçün. |
| Topikal estrogen | Menopauza sonrası qadınlarda toxuma dəstəyi üçün. |
| Alfa-blokerlər | Prostatla bağlı yaranan sidik problemlərində. |
4. Cərrahi Müalicə
Konservativ üsullar nəticə vermədikdə cərrahi müdaxiləyə müraciət olunur. Qadınlarda sling əməliyyatı (bant yerləşdirilməsi) və ya kolposuspensiya tətbiq edilir. Kişilərdə isə ağır hallarda suni sfincter implantı yerləşdirilə bilər.
5. Digər Müasir Metodlar
Təcili tip sidik qaçırma hallarında sidik kisəsi əzələsinə Botoks inyeksiyaları və ya sinir sisteminə təsir edən elektrik stimulyasiyası (sakral sinir modulyasiyası) uğurla tətbiq olunur.
Psixoloji və Sosial Təsirlər
Sidik qaçırma yalnız fiziki deyil, həm də ciddi psixoloji təsirlərə malikdir. Bu problem fərdlərdə sosial təcrid, utanma hissi və özünə inamın azalmasına səbəb ola bilər. Müalicə olunmayan hallar depressiya və anksiyete ilə nəticələnə bilər. Unutmaq olmaz ki, bu vəziyyət utanc verici deyil və tibbi olaraq tamamilə müalicə edilə biləndir.
Nəticə
Sidik qaçırma yaşla bağlı qaçınılmaz bir tale deyil. Ən sadə həyat tərzi dəyişiklikləri və məşqlərlə belə böyük irəliləyişlər əldə etmək mümkündür. Problemi gizlətmək əvəzinə mütəxəssisə müraciət etmək, həyat keyfiyyətini bərpa etməyin ilk addımıdır.
