Sistit (sidik yollarının infeksiyası)
Məzmun süni intellekt ilə optimallaşdırılmışdır
Sistit Nədir və Niyə Yarana Bilər?
Sistit, sidik kisəsinin iltihabı ilə xarakterizə olunan və gündəlik həyat keyfiyyətinə ciddi təsir göstərən bir sağlamlıq problemidir. Bu vəziyyətin əsas səbəbi bakteriyaların sidik yollarına və sidik kisəsinə daxil olaraq infeksiya yaratmasıdır. Sistit adətən bakterial mənşəli olsa da, bəzi hallarda kimyəvi qıcıqlanmalar və ya müəyyən dərman preparatları da iltihab prosesini tətikləyə bilər.
Sistitin Səbəbləri və Risk Faktorları
Sistitin inkişafında bir çox fərqli faktor rol oynayır. Bu faktorları aşağıdakı şəkildə qruplaşdırmaq mümkündür:
- Bakterial İnfeksiya: Ən yaygın səbəb bağırsaqlarda təbii olaraq mövcud olan Escherichia coli (E. coli) bakteriyasıdır. Bu bakteriya uretra vasitəsilə sidik kisəsinə daxil olduqda iltihaba yol açır.
- Seksual Aktivlik: Aktiv cinsi həyat zamanı bakteriyaların uretraya daxil olma riski artır. Qadınlarda daha çox rast gəlinən bu vəziyyət xalq arasında "bal ayı sistiti" kimi də tanınır.
- Sidik Tutulması: Sidik kisəsinin tam boşalmaması nəticəsində qalan sidik, bakteriyaların sürətlə çoxalması üçün əlverişli mühit yaradır.
- Kişilər üçün Xüsusi Faktorlar: Kişilərdə prostat böyüməsi və ya prostatit (prostat iltihabı) sidik axınını məhdudlaşdıraraq infeksiya riskini artırır.
- Kimyəvi Qıcıqlanmalar: Sabunlar, duş gelləri, spermisidlər və bəzi gigiyena məhsulları uretranı qıcıqlandıraraq sistitə səbəb ola bilər.
- Kateter İstifadəsi: Uzunmüddətli sidik kateteri istifadəsi bakteriyaların birbaşa sidik yollarına daxil olmasına şərait yaradır.
- Hormonal Dəyişikliklər: Menopoz dövründə estrogen səviyyəsinin azalması sidik yollarının qoruyucu toxumalarını zəiflədir.
Sistitin Əsas Simptomları
Sistitin simptomları adətən qəfil başlayır və infeksiyanın şiddətinə görə fərqlənir. Ən çox müşahidə olunan əlamətlər bunlardır:
- Ağrılı Sidik İfrazı (Disuriya): Sidik ifrazı zamanı kəskin yanma və ya ağrı hissi.
- Tez-tez Sidik İfrazı: Daimi sidiyə çıxma ehtiyacı, lakin ifraz olunan sidik miqdarının az olması.
- Sidikdə Qan: Ciddi infeksiya əlaməti ola biləcək az miqdarda qan görünməsi.
- Aşağı Qarın Ağrısı: Sidik kisəsi nahiyəsində təzyiq və narahatlıq hissi.
- Bulanıq və ya Pis Qoxulu Sidik: Sidiyin rənginin tündləşməsi və ya xoşagəlməz qoxunun yaranması.
- Qızdırma: Nadir hallarda görülsə də, infeksiya böyrəklərə yayıldıqda (piyelonefrit) yüksək qızdırma müşahidə edilir.
Sistitin Diaqnozu Necə Qoyulur?
Həkim tərəfindən xəstənin tibbi tarixçəsi dinlənildikdən sonra diaqnozu dəqiqləşdirmək üçün aşağıdakı testlər tətbiq edilir:
| Testin Adı | Məqsədi |
|---|---|
| Sidik Analizi (Urinaliz) | Bakteriya, qan və ağ qan hüceyrələrini aşkar etmək |
| Sidik Mədəniyyəti | Bakteriyanın növünü və həssas olduğu antibiotiki təyin etmək |
| İltihab Markerləri | Qan testləri ilə bədəndəki ümumi iltihabı ölçmək |
| Sistoskopiya | Xroniki hallarda sidik kisəsinin daxilini kamera ilə müayinə etmək |
Sistitin Müalicə Üsulları
Müalicə prosesi infeksiyanın növünə və şiddətinə uyğun olaraq fərdiləşdirilir:
1. Antibiotik Müalicəsi
Bakterial sistitlərdə Trimethoprim/sulfamethoxazole, nitrofurantoin və fosfomycin kimi antibiotiklər 3-7 günlük kurslarla təyin edilir. Təkrarlanan hallarda profilaktik (qoruyucu) antibiotik müalicəsi tətbiq oluna bilər.
2. Semptomatik Müalicə
Ağrı və yanma hissini azaltmaq üçün ibuprofen və ya parasetamol tərkibli ağrıkəsicilər, həmçinin sidik yollarını sakitləşdirən xüsusi dərmanlar istifadə olunur.
3. Maye Qəbulu və Cərrahiyyə
Bol su içmək bakteriyaların orqanizmdən xaric edilməsini sürətləndirir. Əgər sistit anatomik bir tıxanma səbəbindən yaranıbsa, cərrahi müdaxilə tələb oluna bilər.
Sistitdən Qorunma Yolları
Sistit riskini minimuma endirmək üçün aşağıdakı qaydalara əməl edilməlidir:
- Bol su için: Sidik yollarının mütəmadi təmizlənməsini təmin edir.
- Gigiyenaya diqqət edin: Qadınlar tualetdən sonra təmizliyi öndən arxaya doğru etməlidir.
- Sidiyi saxlamayın: Sidik kisəsini vaxtında və tam boşaldın.
- Cinsi əlaqədən sonra sidik ifrazı: Bakteriyaların xaric edilməsinə kömək edir.
- Qıcıqlandırıcılardan qaçın: Kimyəvi tərkibli qoxulu gigiyena məhsullarından uzaq durun.
- Estrogen kremləri: Menopoz dövründə həkim məsləhəti ilə yerli estrogen kremlərindən istifadə toxumaları qoruyur.
Nəticə
Sistit, erkən mərhələdə müalicə edilmədikdə böyrək infeksiyalarına yol aça bilən ciddi bir vəziyyətdir. Şəxsi gigiyenaya diqqət yetirmək və simptomlar yarandıqda vaxtında mütəxəssisə müraciət etmək sağlamlığın qorunması üçün vacibdir.
