Uşaqlıq Beyin və Sinir Xəstəlikləri (Uşaq Neyrocərrahiyyəsi)
Uşaq Neyrocərrahiyyəsi ilə Bağlı Xəstəliklər və Hallar
1. Hidrosefali
Səbəbi: Beyində və ya onurğa beyni ətrafında beyin omurilik mayesinin (BOM) həddindən artıq yığılması nəticəsində baş verir. Bu, beyin ventrikullarında genişlənmə və başın böyüməsi ilə xarakterizə olunur. Hidrosefali, doğuş zamanı beyin inkişafı problemləri və ya digər nevroloji vəziyyətlər səbəbilə meydana gələ bilər.
Simptomları: Başın anormal böyüməsi, qıcolmalar, hərəkət problemləri və inkişaf geriliyi. Körpələrdə başda şişkinlik və yuxusuzluq da ola bilər.
Müalicəsi: Hidrosefali adətən cərrahi müdaxilə ilə müalicə edilir. Şunt adlanan cihaz vasitəsilə artıq maye beyindən boşaldılır. Endoskopik üçüncü ventrikulostomiya (ETV) başqa bir cərrahi üsuldur.
2. Beyin Şişləri
Səbəbi: Uşaqlarda beyin şişləri, bədənin digər bölgələrində olduğu kimi anormal hüceyrə böyüməsi nəticəsində yaranır. Beyin şişləri xoşxassəli və ya bədxassəli ola bilər. Xoşxassəli şişlər yavaş böyüyən və yayılmayan kütlələr olsa da, bədxassəli şişlər sürətlə böyüyə və ətraf toxumalara zərər verə bilər.
Simptomları: Baş ağrısı, ürəkbulanma, qusma, qıcolmalar, tarazlıq və koordinasiya problemləri, görmə pozuntuları, nevroloji problemlər və zəiflik.
Müalicəsi: Beyin şişlərinin müalicəsi şişin növünə və yerləşməsinə bağlı olaraq cərrahiyyə, kemoterapi və ya radioterapiya ilə aparılır. Şişin tam çıxarılması mümkün olmadıqda, qismən çıxarılma və əlavə müalicə metodları tətbiq edilir.
3. Serebral Anevrizma və Arteriovenoz Malformasiya (AVM)
Səbəbi: Anevrizma, beyin damarlarının zəifləyərək genişlənməsi və partlaması ilə nəticələnə bilər. AVM isə damarların anormal birləşməsi nəticəsində yaranan və qan axınını pozan bir vəziyyətdir.
Simptomları: Başağrısı, qıcolmalar, şüur itirilməsi, zəiflik, görmə və nitq pozuntuları. Anevrizma və AVM partlaması beynin qanamasına səbəb ola bilər.
Müalicəsi: Cərrahiyyə, endovaskulyar embolizasiya və ya radiocerrahi kimi müalicə üsulları tətbiq edilir.
4. Spina Bifida
Səbəbi: Onurğa beyninin inkişaf etməməsi və ya onurğa sütununun tam bağlanmaması ilə əlaqəli doğuş qüsurudur. Spina bifida doğuşdan əvvəl meydana gəlir və fərqli dərəcələrdə müşahidə edilə bilər.
Simptomları: Hərəkət məhdudiyyəti, sidik və nəcisin idarəsində çətinliklər, bəzən aşağı ətraflarda zəiflik və ya iflic.
Müalicəsi: Spina bifida adətən doğumdan qısa müddət sonra cərrahi yolla müalicə edilir. Cərrahiyyə ilə onurğa sütunu qorunur və sinir toxumaları bərpa edilir. Bu, uşağın funksiyalarının bərpasına kömək edə bilər.
5. Serebral Palsi
Səbəbi: Beynin inkişafı zamanı oksigen çatışmazlığı, beyin zədələnməsi və ya infeksiyalar səbəbilə meydana gələn bir xəstəlikdir. Serebral palsi bədənin hərəkət, əzələ tonu və koordinasiyasına təsir edir.
Simptomları: Hərəkət məhdudiyyəti, əzələ sərtliyi, zəif əzələ tonusu, balans və koordinasiya problemləri. Uşaqlarda inkişaf gecikməsi və qıcolmalar da müşahidə oluna bilər.
Müalicəsi: Serebral palsi üçün cərrahi müdaxilələr (məsələn, əzələ və sinir əməliyyatları), fiziki terapiya və dərman müalicəsi tətbiq edilir. Bu xəstəliyin tam müalicəsi olmasa da, müalicə uşağın həyat keyfiyyətini yaxşılaşdırmağa yönəldilmişdir.
6. Kafa Travması və Onurğa Beyni Travması
Səbəbi: Uşaqlarda baş verən qəza, düşmə və ya travmalar nəticəsində beyin və onurğa beynində yaranan zədələr. Travmalar beyində qanaxmaya, onurğa beynində sinir toxumasının zədələnməsinə səbəb ola bilər.
