Tetanoz nədir və onun simptomları nədir? Tetanoz peyvəndi nə vaxt edilməlidir?

Tetanoz Nədir? Səbəbləri və Yoluxma Yolları

Tetanoz, Clostridium tetani bakteriyasının ifraz etdiyi toksinlər nəticəsində yaranan, sinir sisteminə təsir edən ciddi və potensial təhlükəli bir infeksiyadır. Bu xəstəlik əsasən əzələlərin şiddətli yığılması və sərtləşməsi ilə xarakterizə olunur. Bakteriyaların bədənə daxil olması müxtəlif yollarla baş verə bilər.

Tetanozun əsas səbəbləri və risk faktorları aşağıdakılardır:

• Bakteriya Yoluxması: Yaraların torpaq, paslı alətlər və ya heyvan nəcisilə çirklənməsi ən geniş yayılmış yoluxma yoludur.
• Kəsiklər və Yaralar: Xüsusilə dərin yaralar və oksigensiz (anaerob) mühit yaradan zədələnmələr bakteriyanın inkişafı üçün əlverişlidir.
• Diş Problemləri: Sterilizasiya edilməmiş alətlərlə aparılan diş prosedurları ciddi risk daşıyır.
• Heyvan və İnsan Dişləmələri: Bu növ yaralanmalar bakteriyanın birbaşa toxumaya daxil olmasına şərait yaradır.

Tetanozun Simptomları və Ağırlaşmaları

Tetanoz simptomları adətən bakteriya ilə təmasdan sonra 3-21 gün ərzində özünü göstərməyə başlayır. İlk əlamətlər adətən infeksiyanın daxil olduğu nahiyəyə yaxın əzələlərdə müşahidə edilir və tədricən bütün bədənə yayılır.

Əsas Simptomlar

1. Əzələ Sıxılmaları və Spazmları: Çənə əzələlərinin sıxılması və çənənin kilidlənməsi (trismus), həmçinin boyun və arxa əzələlərin sərtliyi ən bariz əlamətlərdir.
2. Bədən Posturasının Dəyişməsi: Bütün bədən əzələlərinin qeyri-iradi sıxılması nəticəsində bədənin qövs şəkli alması (opisthotonus).
3. Funksional Pozğunluqlar: Udqunma çətinliyi və sinə əzələlərinin spazmı səbəbilə yaranan tənəffüs problemləri.
4. Sistemik Reaksiyalar: Yüksək hərarət, üşütmə, həddindən artıq tərləmə, kəskin ağrı və ümumi yorğunluq.
5. Hipersensitivlik: Səs, işıq və toxunma kimi xarici stimullara qarşı hədsiz həssaslıq.

Xəstəliyin Yarada Biləcəyi Ağırlaşmalar

Müalicə gecikdirildikdə tetanoz tənəffüs çatışmazlığına, əzələlərin güclü sıxılmasından qaynaqlanan sümük sınıqlarına və şiddətli qıcolmalara səbəb ola bilər.

Tetanoz Peyvəndi və Peyvənd Tipləri

Tetanoz peyvəndi, xəstəlikdən qorunmağın ən effektiv və təhlükəsiz yoludur. Peyvənd, orqanizmə daxil olan toksini təsirsiz hala gətirərək immun sisteminə antitoksinlər istehsal etməyi öyrədir.

Tetanoz Peyvəndi Nə Zaman Edilməlidir?

Tetanozdan qorunmaq üçün peyvənd müəyyən bir təqvim üzrə tətbiq edilməlidir:

• Uşaqlıq Dövründə: Peyvənd cəmi 5 doza olmaqla; 2, 4, 6, 15-18-ci aylarda və 4-6 yaş arasında vurulur.
• Böyüklərdə: İlk gücləndirici doza 11-12 yaşda, daha sonra isə hər 10 ildən bir təkrar olunmalıdır.
• Yaralanma Halında: Əgər son peyvənddən 5 ildən çox vaxt keçibsə və ya peyvənd tarixi məlum deyilsə, dərhal əlavə doza vurulmalıdır.

Tetanozun Müalicə Üsulları

Tetanoz müalicəsi mütləq tibbi müəssisədə, erkən mərhədə başlamalıdır. Müalicənin əsas məqsədi infeksiyanın yayılmasını dayandırmaq və toksinləri zərərsizləşdirməkdir.

• Toksinin Təsirini Azaltmaq: Tetanoz Antitoksini (TIG) istifadə edilərək bakteriya toksinləri neytrallaşdırılır.
• Yaraların İdarə Edilməsi: İnfeksiya mənbəyi olan yaralar diqqətlə təmizlənir.
• Antibiotik Terapiyası: Bakteriyaları məhv etmək üçün Metronidazol və ya Penisillin tətbiq olunur.
• Dəstəkləyici Müalicə: Əzələ spazmları üçün sedativlər və ağır hallarda süni tənəffüs aparatı (ventilyator) istifadə edilir.

Tetanozdan Qorunma Yolları

• Müntəzəm Peyvəndləmə: Peyvənd təqviminə ciddi əməl edin.
• Yara Gigiyenası: Hər hansı zədələnmə zamanı yaranı dərhal təmizləyin.
• Sterilizasiya: Tibbi və cərrahi alətlərin sterilliyinə əmin olun.
• Fərdi Mühafizə: Torpaqla işləyərkən qoruyucu əlcəklərdən istifadə edin.

Nəticə olaraq, tetanoz ciddi bir təhlükə olsa da, vaxtında edilən peyvənd və düzgün tibbi müdaxilə ilə qarşısı alına bilən bir xəstəlikdir. Hər hansı riskli yaralanma halında dərhal mütəxəssis həkimə müraciət etmək həyati əhəmiyyət kəsb edir.