Sümük qırıqları

Sümük qırıqlarının növləri:

Sümük qırıqları müxtəlif növlərə bölünə bilər və bu növlər zədələnmənin formasına və şiddətinə görə dəyişir. Aşağıda əsas qırıq növləri verilmişdir:

1. Sadə (qapalı) qırıq:

Bu tip qırıqda sümük tam qırılır, lakin qırılan sümük dəriyə zərər vermədən yerində qalır. Sadə qırıqlar cərrahi müdaxilə tələb etmədən immobilizasiya ilə müalicə oluna bilər.

2. Açıq (yoluxmuş) qırıq:

Açıq qırıqlarda sümük dəriyi yarıb keçir və sümüyün bir hissəsi çöldə görünə bilər. Bu tip qırıqlar ciddi infeksiya riski daşıyır və cərrahi müdaxilə tələb edir.

3. Çoxlu qırıq:

Çoxlu qırıqlarda sümük bir neçə yerə parçalanır. Bu, adətən güclü travmalar və qəzalar nəticəsində baş verir və sümüyün düzgün sağalması üçün cərrahi əməliyyat tələb oluna bilər.

4. İkiqat qırıq (spiral qırıq):

Bu növ qırıq sümüyün öz oxu ətrafında bükülməsi və ya dönməsi nəticəsində baş verir. Bu qırıq daha çox idmançılarda və zorlanmalarda meydana gəlir.

5. Sınıq qırıq (kəsmə qırığı):

Sınıq qırıqda sümüyün bir hissəsi qırılır, lakin digər hissəsi hələ də yerində qalır. Sümüyün qırılan ucu hərəkət etmir və bu səbəbdən qırığın yerləşdiyi bölgədə minimal deformasiya olur.

6. Yaşıl budaq qırığı:

Bu tip qırıq daha çox uşaqlarda rast gəlinir, çünki onların sümükləri daha elastikdir. Yaşıl budaq qırıqlarında sümük tamamilə qırılmır, yalnız bir tərəfi çatlayır və digər tərəf bütöv qalır.

7. Çatlaq:

Çatlaq sümüyün tam qırılmadan yalnız müəyyən bir hissəsinin zədələnməsi ilə xarakterizə olunur. Bu tip zədə daha yüngül travmalar və güclə baş verə bilər.

8. Patoloji qırıq:

Bu tip qırıq normalda sümüyün zəiflədiyi hallarda (məsələn, osteoporoz və ya sümük xərçəngi) baş verir. Sümüyün zəiflədiyi bölgədə minimal təzyiq belə qırığa səbəb ola bilər.

Sümük qırıqlarının səbəbləri:

Sümük qırıqları müxtəlif səbəblərdən qaynaqlana bilər və bunlar aşağıdakılardır:

1. Travmalar və qəzalardan qaynaqlanan zədələr:

Ən yaygın qırıq səbəbi travmalar və qəzalardır. Yıxılma, avtomobil qəzaları və ya idman zədələri sümüyə güclü təzyiq göstərə bilər və bu da qırıqlara səbəb ola bilər.

2. Osteoporoz:

Osteoporoz zamanı sümüklər zəifləyir və incəlir, bu da sümüklərin daha asan qırılmasına səbəb olur. Xüsusilə yaşlı insanlarda bu vəziyyət qırıqların tez-tez baş verməsinə səbəb olur.

3. Aşırı güc və zorlanma:

Davamlı olaraq bir sümüklə təkrarlanan hərəkətlər və ya yüksək təzyiq sümüklərdə çatlaqlara və stress qırıqlarına səbəb ola bilər. Bu, xüsusilə idmançılar və ya fiziki fəhlələrdə müşahidə olunur.

4. Oynaq problemləri və xəstəlikləri:

Bəzi xəstəliklər (məsələn, osteomielit, sümük xərçəngi) sümüklərin quruluşunu zəiflədir və bu da qırıqların yaranma riskini artırır.

5. Genetik və metabolik problemlər:

Genetik və metabolik problemlər (məsələn, osteogenezis imperfekta kimi xəstəliklər) sümüklərin quruluşuna təsir edərək onların daha həssas olmasına səbəb ola bilər.

Sümük qırıqlarının simptomları:

Sümük qırıqlarının simptomları qırığın növünə, yerinə və şiddətinə bağlı olaraq fərqlənə bilər. Ən yaygın simptomlar bunlardır:

Kəskin ağrı:

Qırıq olan sümükdə dərhal kəskin və şiddətli ağrı hiss edilir. Ağrı xüsusilə hərəkət edərkən və ya zədələnmiş bölgəyə toxunduqda daha da artır.

Şişkinlik və qızartı:

Zədələnmiş bölgədə şişkinlik və qızartı müşahidə edilə bilər. Bu simptomlar adətən qırıq ətrafında yaranan iltihabla bağlıdır.

