Uşaqlıq boynu xərçəngi
Uşaqlıq Boynu Xərçənginin Səbəbləri
1. Human Papilloma Virus (HPV):
Uşaqlıq boynu xərçənginin ən əsas səbəbidir.
Xüsusilə HPV-nin 16 və 18 növləri yüksək risklidir.
Cinsi əlaqə yolu ilə yoluxur.
2. Risk faktorları:
Uzunmüddətli HPV infeksiyası:
HPV-nin immun sistem tərəfindən təmizlənməməsi.
Cinsi əlaqə ilə bağlı amillər:
Erkən yaşda cinsi fəaliyyət.
Çox sayda cinsi tərəfdaş.
Partnyorun çoxlu cinsi tərəfdaşı olması.
Siqaret çəkmək:
Uşaqlıq boynu hüceyrələrinə zərər verir.
İmmunitet zəifliyi:
HİV infeksiyası və ya immunsupressiv müalicələr risk artırır.
Uzunmüddətli oral kontraseptiv istifadəsi.
Genetik faktorlar.
Uşaqlıq Boynu Xərçənginin Növləri
1. Squamoz hüceyrəli karsinoma:
Ən çox rast gəlinən növdür (80-90% hallarda).
Uşaqlıq boynunun xarici səthini örtən hüceyrələrdən yaranır.
2. Adenokarsinoma:
Uşaqlıq boynunun içərisində yerləşən sekretor hüceyrələrdən inkişaf edir.
Daha az rast gəlinir, lakin aşkarlanması çətin ola bilər.
Uşaqlıq Boynu Xərçənginin Əlamətləri
Erkən mərhələlərdə:
Tez-tez simptom vermir, buna görə də mütəmadi skrininq vacibdir.
Proqressiv mərhələlərdə:
Anormal vaginal qanaxma:
Cinsi əlaqədən sonra, menstruasiyalar arasında və ya menopauzadan sonra.
Qanlı və ya pis qoxulu vaginal axıntı.
Çanaq nahiyəsində ağrı və ya diskomfort.
Cinsi əlaqə zamanı ağrı.
İrəliləmiş mərhələlərdə:
Ayaqlarda şişkinlik.
İdrar zamanı ağrı və ya çətinlik.
Kilo itkisi və ümumi zəiflik.
Uşaqlıq Boynu Xərçənginin Diaqnozu
1. Pap smear testi:
Uşaqlıq boynundakı hüceyrələrdən nümunə götürülərək anormallıqlar yoxlanılır.
Xərçəng öncəsi dəyişiklikləri erkən mərhələdə aşkarlayır.
2. HPV testi:
Uşaqlıq boynundakı HPV infeksiyasını müəyyən edir.
3. Kolposkopiya:
Uşaqlıq boynu böyüdücü cihazla müayinə edilir.
Şübhəli bölgələrdən biopsiya götürülə bilər.
4. Biopsiya:
Anormal toxumalardan nümunə götürülərək xərçəng diaqnozu təsdiqlənir.
5. Görüntüləmə müayinələri:
MRT və ya KT: Xərçəngin yayılma dərəcəsini qiymətləndirmək üçün.
PET scan: Metastazları aşkar etmək üçün.
Uşaqlıq Boynu Xərçənginin Müalicəsi
1. Xərçəng öncəsi dəyişikliklər:
Krioterapiya: Anormal hüceyrələr dondurularaq məhv edilir.
LEEP (Loop Electrosurgical Excision Procedure): Anormal toxumaların elektrik dövrə vasitəsilə çıxarılması.
2. Erkən mərhələlərdə:
Cərrahi müdaxilə:
Konizasya: Uşaqlıq boynunun bir hissəsinin çıxarılması.
Histerektomiya: Uşaqlığın tam çıxarılması (uşaqlıq boynu ilə birlikdə).
3. İrəliləmiş mərhələlərdə:
Radioterapiya:
Tənha və ya kemoterapi ilə birlikdə tətbiq olunur.
Kemoterapiya:
Sistemik dərman müalicəsi ilə xərçəng hüceyrələrinin məhv edilməsi.
Bacılar terapiyası:
Xərçəng hüceyrələrinə spesifik müalicə metodları.
Uşaqlıq Boynu Xərçənginin Qarşısını Alma Yolları
1. HPV peyvəndi:
HPV infeksiyasından qorunmaq üçün təsirlidir.
9-45 yaş arası qadın və kişilər üçün tövsiyə olunur.
2. Mütəmadi skrininq:
Pap smear və HPV testləri ilə erkən dəyişiklikləri aşkar etmək.
3. Təhlükəsiz cinsi əlaqə:
Prezervativ istifadəsi və cinsi partnyorların sayını məhdudlaşdırmaq.
4. Siqaretdən çəkinmə:
Siqaret çəkən qadınlarda uşaqlıq boynu xərçəngi riski daha yüksəkdir.
Hansı Hallarda Həkimə Müraciət Etmək Lazımdır?
Cinsi əlaqədən sonra qanaxma və ya anormal axıntı.
Çanaq nahiyəsində davamlı ağrı.
Menstruasiya dövründə normadan kənar qanaxma.
Skrininq testlərində anormallıq aşkar edildikdə.
Uşaqlıq boynu xərçəngi, erkən diaqnoz və müalicə ilə tamamilə idarə oluna bilən bir xəstəlikdir. Mütəmadi olaraq ginekoloji müayinələrdən keçmək və HPV peyvəndindən istifadə etmək xəstəliyin qarşısını almağın əsas yollarıdır. Təhlükəli simptomlar müşahidə edildikdə dərhal həkimə müraciət etmək vacibdir.