Qardaş qısqanclığı
Qardaş qısqanclığının səbəbləri
Diqqət itkisi: Yeni doğulmuş bir körpənin valideynlərin çox vaxtını və diqqətini alması, böyük uşağın özünü diqqətdən kənarda hiss etməsinə səbəb ola bilər. Bu, uşağın özünə olan inamını zəiflədə və qısqanclıq hisslərini artırar.
Məhdud resurslar: Valideyn sevgisi və diqqətinin məhdud olduğu düşüncəsi uşağın "paylaşmaq" istəməməsinə səbəb olur. Uşaq valideynlərin yeni körpəyə daha çox diqqət göstərdiyini düşünə bilər və bu da qısqanclığa gətirib çıxarır.
Yeni rola uyğunlaşma: Böyük uşaq yeni doğulmuş qardaşın gəlməsi ilə "ağabəy" və ya "böyük bacı" roluna alışmaq məcburiyyətində qalır. Bu, ondan daha məsuliyyətli olmasını və artıq körpə olmadığını göstərən bir vəziyyətdir ki, bu da uşağın özünü təcrid olunmuş və kənarda qalmış hiss etməsinə səbəb ola bilər.
Müqayisələr: Valideynlər və ya digər ailə üzvləri tərəfindən uşaqların bir-birilə müqayisə olunması, qısqanclıq hisslərinin yaranmasına səbəb ola bilər. Məsələn, bir uşağın digərindən daha müvəffəqiyyətli və ya daha bacarıqlı olduğu düşüncəsi qısqanclığı artırar.
Təkrar sevgi və diqqət üçün rəqabət: Uşaqlar valideynlərdən daha çox sevgi və diqqət qazanmaq üçün bir-biri ilə rəqabət apara bilərlər. Bu rəqabət vəziyyəti qardaş qısqanclığının əsas səbəblərindən biridir.
Qardaş qısqanclığının əlamətləri
Aqressiv davranışlar: Qısqanclıq yaşayan uşaq qardaşına və ya ailənin digər üzvlərinə qarşı aqressiv ola bilər. Bu, fiziki zorakılıq (vurma, itələmə) və ya sözlü hücumlar (kobud danışmaq, pis sözlər demək) formasında özünü göstərə bilər.
Valideynlərə bağlılıq: Qısqanc uşaq valideynlərin diqqətini qazanmaq üçün davamlı olaraq onların yanında olmaq istəyər və valideynlərlə olan bağlarını gücləndirməyə çalışar.
Geri addım atma (regressiya): Bəzi uşaqlar kiçik qardaşlarını qısqandıqda artıq əldə etdikləri bacarıqları (məsələn, tualet vərdişi və ya özbaşına geyinmə) unudaraq geri addım ata bilərlər. Bu, onların yenidən valideynlərin diqqətini çəkməyə çalışmasının bir yolu kimi baş verə bilər.
Emosional problemlər: Qardaş qısqanclığı uşaqlarda narahatlıq, kədər və ya özgüvən əskikliyi kimi emosional problemlərə səbəb ola bilər. Uşaq özünü sevilmədiyini və ya qəbul olunmadığını hiss edə bilər.
Davamlı şikayətlər və tələblər: Qısqanclıq yaşayan uşaqlar, valideynlərin diqqətini qazanmaq üçün davamlı olaraq şikayət edə, əsassız tələblər irəli sürə bilər.
Qardaş qısqanclığının qarşısını alma yolları
Qardaş qısqanclığı təbii bir prosesdir və hər uşaq bunu müəyyən bir dərəcədə yaşaya bilər. Ancaq valideynlər düzgün yanaşmalarla bu vəziyyəti idarə edə və uşaqlar arasındakı qısqanclığı minimuma endirə bilərlər:
Bərabər diqqət yetirin: Hər iki uşağa bərabər diqqət göstərmək çox vacibdir. Böyük uşağın diqqətdən kənarda qalmadığını hiss etdiyindən əmin olmaq üçün onunla tək vaxt keçirin və xüsusi fəaliyyətlər planlayın.
Uşağı hazırlayın: Yeni doğulmuş körpə gəlməzdən əvvəl böyük uşağı qardaşının gəlişinə hazırlamaq lazımdır. Körpənin ehtiyaclarını izah edin və onun da öz töhfəsini verə biləcəyini vurğulayın (məsələn, oyuncaqlar paylaşmaq, kiçik işlərdə kömək etmək).
Müsbət münasibətləri gücləndirin: Uşaqlar arasındakı müsbət davranışları təşviq edin. Qardaşlar arasında müsbət münasibətlər qurulduqda, onları tərifləyin və bir-birilərinə qarşı yardımlaşmalarını həvəsləndirin.
Müqayisələrdən çəkinin: Heç vaxt uşaqları bir-birilə müqayisə etməyin. Hər uşaq özünəməxsus xüsusiyyətlərə malikdir və onların bir-birindən fərqli bacarıqlarının olduğunu qəbul edin.
Böyük uşağa daha çox məsuliyyət verməyin: Valideynlər böyük uşaqdan həddindən artıq məsuliyyət gözləməməlidirlər. Hər iki uşağın yaşına uyğun və ədalətli bir şəkildə tapşırıqlar verilməlidir ki, böyük uşaq özünü həddindən artıq yüklənmiş hiss etməsin.
Səbrli olun: Qardaş qısqanclığı zamanla keçən bir prosesdir. Bu vəziyyətdə uşağa səbr və anlayışla yanaşmaq, onu dinləmək və hisslərini paylaşmasına imkan vermək çox vacibdir.
Tərif və müsbət diqqət: Böyük uşağı, xüsusilə qardaşı ilə yaxşı ünsiyyət qurduğu zaman tərifləmək, onun müsbət davranışlarını gücləndirmək üçün vacibdir. Bu, onun özünə inamını artırmağa və qısqanclıq hisslərinin azalmasına kömək edə bilər.
Valideynlər üçün məsləhətlər
Emosional dəstək verin: Uşaqlar valideynlərinin onları sevdiyini və qəbul etdiyini hiss etməlidirlər. Valideynlər uşaqlarının duyğularını başa düşməli və onlara emosional dəstək verməlidirlər. Qısqanclıq təbii bir hissdir və uşaqlara bu hissləri düzgün şəkildə idarə etməyi öyrətmək vacibdir.
Konfliktləri idarə edin: Uşaqlar arasında münaqişələr qaçınılmazdır, ancaq valideynlər bu münaqişələri ədalətli və obyektiv şəkildə idarə etməyə çalışmalıdırlar. Valideynlər qardaşlar arasındakı problemləri həll edərkən tərəf tutmamalı və hər iki uşağın duyğularını nəzərə almalıdırlar.
Ədalətli olun: Valideynlərin hər iki uşağa ədalətli yanaşması çox vacibdir. Uşaqlar bərabər davranıldığını və hər iki uşağın eyni dərəcədə sevildiyini hiss etməlidirlər.
Qardaş qısqanclığına düzgün yanaşma, uşaqların sağlam və müsbət münasibətlər qurmasına kömək edə bilər. Valideynlərin diqqətli və dəstəkləyici olması, qısqanclıq hisslərini idarə etmək və qardaşlar arasındakı münasibətləri gücləndirmək üçün vacibdir.