Volvulus

Volvulus: Bağırsaq Burulmasının Səbəbləri və Müalicə Yolları

Volvulus, bağırsağın öz ətrafında burulması nəticəsində yaranan və təcili tibbi müdaxilə tələb edən ciddi bir sağlamlıq problemidir. Bu vəziyyət bağırsaq keçməməzliyinə və qan dövranının pozulmasına səbəb olaraq toxuma zədələnmələrinə yol aça bilər. Erkən diaqnoz və düzgün müalicə yanaşması, həyati risklərin qarşısını almaq üçün kritik əhəmiyyət kəsb edir.

Volvulusun Yaradan Əsas Səbəblər

Bağırsaq burulması həm anadangəlmə faktorlar, həm də sonradan qazanılmış vəziyyətlər səbəbindən baş verə bilər. Volvulusun əsas səbəbləri aşağıdakı qruplara bölünür:

• Doğuşdan gələn anomaliyalar: Xüsusilə uşaqlarda müşahidə olunan bağırsaq malrotasiyası (bağırsağın düzgün yerləşməməsi) ən yaygın səbəblərdən biridir.
• Bağırsaq uzunluğunun artması: Bağırsağı bağlayan damarların (mezenter) normadan uzun olması burulma riskini artırır.
• Qazanılmış anomaliyalar: Keçmiş qarın cərrahiyyəsi sonrası yaranan yapışıqlar və ya kəsiklər bağırsağın mexaniki olaraq burulmasına zəmin yaradır.
• Yaşlılıq və hərəkətsizlik: Yaşlı şəxslərdə, xüsusilə uzun müddət yataq rejimində olanlarda bağırsaq hərəkətlərinin azalması bu patologiyaya səbəb ola bilər.

Volvulusun Simptomları Nələrdir?

Volvulusun əlamətləri adətən qəfil başlayır və şiddəti sürətlə artır. Xəstələrdə ən çox rast gəlinən simptomlar bunlardır:

1. Qarın ağrısı: Göbək ətrafında və ya qarnın aşağı hissəsində hiss edilən ani və kəskin ağrılar.
2. Qusma: Davamlı xarakter daşıyan, bəzən safra və ya qan qarışıqlı qusma halları.
3. Qəbizlik: Bağırsaq tıkanıklığı səbəbindən nəcis və qaz çıxışının tamamilə dayanması.
4. Qarın şişkinliyi: Qarın nahiyəsində nəzərəçarpan şişkinlik və toxunma zamanı həssaslıq.
5. Bağırsaq səslərinin kəsilməsi: Tibbi müayinə zamanı normal bağırsaq səslərinin eşidilməməsi.
6. Şok əlamətləri: Toxuma ölümü (nekroz) nəticəsində yaranan hipotansiyon (aşağı təzyiq) və taxikardiya.

Diaqnoz Metodları

Volvulus diaqnozu klinik simptomların qiymətləndirilməsi və müasir radioloji testlərin nəticələrinə əsasən qoyulur. Həkim ilk növbədə fiziki müayinə keçirərək xəstənin ümumi vəziyyətini dəyərləndirir.

Radioloji və Laboratoriya Testləri

• X-ray (Rentgen): Qarın rentgeni vasitəsilə bağırsaqdakı tıkanıklığın yeri müəyyən edilir.
• CT skan (KT): Bağırsağın burulma dərəcəsi və qan təchizatının vəziyyəti haqqında daha dəqiq məlumat verir.
• Baryum enema: Kontrast maddə istifadə edilməklə çəkilən rentgen, xüsusilə kolonik volvulus diaqnozu üçün effektivdir.
• Qan testləri: İnfeksiya, iltihab və elektrolit balanssızlığını yoxlamaq məqsədilə tətbiq olunur.

Volvulusun Müalicə Üsulları

Bu vəziyyət təcili cərrahi müdaxilə tələb edir. Müalicənin əsas məqsədi burulmanı aradan qaldırmaq və bağırsağın funksiyasını bərpa etməkdir.

Cərrahi Müdaxilələr

• Detorsion: Burulmuş bağırsağın cərrahi yolla düzəldilməsi.
• Rezeksiyon: Qan dövranı pozulduğu üçün nekrotik (ölmüş) hala gəlmiş bağırsaq hissəsinin çıxarılması.
• Peksiya (Fiksasiya): Bağırsağın təkrar burulmaması üçün daxili divara bərkidilməsi.
• Stoma: Lazım gəldikdə bağırsağın bir hissəsinin qarın divarına ağızlaşdırılması (kolostomiya və ya ileostomiya).

İnvaziv Olmayan Metodlar

Bəzi xüsusi hallarda, məsələn, sigmoid volvulusda endoskopik detorsion tətbiq edilə bilər. Həmçinin uşaqlarda və bəzi kolon volvuluslarında baryum enema vasitəsilə burulmanın düzəldilməsi mümkündür.

Mümkün Fəsadlar (Komplikasiyalar)

Müalicə gecikdirildikdə volvulus aşağıdakı ağır fəsadlara yol aça bilər:

Evdə Baxım və Yaşam Tərzi

Əməliyyatdan sonrakı dövrdə xəstənin bərpa prosesi üçün həkim tövsiyələrinə tam riayət edilməlidir. Sağlam qidalanma çərçivəsində lifli qidalara üstünlük verilməli, bağırsaq hərəkətliliyini artırmaq üçün müntəzəm fiziki fəaliyyət göstərilməlidir. Həmçinin stressin idarə edilməsi ümumi sağalma prosesinə müsbət təsir göstərir.

ÖNEMLİ: Volvulus həyatı təhlükə altına alan bir vəziyyətdir. Ani və şiddətli qarın ağrısı hiss etdikdə vaxt itirmədən peşəkar tibbi yardım alınmalıdır. Erkən müdaxilə həyat qurtarır.