Uşaqlarda Müxalif Müxaliflik Bozukluğu (Patoloji İnadkarlıq)
Əsas əlamətləri
ODD diaqnozu üçün bu davranışların ən azı 6 ay boyunca ardıcıl və mütəmadi şəkildə təkrarlanması tələb olunur:
Daimi üsyan və itaətsizlik
Valideynlərə, müəllimlərə və digər böyüklərə qarşı inadkar və qarşı çıxan münasibət.
Qəsdən qarşı gəlmək və qaydalara tabe olmamaq
Qaydaları pozmaqdan və böyüklərə qarşı çıxmaqdan zövq almaq.
Asanlıqla qıcıqlanmaq və tez əsəbiləşmək
Kiçik hadisələrdə belə tez əsəbləşmə və emosional partlayışlar.
Səhvlərə görə başqalarını günahlandırmaq
Öz davranışlarına görə məsuliyyət götürməmək və daim başqalarını günahlandırmaq.
Kin saxlamaq və qisas almaq istəyi
Düşmənçi və kinli münasibətlər saxlamaq, qisasçılıq meylləri.
Təhqir və alçaltma
Qəsdən böyükləri və ya həmyaşıdları təhqir etmək və alçaltmaq.
ODD ilə sadə inadkarlığın fərqləri
ODD (Patoloji İnadkarlıq)Normal Uşaq İnadkarlığı
Uzun müddət (6 ay və daha çox) davam edir.Daha qısamüddətli və dövri olur.
Müxtəlif mühitlərdə (evdə, məktəbdə) müşahidə edilir.Çox vaxt evlə və ya müəyyən vəziyyətlə məhdudlaşır.
Ailə və sosial münasibətlərə ciddi ziyan vurur.Çox vaxt sadə gərginliklərlə müşayiət olunur.
Düşmənçilik və qisasçılıq kimi davranışlar müşahidə olunur.Sadəcə bəzən razılaşmama və kapriz olur.
Səbəbləri
Genetik meyl: Ailədə davranış pozuntuları və ya psixiatrik xəstəlik tarixçəsi.
Beyin funksiyalarında pozulma: İmpuls nəzarətində iştirak edən beyin bölgələrinin zəif fəaliyyəti.
Valideynlik üslubu: Sərt, laqeyd və ya həddindən artıq icazə verici valideyn yanaşması.
Travmalar: Uşaq istismarları, ailədaxili münaqişə, boşanma, diqqətsizlik və ya zorakılıq halları.
Çevrə və sosial faktorlar: Zəif sosial dəstək, məktəb zorakılığı və digər sosial problemlər.
ODD-nin təsirləri
Məktəb və sosial mühitdə çətinliklər.
Valideyn və ailə münasibətlərinin gərginləşməsi.
Aşağı akademik performans və sosial izolasiya.
Gələcəkdə daha ağır davranış pozuntuları və ya Davranış Bozukluğu (Conduct Disorder) inkişaf riski.
Müalicə və müdaxilə yolları
Uşaq psixoterapiyası (Koqnitiv-Davranışçı Terapiya – CBT)
Uşağın emosiyaları və davranışlarını idarə etmə bacarıqlarını öyrənməsi.
Valideynlər üçün davranış yönümlü təlimlər
Valideynlərin sərhəd və qaydaları daha aydın və sakit şəkildə qoyma bacarıqlarını artırmaq.
Ailə terapiyası
Ailədaxili ünsiyyəti və münasibətləri gücləndirmək.
Sosial bacarıqlar təlimi
Uşağa həmyaşıdları ilə daha sağlam münasibətlər qurmağı öyrətmək.
Zəruri hallarda dərman müalicəsi
Əgər ODD digər pozuntularla (məsələn, DEHB və ya narahatlıq pozuntusu) birlikdədirsə, psixiatr dərman tövsiyə edə bilər.
Vacib məsləhət:
ODD olan uşaqlara qarşı cəzalandırıcı və ya sərt davranışlar problemi daha da dərinləşdirə bilər. Səbir, davamlılıq və düzgün terapiya ilə uşağın davranışını dəyişmək mümkündür.