Kəskin Revmatik Qızdırma (KRQ) Haqqında Nə Bilmək Lazımdır?
Məzmun süni intellekt ilə optimallaşdırılmışdır
Kəskin Revmatik Qızdırma (KRQ) və Onun Yaranma Səbəbləri
Kəskin Revmatik Qızdırma (KRQ), streptokok bakteriyalarına qarşı immun sisteminin anormal cavabı nəticəsində inkişaf edən ciddi bir xəstəlikdir. Bu vəziyyət adətən boğaz infeksiyalarından sonra ortaya çıxır və bədənin müxtəlif orqanlarına təsir göstərə bilir. Xəstəliyin patogenezində immun sisteminin yanlışlıqla bədənin öz toxumalarına hücum etməsi dayanır.
KRQ-nun İnkişaf Mexanizmi
- A Qrup Beta-Hemolitik Streptokok İnfeksiyası: Bu bakteriyalar boğaz infeksiyasına (streptokokal farenjit və ya angina) səbəb olur. Müalicə edilmədikdə və ya antibiotik kursu tam tamamlanmadıqda xəstəlik KRQ-ya çevrilə bilər.
- Avtoimmun Cavab: Streptokok bakteriyasının antigenləri ürək, oynaqlar, dəri və beyin toxumalarına bənzədiyi üçün immun sistem səhvən bu orqanlara hücum edir.
- Genetik Meyllilik: Ailə anamnezində KRQ keçmişi olan fərdlərdə bu xəstəliyin rast gəlinmə ehtimalı daha yüksəkdir.
Kəskin Revmatik Qızdırmanın Əsas Əlamətləri
KRQ əlamətləri adətən infeksiyadan 2-4 həftə sonra özünü büruzə verir. Xəstəlik müxtəlif sistemləri zədələyərək fərqli klinik mənzərələr yarada bilər.
Ürək və Oynaq Problemləri
Revmatik kardit zamanı ürək qapaqları, xüsusilə mitral qapaq zədələnə bilər ki, bu da gələcəkdə revmatik ürək xəstəliyinə yol açır. Xəstələrdə ürək səs-küyü (murmur), ritm pozğunluqları, sinə ağrısı və nəfəs darlığı müşahidə olunur.
Poliarterit isə böyük oynaqlarda (diz, dirsək, bilək) şişkinlik və ağrı ilə xarakterizə olunur. Bu, miqrasiya edən artrit növüdür; yəni ağrı bir oynaqdan digərinə keçir. Oynaq problemləri antibiotik müalicəsi olmadan da 2-4 həftəyə sağalsa da, təkrarlanma riski mövcuddur.
Sinir Sistemi və Dəri Əlamətləri
Sydenham Xoreyası nəticəsində xəstələrdə nəzarətsiz, qeyri-iradi hərəkətlər və koordinasiya çətinliyi yaranır. Əl yazısında pozulma, titrəmə və ani üz mimikaları (tiklər) bu vəziyyətin əsas göstəriciləridir.
Dəri səthində isə Eritema Marginatum (açıq qırmızı, dalğavari səpgilər) və Subkutan Nodullar (dəri altında kiçik, ağrısız düyünlər) görülə bilər. Bunlara əlavə olaraq yüksək qızdırma (38-39°C), ümumi halsızlıq və taxikardiya (sürətli ürək döyüntüsü) geniş yayılmışdır.
Diaqnostika: Jones Kriteriyaları və Laborator Müayinələr
KRQ diaqnozu klinik əlamətlər və laborator analizlərin vəhdəti əsasında qoyulur. Həkimlər diaqnoz üçün Jones Kriteriyalarından istifadə edirlər.
| Böyük Kriteriyalar | Kiçik Kriteriyalar |
|---|---|
| Kardit (ürək iltihabı) | Qızdırma |
| Poliarterit (oynaq ağrısı və şişkinlik) | Qanda iltihab göstəriciləri (ESR, CRP) |
| Sydenham xoreyası | Keçmişdə revmatik qızdırma keçirmək |
| Eritema marginatum (dəri səpgiləri) | EKQ-də müşahidə olunan dəyişikliklər |
| Subkutan nodullar |
Diaqnozu dəqiqləşdirmək üçün ASO (Antistreptolizin O) testi, iltihab dərəcəsini ölçən CRP və ESR analizləri, həmçinin ürəyin vəziyyətini qiymətləndirmək üçün EKQ və Exokardioqrafiya tətbiq edilir.
Müalicə və İdarə Edilmə Strategiyaları
Müalicənin əsas məqsədi infeksiyanı tamamilə aradan qaldırmaq, iltihabı azaltmaq və ürək fəsadlarının qarşısını almaqdır.
- Antibiotik Müalicəsi: Penisillin və ya eritromisin qrupu preparatlar istifadə olunur. Fəsadların qarşısını almaq üçün uzunmüddətli profilaktik antibiotiklər (Benzatin Penisillin G) tövsiyə edilir.
- İltihabəleyhinə Dərmanlar: Ağrı və iltihabı azaltmaq üçün Aspirin və ya NSAİİ-lər (ibuprofen, naproksen) təyin edilir. Ağır kardit hallarında kortikosteroidlər tətbiq olunur.
- Ürək Dəstəkləyici Müalicə: Ürək zədələnməsi baş verdikdə xüsusi ürək-damar dərmanları müalicəyə əlavə edilir.
- Fiziki İstirahət və Qidalanma: Xəstəlik dövründə yataq rejimi vacibdir. Sağlam qidalanma və duz istehlakının məhdudlaşdırılması ürək sağlamlığı üçün zəruridir.
Profilaktika və Uzunmüddətli Fəsadlar
KRQ-nun qarşısını almaq mümkündür. Bunun üçün boğaz ağrısı, angina və ya farenjit əlamətləri olduqda vaxtında həkimə müraciət edilməli və antibiotik kursu tam başa vurulmalıdır. Əgər uşaq artıq KRQ keçiribsə, təkrarlanmanın qarşısını almaq üçün hər 3-4 həftədən bir Benzatin Penisillin G inyeksiyası ilə profilaktika aparılmalıdır.
Diqqət: Müalicə olunmayan KRQ, revmatik ürək xəstəliyinə (RÜX) və qalıcı mitral qapaq zədələnməsinə səbəb ola bilər. Bu vəziyyət gələcəkdə cərrahi müdaxilə tələbi yarada bilər. Vaxtında diaqnoz və düzgün profilaktika ilə bu ağır fəsadlardan qorunmaq mümkündür.
