Vitamin B12 nədir? Vitamin B12 nə ehtiva edir?

Vitamin B12 (kobalamin) orqanizmin sağlam fəaliyyəti üçün zəruri olan, təbii olaraq heyvan mənşəli qidalarda tapılan və bəzi məhsullara süni şəkildə əlavə edilən həyati vacib bir vitamindir. Bu vitaminin çatışmazlığı ciddi sağlamlıq problemlərinə yol aça bildiyi üçün, onun qida və ya əlavələr vasitəsilə mütəmadi qəbulu olduqca vacibdir.

Vitamin B12 Hansı Qidalarda Olur?

Vitamin B12 təbii şəkildə əsasən heyvan mənşəli mənbələrdə mövcuddur. Bitki mənşəli qidalanan şəxslər üçün isə zənginləşdirilmiş məhsullar alternativ təşkil edir.

1. Heyvan Mənşəli Qidalar

• Ət məhsulları: Mal əti qaraciyəri (ən zəngin mənbə hesab olunur), qırmızı ət, toyuq və hinduşka əti.
• Dəniz məhsulları: Qızılbalıq, tuna, sardina kimi balıqlar; midye və xərçəng kimi dəniz qabıqlıları.
• Süd məhsulları: Süd, qatıq və pendir növləri (xüsusilə Swiss və Cheddar pendirləri).
• Yumurta: Vitamin B12 xüsusilə yumurtanın sarısında cəmləşmişdir.

2. Bitki Mənşəli və Zənginləşdirilmiş Mənbələr

Təbii bitki qidalarında B12 vitamini demək olar ki, yoxdur. Lakin aşağıdakı məhsullar bu vitaminlə zənginləşdirilə bilər:

• Taxıl məhsulları: Xüsusi zənginləşdirilmiş səhər yeməyi dənələri.
• Bitki əsaslı südlər: Soya, badam və ya yulaf südü (yalnız əlavə edildiyi təqdirdə).
• Qida mayası: Vitaminlə zənginləşdirilmiş qida mayası.

3. Vitamin Əlavələri və Dərmanlar

Qida vasitəsilə kifayət qədər B12 alınmadıqda, müxtəlif formalarda əlavələr istifadə edilə bilər:

• B12 vitamini əlavələri: Tabletlər, dilaltı həblər, damcılar və ya şprislə vurulan inyeksiya formaları.
• Multivitaminlər: Bir çox multivitamin komplekslərinin tərkibinə B12 də daxildir.

Vitamin B12-nin Orqanizmdəki Əsas Funksiyaları

Vitamin B12 bədəndə bir çox kritik prosesdə iştirak edir. Bu funksiyalar aşağıdakılardır:

• Qırmızı qan hüceyrələrinin istehsalı: Sağlam qan hüceyrələrinin yaranmasını təmin edərək anemiya (qan azlığı) riskini azaldır.
• Sinir sisteminin sağlamlığı: Sinir hüceyrələrinin qorunması və sinir impulslarının ötürülməsi üçün vacibdir.
• DNA sintezi: Yeni hüceyrələrin yaranması və genetik materialın formalaşması üçün zəruridir.
• Enerji istehsalı: Karbohidratların bədəndə enerji mənbəyinə çevrilməsinə kömək edir.
• Homosistein tənzimlənməsi: Ürək-damar xəstəliklərinə səbəb ola bilən homosistein səviyyəsini aşağı salır.

Vitamin B12 Çatışmazlığı: Səbəblər və Əlamətlər

Çatışmazlığın Səbəbləri

B12 çatışmazlığı həm qidalanma vərdişləri, həm də bədənin sorulma qabiliyyəti ilə bağlı ola bilər:

1. Qidalanma çatışmazlığı: Pəhrizdə kifayət qədər B12 mənbələrinin olmaması.
2. Emilimin pozulması: Pernisiyöz anemiya (intrinsek faktor çatışmazlığı), Crohn və çölyak kimi mədə-bağırsaq xəstəlikləri.
3. Cərrahi müdaxilələr: Bariatrik cərrahiyyə (mədə kiçiltmə) sonrası sorulma problemləri.
4. Vegetarian və vegan pəhrizi: Heyvan mənşəli qidalardan imtina edilməsi çatışmazlıq riskini artırır.

Çatışmazlıq Əlamətləri

• Daimi yorğunluq və fiziki zəiflik.
• Meqaloblastik anemiya: Böyük və qeyri-normal qırmızı qan hüceyrələrinin yaranması.
• Əllərdə və ayaqlarda keyimə, iynəbatma hissi.
• Yaddaş zəifliyi, diqqət problemləri, depressiya və əsəbilik.
• Dildə qızartı və ya yara hissi.
• Ağır hallarda yerimə zamanı balanssızlıq və koordinasiya pozğunluğu.

Tövsiyə Edilən Gündəlik Qəbul Miqdarı

İnsanların yaş və vəziyyətinə görə gündəlik B12 tələbatı dəyişir:

Artıq B12 Qəbulu və Profilaktik Məsləhətlər

Vitamin B12 suda həll olunan vitamin olduğu üçün bədən artıq miqdarı sidiklə xaric edir; bu səbəbdən toksiklik riski yoxdur. Lakin bəzi hallarda əlavə qəbulu zamanı dərman yan təsirləri müşahidə oluna bilər.

Sağlamlığınızı qorumaq üçün:

• Ət, balıq, süd məhsulları və yumurta daxil olan balanslı pəhriz saxlayın.
• Vegetarian və veganlar mütləq zənginləşdirilmiş qidalar və ya əlavələrdən istifadə etməlidir.
• Mədə-bağırsaq problemi olanlar emilim səviyyəsini yoxlamaq üçün mütəmadi olaraq həkimlə məsləhətləşməlidir.

Əgər çatışmazlıq əlamətləri hiss edirsinizsə, qidalanmanızı nəzərdən keçirin və peşəkar tibbi məsləhət alaraq lazımi müalicəyə başlayın.