Stroke nədir?
Məzmun süni intellekt ilə optimallaşdırılmışdır
İnme və Onun Təsnifatı
İnme, beyin toxumasının qan təchizatının pozulması və ya beyin daxilinə qan sızması nəticəsində yaranan ciddi bir nevroloji vəziyyətdir. Bu vəziyyət beyin hüceyrələrinin zədələnməsinə səbəb olur və təcili tibbi müdaxilə tələb edir. İnme, yaranma mexanizminə görə üç əsas qrupa bölünür.
1. İskemik İnme
İskemik inme, beyin damarlarının tıxanması nəticəsində qan axınının kəsilməsi ilə baş verir və ən çox rast gəlinən növüdür (təxminən 85% hallarda). Bu tıxanma adətən damar divarlarında yağ və plazma təbəqələrinin yığılması, yəni ateroskleroz səbəbindən yaranır. İskemik inme, qan damarlarına kənardan daxil olan bir maddə (emboli) və ya birbaşa beyin damarlarında yaranan qan laxtası (tromboz) nəticəsində inkişaf edə bilər.
2. Hemorajik İnme
Hemorajik inme, beyindəki bir damarın partlaması və qan sızması nəticəsində meydana gəlir. Sızan qan beyin toxumalarını sıxaraq bədənin digər funksiyalarına zərər verir. Bu növ inme əsasən hipertansiyon (yüksək təzyiq), anevrizmalar və qanın laxtalanma pozğunluqları səbəbindən baş verir.
3. Keçici İskemik Atak (TİA)
Xalq arasında "mini inme" kimi tanınan Keçici İskemik Atak (TİA), beyinə qan axınının müvəqqəti kəsilməsidir. Simptomlar adətən bir neçə dəqiqə ərzində öz-özünə düzəlsə də, TİA gələcəkdə baş verə biləcək ciddi inme riskinin mühüm göstəricisidir. Bu vəziyyət adətən kiçik qan damarlarının müvəqqəti tıxanması ilə əlaqədardır.
İnme Əlamətləri: Hansı Hallarda Ehtiyatlı Olmalı?
İnme zamanı müşahidə olunan simptomlar beynin zədələnmiş sahəsinə görə fərqlilik göstərir. Ən çox rast gəlinən əlamətlər aşağıdakılardır:
- Üzdəki asimetriya: Üzün bir tərəfində düşmə və ya qızarma; göz və ağız kənarının bir tərəfə əyilməsi.
- Görmə problemləri: Birdən-birə yaranan görmə itkisi və ya görmə sahəsinin daralması.
- Həssaslıq və güc itkisi: Bədənin bir tərəfində (əl, ayaq və ya üz) kəskin zəiflik və ya hissiyyatın itməsi.
- Danışıq çətinlikləri: Danışarkən sözlərin qarışması və ya qarşı tərəfin dediklərini anlamaqda çətinlik çəkmək.
- Şiddətli baş ağrısı: Xüsusilə hemorajik inme zamanı qəfil və dözülməz baş ağrısı.
- Koordinasiya pozulması: Başgicəllənmə, balansın itməsi və yeriməkdə çətinlik.
- Nevroloji dəyişikliklər: Beynin xüsusi nahiyələrinin zədələnməsi nəticəsində həm uşaqlarda, həm də böyüklərdə fəaliyyət itkisi.
İnme Risk Faktorları
İnme riskini artıran amillər həm həyat tərzi, həm də genetik faktorlarla sıx bağlıdır. Əsas risk faktorları aşağıdakı cədvəldə ümumiləşdirilmişdir:
| Faktor | Təsviri |
|---|---|
| Hipertansiyon | Həm iskemik, həm də hemorajik inme üçün ən böyük riskdir. |
| Damar Xəstəlikləri | Ateroskleroz və damar iltihabları tıxanma riskini artırır. |
| Ürək Xəstəlikləri | Aritmiya (atral fibrilyasiya) qan pıhtılarının beyinə getməsinə səbəb olur. |
| Şəkərli Diabet | Yüksək qan şəkəri damarları zədələyərək aterosklerozu sürətləndirir. |
| Zərərli Vərdişlər | Siqaret çəkmək damarları daraldır və qan təzyiqini yüksəldir. |
| Həyat Tərzi | Hərəkətsizlik, yüksək yağlı və duzlu pəhriz əsas amillərdəndir. |
| Genetika | Ailə tarixində inme olan şəxslər daha yüksək risk altındadır. |
İnmenin Müalicə Üsulları
Müalicə strategiyası inmenin növünə və zədənin dərəcəsinə görə müəyyən edilir. Əsas məqsəd beyin hüceyrələrini qorumaq və bərpa prosesini başlatmaqdır.
İskemik İnme Müalicəsi
Bu növün müalicəsində trombolitik dərmanlar (məsələn, streptokinaz və ya alteplaz) qan laxtalarını təmizləmək üçün istifadə olunur. Həmçinin yeni laxtaların yaranmasının qarşısını almaq məqsədilə antiplatelet və anticoagulant preparatlar təyin edilir.
Hemorajik İnme Müalicəsi
Burada əsas hədəf qanamanı dayandırmaqdır. Bunun üçün cərrahi müdaxilə və ya xüsusi dərman müalicəsi tətbiq edilir. Qanamanın artmaması üçün qan təzyiqinin ciddi şəkildə tənzimlənməsi vacibdir.
Bərpa, Reabilitasiya və Psixoloji Dəstək
İnme sonrası reabilitasiya dövrü xəstənin normal həyata qayıtması üçün kritik əhəmiyyət kəsb edir:
- Fizioterapiya: Motor funksiyaların, görmə, danışıq və şəxsi baxım bacarıqlarının bərpasına xidmət edir.
- Sinir Bərpası və Psixoterapiya: Sinir sisteminin müalicəsi ilə yanaşı, depressiya və anksiyetenin qarşısını almaq üçün psixoloji dəstək mütləqdir.
- Reabilitasiya Proqramları: Xəstələrin gündəlik fəaliyyətlərinə adaptasiyası üçün xüsusi proqramlar tətbiq olunur.
İnme Riskini Azaltmaq Üçün Tövsiyələr
İnme riskini minimuma endirmək üçün aşağıdakı qaydalara əməl edilməlidir:
- Sağlam Pəhriz: Az yağlı, tərəvəz və meyvə əsaslı qidalanma.
- Aktiv Həyat: Müntəzəm fiziki fəaliyyətlə məşğul olmaq.
- Zərərli Vərdişlərdən İmtina: Siqareti tərgitmək.
- Təzyiq Nəzarəti: Yüksək qan təzyiqini idarə etmək və müalicə almaq.
- Balanslı Rejim: Səhər yeməyi və nizamlı yemək saatlarına diqqət yetirmək.
Nəticə etibarilə, inme ciddi bir vəziyyət olsa da, erkən müdaxilə, təcili tibbi yardım və düzgün reabilitasiya ilə bir çox xəstə tam sağalaraq normal həyatına davam edə bilər.