Simptomları: Şüur itkisi, baş ağrısı, qıcolmalar, hərəkət və hissiyat itkisi, bəzən iflic və ya şok vəziyyəti.
Müalicəsi: Təcili tibbi müdaxilə tələb olunur. Cərrahi müdaxilə ilə zədələnmiş toxumalar bərpa edilə bilər. Travmadan sonra reabilitasiya və fiziki terapiya sinir funksiyalarını bərpa etməyə kömək edir.
7. Kraniyosinostoz
Səbəbi: Körpənin kəllə sümükləri arasındakı boşluqların (suturlar) vaxtından əvvəl bağlanması nəticəsində baş verir. Bu, kəllənin qeyri-normal formasına və beyində təzyiqin artmasına səbəb ola bilər.
Simptomları: Başın qeyri-normal böyüməsi, baş formasında anomaliyalar, nevroloji problemlər və qıcolmalar.
Müalicəsi: Kraniyosinostoz adətən erkən dövrdə cərrahi müdaxilə ilə müalicə olunur. Kəllə sümükləri ayrılaraq beynin normal böyüməsi üçün yer təmin edilir.
8. Dandy-Walker Sindromu
Səbəbi: Bu sindrom beynin arxa hissəsində (beyincik və dördüncü ventrikul) anadangəlmə inkişaf anomaliyasıdır. Hidrosefali də tez-tez bu sindromla birlikdə görülür.
Simptomları: İnkişaf geriliyi, tarazlıq problemləri, başın anormal böyüməsi, qıcolmalar və zəiflik.
Müalicəsi: Hidrosefalinin idarə edilməsi üçün şunt qoyulması və digər nevroloji problemlərin müalicəsi tələb olunur. Cərrahi müdaxilələr və inkişaf terapiyaları ilə uşağın vəziyyəti yaxşılaşdırıla bilər.
Uşaqlıq Beyin və Sinir Xəstəliklərinin Diaqnostikası
Uşaq neyrocərrahiyyəsi ilə əlaqədar xəstəliklərin diaqnozu üçün bir sıra testlər və müayinələr aparılır:
Maqnetik Rezonans Tomoqrafiya (MRT): Beyin və sinir sistemindəki strukturları və anomaliyaları dəqiq görmək üçün istifadə edilir.
Kompüter Tomoqrafiyası (KT): Beyin və kəllə sümüklərindəki dəyişiklikləri və travmaları qiymətləndirmək üçün tətbiq edilir.
Ultrasonoqrafiya: Hidrosefali və ya digər beyin anomaliyalarının qiymətləndirilməsi üçün körpələrdə tətbiq edilə bilər.
Elektroensefaloqrafiya (EEG): Beyin fəaliyyəti və qıcolma pozğunluqlarını izləmək üçün istifadə olunur.
Genetik Testlər: Anadangəlmə sindromların müəyyən edilməsi və genetik anomaliyaların təsdiqi üçün istifadə edilə bilər.
Uşaqlıq Beyin və Sinir Xəstəliklərinin Müalicəsi
Müalicə üsulları xəstəliyin növünə, şiddətinə və uşağın yaşına görə dəyişir. Əsas müalicə metodları aşağıdakılardır:
Cərrahi Müdaxilə: Hidrosefali, beyin şişləri, kraniyosinostoz və digər nevroloji anomaliyalar üçün cərrahi əməliyyatlar tətbiq olunur. Beynin normal funksiyalarını bərpa etmək və ya təzyiqi azaltmaq üçün əməliyyatlar edilir.
Dərman Müalicəsi: Qıcolmaların idarə olunması və iltihabın azaldılması üçün qıcolma əleyhinə dərmanlar və steroidlər istifadə edilir.
Fiziki Terapiya və Reabilitasiya: Serebral palsi və digər hərəkət pozğunluqları olan uşaqlar üçün fiziki terapiya vacibdir. Bu terapiya əzələlərin güclənməsi və hərəkət qabiliyyətinin artırılması üçün istifadə olunur.
Şunt Cihazları: Hidrosefali müalicəsində beyin omurilik mayesini beyindən boşaltmaq üçün şunt cihazları qoyulur.
Radioterapiya və Kemoterapiya: Beyin şişləri və bədxassəli vəziyyətlər üçün cərrahi müdaxilə ilə birlikdə şüa və ya dərman müalicəsi tətbiq oluna bilər.
Nəticə
Uşaqlıq beyin və sinir xəstəlikləri ciddi nevroloji problemlərə səbəb ola bilən tibbi vəziyyətlərdir. Erkən diaqnoz və düzgün müalicə uşaqların inkişafı və həyat keyfiyyətini yaxşılaşdırmaq üçün çox vacibdir. Uşaq neyrocərrahiyyəsi bu xəstəliklərin cərrahi yolla müalicəsi ilə uşaqların normal inkişafını dəstəkləyir. Müalicə metodları xəstəliyin növünə və şiddətinə görə fərqlidir, lakin əsas məqsəd uşağın funksional bacarıqlarını qorumaq və nevroloji problemləri idarə etməkdir.