Stroke nədir?

İnme Növləri:

İskemik İnme:

İskemik inme, beynə qan təchizatının pozulması nəticəsində baş verir. Bu, beyin damarlarının tıxanması səbəbindən olur və ən yaygın inme növüdür (təxminən 85% hallarda).

Tıxanma, adətən beyindəki damarların ateroskleroz (yağ və plazma təbəqələrinin damar divarlarında yığılması) səbəbindən baş verir.

İskemik inme, emboli (qan damarlarına daxil olan qan pıhtısı və ya başqa bir maddə) və ya tromboz (beyin damarlarında qan laxtasının yaranması) nəticəsində baş verə bilər.

Hemorajik İnme:

Hemorajik inme, beyindəki damarın partlaması və qan sızmasının baş verməsi nəticəsində yaranır.

Qanama, beyin içindəki toxumaların sıxılmasına və bədənin digər hissələrinə zərər verməsinə səbəb olur.

Hemorajik inme, hipertansiyon, anevrizmalar və qanın laxtalanma pozğunluqları səbəbindən baş verə bilər.

Geçici İskemik Atak (TIA):

Geçici iskemik atak (mini inme olaraq da bilinir), beyinə qan təchizatının müvəqqəti olaraq kəsilməsi ilə əlaqədar bir vəziyyətdir. Bu, adətən bir neçə dəqiqə ərzində öz-özünə düzəlir, amma bu vəziyyət ciddi inme riskinin göstəricisi ola bilər.

TIA, beyindəki kiçik qan damarlarının tıxanması nəticəsində baş verə bilər.

İnme Əlamətləri:

İnme zamanı baş verən simptomlar, beyin zədələnən sahəyə bağlı olaraq dəyişir. Ancaq ümumiyyətlə aşağıdakı əlamətlər müşahidə olunur:

Üzdəki asimetriya: Yüzün bir tərəfində qızarma və ya düşmə. Məsələn, göz və ya ağız bir tərəfə düşə bilər.

Görmə problemləri: Birdən-birə görmə itkisinin yaranması və ya bir gözün ya da hər iki gözün görmə sahəsinin qapalı olması.

Həssaslıq itkisi və ya zəiflik: Bədənin bir tərəfində güclü zəiflik və ya həssaslıq itkisi (əl, ayaq və ya üz).

Danışıq problemləri: Danışıq və ya anlama çətinlikləri – adamın ya da qarşı tərəfin danışığını anlaya bilməməsi və ya danışığın qarışıq olması.

Baş ağrısı: Şiddətli, ani baş ağrısı, xüsusilə hemorajik inmede müşahidə edilə bilər.

Başgicəllənmə və koordinasiya pozulması: Balanstabilite itkisi, gəzərkən və ya dayanarkən çətinliklər.

Sinir sistemində dəyişikliklər: Əgər inme beynin müəyyən hissəsində baş verərsə, uşaq və ya böyüklərdə fəaliyyət itkisi və ya başqa nevroloji problemlər baş verə bilər.

İnme Risk Faktorları:

Hipertansiyon (yüksək təzyiq):

Hipertansiyon, həm iskemik, həm də hemorajik inme riskini artırır.

Damar xəstəlikləri:

Ateroskleroz (damarların tıxanması) və damar iltihabları inme riskini artırır.

Ürək xəstəlikləri:

Aritmiya, xüsusən atral fibrilyasiya, qan pıhtılarının yaranmasına və beyin damarlarına getməsinə səbəb ola bilər.

Şəkərli diabet:

Yüksək qan şəkəri, damarların zədələnməsinə və aterosklerozun inkişafına gətirib çıxara bilər.

Sigara çəkmək:

Siqaret, damarların daralmasına və qan təzyiqinin artmasına səbəb olur, bu da inme riskini artırır.

Səsli həyat tərzi və qeyri-sağlam pəhriz:

Az hərəkatlı həyat və yüksək yağlı, duzlu qidalar inme riskini artıran amillərdir.

Genetik faktorlar:

Ailə üzvlərində inme keçirən şəxslər daha yüksək riskdə ola bilərlər.

İnmenin Müalicəsi:

İnme müalicəsi, inme növünə və zədələnən beyin sahəsinə bağlı olaraq dəyişir. Müalicənin əsas məqsədi, beyin hüceyrələrinin daha çox zədələnməsinin qarşısını almaq və bərpa dövrünü asanlaşdırmaqdır.

İskemik İnme Müalicəsi:

Trombolitik dərmanlar: Qan laxtalarını təmizləmək üçün istifadə edilir. Bunlar streptokinaz və ya alteplaz kimi dərmanlardır.

Antiplatelet və anticoagulant dərmanlar: Qan laxtalarının yaranmasının qarşısını almaq üçün istifadə edilir.

Hemorajik İnme Müalicəsi:

Qanama dayandırmaq: Qanamanın dayandırılması üçün cərrahi müdaxilə və ya dərman müalicəsi istifadə edilə bilər.

Qan təzyiqinin tənzimlənməsi: Qanamanın artmasının qarşısını almaq üçün qan təzyiqi idarə edilməlidir.

Bərpa və Fizioterapiya:

İnme sonrası bərpa çox vacibdir. Fizioterapiya, motor funksiyalarının, görmə və danışıq qabiliyyətinin, yemək yemək və şəxsi baxımın bərpasına kömək edə bilər.

Sinir bərpası:

İnme sonrası, sinir sistemi müalicəsi və psixoterapiya ilə bərpa prosesini dəstəkləmək vacibdir. Psixoloji dəstək, depressiya və anksiyetenin qarşısını almağa kömək edir.

Reabilitasiya və dəstək xidmətləri:

İnme keçirmiş şəxslər üçün rehabilitasiya proqramları çox önəmlidir. Bu proqramlar, xəstələrin gündəlik həyat fəaliyyətlərinə qayıtmasına kömək edir.

İnme Riskini Azaltmaq Üçün Tövsiyələr:

Sağlam pəhriz: Az yağlı, çox tərəvəzli və meyvəli bir pəhriz.

Aktiv həyat tərzi: Müntəzəm fiziki fəaliyyət.

Siqareti tərgitmək: Siqaretin zərərlərindən uzaq durmaq.

Qan təzyiqini idarə etmək: Yüksək təzyiqin qarşısını almaq və ya müalicə etmək.

Səhər yeməyi, yemək saatları və həyat tərzi: Sağlam, balanslı qidalanmaq və təbii həyat tərzi seçmək.

Nəticə:

İnme həyatı dəyişdirən ciddi bir vəziyyət olsa da, düzgün müalicə və bərpa ilə çox insan tam sağala bilər və həyatlarına normal şəkildə davam edə bilərlər. Erkən müdaxilə, təcili tibbi yardım və düzgün reabilitasiya, inmenin nəticələrini yaxşılaşdırmaq üçün çox vacibdir.