Sinir sıxılması
Sinir sıxılmasının səbəbləri:
Sinir sıxılmasına müxtəlif mexaniki və ya struktur problemlər səbəb ola bilər. Aşağıda sinir sıxılmasının ən yaygın səbəbləri verilmişdir:
1. Travmalar və ya yaralanmalar:
Qəzalar, düşmələr və ya idman zədələri nəticəsində yaranan zədələr sinirlərin ətrafdakı toxumalar tərəfindən sıxılmasına səbəb ola bilər.
2. Uzun müddət təkrarlanan hərəkətlər:
Təkrarlanan hərəkətlər (məsələn, klaviatura istifadə etmək, ağır əşyalar qaldırmaq və ya alətləri sıx şəkildə tutmaq) sinirlərin sıxılmasına səbəb ola bilər. Bu, xüsusilə karpal tunel sindromunda müşahidə olunur.
3. Onurğa disk yırtığı:
Onurğa disklərinin çıxması və ya yırtılması (disk yırtığı) sinirlərin sıxılmasına səbəb ola bilər. Bu, əsasən boyun və ya bel nahiyəsində baş verir və qollarda və ya ayaqlarda ağrıya səbəb olur.
4. Osteoartrit və ya artrit:
Oynaqlarda yaranan degenerativ dəyişikliklər, xüsusilə yaşla əlaqəli olaraq oynaq iltihabı və ya artrit, sinirlərin sıxılmasına səbəb ola bilər. Oynaqlardakı sümük çıxıntıları (osteofitlər) sinirləri sıxa bilər.
5. Bağ və ya əzələ iltihabı:
Sinirlərin ətrafındakı əzələlər və ya bağlar iltihablandıqda, sinirləri sıxa bilər. Bu vəziyyət xüsusilə idmançılarda və aktiv həyat tərzi keçirən insanlarda müşahidə olunur.
6. Şişlər və ya kistlər:
Şişlər, kistlər və ya digər anormal böyümələr sinirlərin yerləşdiyi nahiyədə sıxılma yarada bilər. Bu şişlər sinirin ətrafındakı məkanı daraldaraq sıxılmaya səbəb ola bilər.
Sinir sıxılmasının əlamətləri:
Sinir sıxılmasının simptomları sinirin sıxıldığı yerə, sıxılmanın şiddətinə və müddətinə bağlı olaraq dəyişə bilər. Ümumi simptomlar aşağıdakılardır:
Ağrı:
Sıxılmış sinir boyunca ağrı hiss oluna bilər. Bu ağrı bəzən yanma və ya sancı şəklində ola bilər və sıxılmanın olduğu bölgədən ətrafa yayılır. Məsələn, boyunda sinir sıxılması qolda və ya əllərdə ağrıya səbəb ola bilər, bel nahiyəsindəki sinir sıxılması isə ayaqlarda ağrıya yol açır.
Qarıncalanma və ya uyuşma:
Sıxılmış sinir ətrafdakı nahiyədə və ya sinirin nəzarət etdiyi digər nahiyələrdə qarıncalanma və ya uyuşma hissinə səbəb ola bilər.
Əzələ zəifliyi:
Sinir sıxılması sinirin nəzarət etdiyi əzələlərdə zəiflik yarada bilər. Məsələn, karpal tunel sindromunda əllərdə güc itkisi və ya əşyaları tutmaqda çətinlik hiss oluna bilər.
Hərəkət məhdudiyyəti:
Zədələnmiş nahiyədə hərəkət məhdudiyyəti yarana bilər. Hərəkət edərkən ağrı daha da şiddətlənə bilər.
Hissiyyat itkisi:
Sinir sıxılması nəticəsində sinirin təchiz etdiyi nahiyədə hissiyyat itkisi baş verə bilər. Məsələn, ayaqlarda və ya barmaqlarda toxunuş və ya istilik hissiyyatının azalması müşahidə oluna bilər.
Əzələ spazmı:
Bəzi hallarda sinir sıxılması ətrafdakı əzələlərdə spazmlara və ya qeyri-ixtiyari sıxılmalara səbəb ola bilər.
Sinir sıxılmasının ən çox rast gəlinən növləri:
Sinir sıxılması bədənin müxtəlif bölgələrində baş verə bilər. Ən çox rast gəlinən sinir sıxılmaları aşağıdakılardır:
1. Karpal tunel sindromu:
Karpal tunel sindromu bilək nahiyəsində yerləşən median sinirin sıxılması nəticəsində yaranır. Bu, əl barmaqlarında uyuşma, qarıncalanma və zəifliyə səbəb olur. Adətən təkrarlanan hərəkətlərdən və ya klaviatura istifadə etməkdən yaranır.
2. Kübital tunel sindromu:
Kübital tunel sindromu, dirsək nahiyəsində yerləşən ulnar sinirin sıxılması nəticəsində meydana gəlir. Bu vəziyyət dirsəkdə və ya qolda ağrı, əl barmaqlarında uyuşma və zəiflik ilə müşahidə olunur.
3. Siatik sinir sıxılması (sciatica):
Sciatica, bel nahiyəsində yerləşən siatik sinirin sıxılması nəticəsində yaranır. Bu, beldən başlayaraq kalçaya, budlara və ayaqlara qədər yayılan ağrı ilə xarakterizə olunur. Disk yırtığı və ya onurğadakı problemlər siatik sinir sıxılmasına səbəb ola bilər.
4. Servikal radikulopatiya (boyun siniri sıxılması):
Boyundakı sinirlərin sıxılması, qollara və əllərə yayılan ağrı, uyuşma və zəiflik yarada bilər. Bu vəziyyət adətən onurğa boyun nahiyəsindəki disk problemləri və ya artritlə əlaqəlidir.
