Tip 1 diabet: simptomlar, səbəblər və müalicə

Diabet və İnsulin: Qan Şəkərinin Tənzimlənməsi

İnsulin, qan şəkərini tənzimləyən və orqanizmin enerji balansını qoruyan həyati əhəmiyyətli bir hormondur. Qan şəkərinin xroniki olaraq yüksək səviyyədə qalması zamanla orqanizmdə ciddi fəsadlara yol açaraq gözlərə, böyrəklərə, sinirlərə və ürəyə qalıcı zərər verə bilər. Bu səbəbdən diabetin erkən diaqnozu və düzgün idarə edilməsi sağlamlıq üçün kritik əhəmiyyət kəsb edir.

Diabetin Əsas Növləri

Diabet xəstəliyi etioloji faktorlarına görə üç əsas qrupa bölünür: Tip 1, Tip 2 və Gestational (hamiləlik) diabeti. Hər bir növün inkişaf mexanizmi və təsir dairəsi fərqlidir.

Tip 1 Diabet

Tip 1 diabet, bədənin immun sisteminin insulin istehsal edən mədəaltı vəzi (pankreas) hüceyrələrinə hücum etməsi nəticəsində yaranan bir otoimmün xəstəlikdir. Bu tip diabet adətən uşaqlıq və ya yeniyetməlik dövründə inkişaf etsə də, hər yaşda ortaya çıxa bilər. Bu vəziyyətdə orqanizm demək olar ki, heç insulin istehsal etmir.

Tip 2 Diabet

Tip 2 diabet, xəstəliyin ən çox rast gəlinən formasıdır. Bu zaman bədən ya insulinə qarşı müqavimət göstərir (insulin müqaviməti), ya da mədəaltı vəzi ehtiyac duyulan miqdarda insulin istehsal edə bilmir. Tip 2 diabet hər yaşda yarana bilsə də, xüsusilə 40 yaşdan yuxarı, artıq çəkili və ya obez fərdlərdə daha çox müşahidə olunur.

Gestational Diabet

Gestational diabet, hamiləlik dövründə inkişaf edən qan şəkəri yüksəkliyidir. Ümumiyyətlə, körpə doğulduqdan sonra bu vəziyyət aradan qalxır. Lakin hamiləlik dövründə bu problemi yaşayan qadınların gələcək həyatlarında Tip 2 diabet inkişaf riski daha yüksək olur.

Diabetin Müalicəsi və İdarə Edilməsi Üçün Göstərişlər

Diabetin tam müalicəsi hələlik tapılmasa da, düzgün qulluq və tibbi nəzarət ilə xəstəliyi tam idarə altına almaq mümkündür. Aşağıdakı strategiyalar diabetlə sağlam yaşamaq üçün əsas addımlardır:

• Sağlam Pəhriz Planı: Meyvə, tərəvəz, tam taxıllar, yağsız zülallar və az yağlı süd məhsullarından ibarət zəngin bir rasion qəbul edilməlidir. Doymuş və trans yağlardan, xolesteroldan, yüksək natriumdan və əlavə şəkərli qidalardan uzaq durulmalıdır.
• Mütəmadi Fiziki Aktivlik: İdman qan şəkərini azaltmağa və ümumi sağlamlığı gücləndirməyə kömək edir. Həftənin əksər günlərində ən azı 30 dəqiqə orta intensivlikli məşqlər edilməlidir.
• Qan Şəkərinin Monitorinqi: Qan şəkərini mütəmadi yoxlamaq, bədənin qidaya, idmana və dərmanlara reaksiyasını anlamağa imkan verir. Yoxlama tezliyi həkim tərəfindən müəyyən edilməlidir.
• Dərmanların Düzgün İstifadəsi: Həkim tərəfindən təyin olunan ağızdan alınan dərmanlar və ya inyeksiya (insulin) müalicəsi təlimatlara uyğun şəkildə tətbiq edilməlidir.
• Çəki Nəzarəti: Artıq çəki Tip 2 diabet riskini artırır. Hətta az miqdarda çəki itkisi belə xəstəliyin idarə olunmasında böyük fərq yaradır.
• Zərərli Vərdişlərdən İmtina: Siqaret çəkmək ürək xəstəlikləri və sinir zədələnməsi kimi ağırlaşma risklərini artırır.
• Stres Menecmenti: Stres qan şəkərinin qəfil yüksəlməsinə səbəb ola bilər. Meditasiya, yoga və digər istirahət üsulları ilə stresi idarə etmək vacibdir.

Bu tövsiyələrə əməl etməklə diabetin fəsadlarını minimuma endirə bilərsiniz. Sizin üçün ən uyğun müalicə planını hazırlamaq məqsədilə həkiminizlə sıx əməkdaşlıq etməyiniz tövsiyə olunur.