Deformasiya:

Sümük qırıldıqda onun forması və mövqeyi dəyişə bilər. Qırıq ətrafında anormal şişkinlik və ya sümüyün yerindən çıxması görünə bilər.

Hərəkət məhdudiyyəti:

Qırıq olan sümükdə hərəkət etmək çətinləşir və ya tamamilə qeyri-mümkün olur. Hərəkət etməyə çalışarkən şiddətli ağrı hiss edilə bilər.

Sümükdən çıxan səs:

Qırıq sümüklərdə hərəkət zamanı sürtünmə və ya çıtırdayan səs eşidilə bilər.

Qanaxma (açıq qırıqlar):

Açıq qırıqlarda sümük dəri üzərindən çıxdıqda qanaxma baş verə bilər və bu ciddi infeksiya riski daşıyır.

Sümük qırıqlarının diaqnozu:

Sümük qırıqlarını dəqiq diaqnoz etmək üçün həkim fiziki müayinə və görüntüləmə testlərindən istifadə edir. Ən çox istifadə edilən diaqnostik üsullar aşağıdakılardır:

1. Fiziki müayinə:

Həkim zədələnmiş nahiyəni müayinə edərək ağrı, şişkinlik və deformasiya olub-olmadığını yoxlayır. Hərəkət məhdudiyyəti və həssaslıq da qiymətləndirilir.

2. Rentgen müayinəsi:

Rentgen sümük qırıqlarını təsdiqləmək və qırığın yerini və formasını dəqiq müəyyən etmək üçün ən çox istifadə edilən görüntüləmə metodudur.

3. Maqnit rezonans tomoqrafiyası (MRT):

MRT qığırdaq, əzələ və yumşaq toxumaların zədələnməsini müəyyən etmək üçün istifadə olunur. Bu üsul həmçinin stress qırıqları və ya çatlaqların aşkarlanmasında da faydalıdır.

4. Kompüter tomoqrafiyası (CT):

CT müayinəsi daha mürəkkəb qırıq hallarında sümüyün detallı görüntüsünü əldə etmək üçün istifadə edilə bilər. Bu metod xüsusilə çox parçalanmış qırıqlarda faydalıdır.

Sümük qırıqlarının müalicəsi:

Sümük qırıqlarının müalicəsi qırığın növünə, yerinə və şiddətinə bağlı olaraq dəyişə bilər. Əsas müalicə üsulları aşağıdakılardır:

1. İmmobilizasiya:

Sümük qırıqlarının müalicəsində ilk addım sümüklərin yerində qalmasını və düzgün sağalmasını təmin etmək üçün immobilizasiya etməkdir. Alçılar, breyslər və ya splintlər istifadə edilə bilər. Bu üsul sadə və ya qapalı qırıqlar üçün təsirlidir.

2. Cərrahi müdaxilə:

Açıq qırıqlar, çoxlu qırıqlar və ya yerindən çıxmış qırıqlar cərrahi müdaxilə tələb edə bilər. Cərrahi əməliyyat zamanı sümüklər daxili fiksasiya ilə (platinlər, vintlər və ya çivlər) sabitlənə bilər.

3. Fizioterapiya:

Sümük qırıqları sağaldıqdan sonra oynaq hərəkətliliyini və əzələ gücünü bərpa etmək üçün fizioterapiya tətbiq oluna bilər. Bu, uzun müddət immobilizasiya edilmiş bölgənin bərpasına kömək edir.

4. Ağrıkəsici və iltihab əleyhinə dərmanlar:

Ağrı və iltihabı azaltmaq üçün ağrıkəsici və iltihab əleyhinə dərmanlar (ibuprofen və ya asetaminofen) istifadə edilə bilər.

Qırıqların sağalma müddəti:

Qırıqların sağalma müddəti qırığın növünə, yerləşdiyi yerə və xəstənin yaşına bağlı olaraq dəyişir. Məsələn:

Sadə qırıqlar adətən 6-8 həftə ərzində sağalır.

Açıq və ya çoxlu qırıqların sağalma müddəti daha uzun ola bilər (12 həftədən daha çox).

Yaşlı insanlarda və osteoporozlu xəstələrdə qırıqların sağalması daha uzun müddət tələb edə bilər.

Nəticə:

Sümük qırıqları ciddi və ağrılı vəziyyətlərdir və düzgün müalicə ilə sümüyün funksiyası tam bərpa oluna bilər. Qırıq baş verdikdə dərhal tibbi yardım almaq vacibdir, çünki erkən diaqnoz və müalicə sümüyün düzgün sağalmasına və uzunmüddətli fəsadların qarşısının alınmasına kömək edir.