5. Peroneal sinir sıxılması:
Peroneal sinir sıxılması ayaq biləyi və ya diz nahiyəsində baş verir və ayağın ön hissəsində və ya ayaq barmaqlarında zəiflik, uyuşma ilə müşayiət olunur. Bu vəziyyət ayaqda hərəkət çətinlikləri yarada bilər.
Sinir sıxılmasının diaqnozu:
Sinir sıxılmasının diaqnozu həkim tərəfindən xəstənin simptomları və fiziki müayinə əsasında qoyulur. Diaqnozu dəqiqləşdirmək üçün aşağıdakı üsullardan istifadə oluna bilər:
Fiziki müayinə:
Həkim zədələnmiş nahiyədə ağrı, uyuşma və hərəkət məhdudiyyəti olub-olmadığını yoxlayır. Sinirin sıxıldığı bölgəni təyin etmək üçün xüsusi testlər də tətbiq oluna bilər (məsələn, Tinel testi, Phalen testi).
Elektromioqrafiya (EMG):
EMG, sinirin funksiyasını qiymətləndirmək üçün istifadə edilən bir testdir. Sinirin sıxılıb-sıxılmadığını və sinir zədələnməsinin səviyyəsini müəyyən etmək üçün elektrik impulsları ölçülür.
Sinir keçiriciliyi testləri:
Bu testlər sinir impulslarının sinir boyunca necə hərəkət etdiyini ölçür və sinir kompressiyası ilə əlaqəli hər hansı bir gecikmə və ya zədələnmə olub olmadığını müəyyən edir.
Maqnit rezonans tomoqrafiyası (MRT):
MRT, sinirlərin və ətrafdakı toxumaların görüntülərini əldə etmək üçün istifadə olunur. Bu üsul sinirin sıxıldığı yerin və səbəbinin daha dəqiq təyin edilməsinə kömək edir.
Sinir sıxılmasının müalicəsi:
Sinir sıxılmasının müalicəsi sıxılmanın şiddətinə və yerinə bağlı olaraq dəyişir. Aşağıda ən çox istifadə edilən müalicə üsulları verilmişdir:
1. İstirahət və mövqenin dəyişdirilməsi:
Zədələnmiş nahiyənin istirahət etdirilməsi və sinir sıxılmasına səbəb olan hərəkətlərin qarşısını almaq simptomları yüngülləşdirə bilər. Bəzi hallarda oturma və ya işləmə mövqeyini dəyişdirmək lazımdır.
2. Fizioterapiya:
Fizioterapiya sinir sıxılmasının səbəb olduğu əzələ zəifliyini düzəltmək və hərəkət məhdudiyyətini aradan qaldırmaq üçün tətbiq edilir. Fizioterapiya proqramı sinir üzərindəki təzyiqi azaltmağa və hərəkətliliyi bərpa etməyə kömək edir.
3. Qeyri-steroid iltihab əleyhinə dərmanlar (NSAİİ):
Ağrı və iltihabı azaltmaq üçün ibuprofen və ya naproksen kimi iltihab əleyhinə dərmanlar istifadə edilə bilər. Bu dərmanlar sinirin sıxıldığı nahiyədəki şişkinliyi də azalda bilər.
4. Steroid inyeksiyaları:
Daha ciddi hallarda, kortikosteroid inyeksiyaları sinirin ətrafındakı iltihabı azaltmaq və təzyiqi yüngülləşdirmək üçün istifadə edilə bilər.
5. Sinirin mövqeyini dəyişdirmək:
Sinir sıxılması mexaniki təzyiq nəticəsində baş verirsə, bəzən xüsusi splintlər və ya breyslər istifadə edilə bilər. Məsələn, karpal tunel sindromunda bilək splinti istifadə olunur.
6. Cərrahi müdaxilə:
Sinir sıxılması cərrahi müdaxilə tələb edən daha ciddi hallarda baş verə bilər. Məsələn, disk yırtığı zamanı çıxan disk siniri sıxırsa və ya karpal tunel sindromu uzun müddət davam edirsə, sinirin sıxıldığı yerdən azad edilməsi üçün cərrahi əməliyyat tələb oluna bilər.
Reabilitasiya:
Cərrahi müdaxilədən və ya konservativ müalicədən sonra reabilitasiya vacibdir. Reabilitasiya proqramı bədənin normal funksiyalarını bərpa etməyə və təkrar sıxılmanın qarşısını almağa kömək edir. Aşağıdakılar reabilitasiya proqramına daxil ola bilər:
Gücləndirmə məşqləri: Sinirin nəzarət etdiyi əzələlərin gücünü artırmaq və sinirin funksiyasını bərpa etmək üçün gücləndirmə məşqləri tətbiq edilir.
Hərəkətliliyin bərpası: Hərəkətliliyi və elastikliyi bərpa etmək üçün xüsusi məşqlər təyin edilir.
Profilaktika: Sinir sıxılmasının qarşısını almaq üçün iş və ya oturma mövqeyini yaxşılaşdırmaq və düzgün duruş texnikalarından istifadə etmək tövsiyə edilir.
Nəticə:
Sinir sıxılması, erkən diaqnoz qoyulduqda və müalicə edildikdə uğurla aradan qaldırıla bilən bir vəziyyətdir. Simptomlar şiddətli olduqda və ya uzun müddət davam etdikdə, həkimə müraciət etmək vacibdir. Müalicənin vaxtında başlaması sinirin tam bərpa olunmasına və uzunmüddətli fəsadların qarşısının alınmasına kömək edə bilər.