Kəskin Revmatik Qızdırma (KRQ) Haqqında Nə Bilmək Lazımdır?
1. KRQ-nun Yaranma Səbəbləri
KRQ, streptokok bakteriyalarına qarşı immun sisteminin anormal cavabı nəticəsində yaranır.
🔹 A Qrup Beta-Hemolitik Streptokok İnfeksiyası
Streptokok bakteriyaları boğaz infeksiyasına (streptokokal farenjit və ya angina) səbəb olur.
Müalicə edilmədikdə və ya antibiotiklər tam qəbul edilmədikdə, immun sistem yanlışlıqla bədənin öz toxumalarına hücum edir.
🔹 Avtoimmun Cavab
Streptokok bakteriyasının antigenləri ürək, oynaqlar, dəri və beyin toxumalarına bənzədiyi üçün immun sistem səhvən bu orqanlara hücum edir.
🔹 Genetik Meyllilik
Ailədə KRQ keçmişi olan insanlarda daha çox rast gəlinə bilər.
2. KRQ-nun Əlamətləri
Əlamətlər infeksiyadan 2-4 həftə sonra ortaya çıxır və müxtəlif sistemlərə təsir edə bilər.
✅ Ürək Problemləri (Revmatik Kardit)
Ürək qapaqları zədələnə bilər – Xüsusilə mitral qapaq (bu, gələcəkdə revmatik ürək xəstəliyinə səbəb ola bilər).
Ürək səs-küyü (murmur) və ya ürək ritm pozğunluqları ola bilər.
Sinə ağrısı və nəfəs darlığı müşahidə edilə bilər.
✅ Oynaqlarda İltihab (Poliarterit)
Böyük oynaqlarda (diz, dirsək, bilək) şişkinlik və ağrı
Migrasiya edən artrit – Ağrı bir oynaqdan digərinə keçə bilər.
Antibiotik müalicəsi olmadan belə 2-4 həftə ərzində yaxşılaşır, lakin təkrarlana bilər.
✅ Sinir Sistemi Problemləri (Sydenham Xoreyası)
Nəzarətsiz, qeyri-iradi hərəkətlər
Əl yazısında və hərəkətlərdə titrəmə, koordinasiya çətinliyi
Üz mimikalarında ani dəyişikliklər (üz tikləri və ya qeyri-adi ifadələr)
✅ Dəri Əlamətləri
Eritema Marginatum – Dəridə açıq qırmızı, dalğavari səpgilər.
Subkutan Nodullar – Dərinin altında kiçik, ağrısız düyünlər.
✅ Digər Ümumi Əlamətlər
Qızdırma (38-39°C arası)
Ümumi halsızlıq və yorğunluq
Sürətli ürək döyüntüsü (taxikardiya)
3. Diaqnostika
KRQ diaqnozu klinik əlamətlər və laborator analizlər əsasında qoyulur.
📌 Jones Kriteriyaları
Diaqnoz üçün böyük və kiçik kriteriyalar istifadə edilir:
🔴 Böyük Kriteriyalar
✅ Kardit (ürək iltihabı)
✅ Poliarterit (böyük oynaqlarda ağrı və şişkinlik)
✅ Sydenham xoreyası (sinir sistemi problemləri)
✅ Eritema marginatum (dəri səpgiləri)
✅ Subkutan nodullar
🟡 Kiçik Kriteriyalar
✅ Qızdırma
✅ Qanda iltihab göstəricilərinin yüksək olması (ESR, CRP)
✅ Keçmişdə revmatik qızdırma keçirtmək
✅ EKG-də dəyişikliklər
📌 Laborator müayinələr
ASO (Antistreptolizin O) testi – Streptokok infeksiyasına qarşı antikorların olub-olmadığını göstərir.
CRP və ESR (iltihab göstəriciləri) – İltihabın dərəcəsini müəyyən edir.
EKQ və Exokardioqrafiya – Ürəkdə dəyişiklikləri aşkar etmək üçün.
4. Müalicə və İdarə Edilmə
KRQ müalicəsinin əsas məqsədi infeksiyanı tamamilə aradan qaldırmaq, iltihabı azaltmaq və ürək fəsadlarının qarşısını almaqdır.
📌 1. Antibiotik Müalicəsi
Penisillin və ya eritromisin kimi antibiotiklər streptokok infeksiyasını tamamilə yox etmək üçün istifadə olunur.
Uzunmüddətli profilaktik antibiotiklər (Benzatin Penisillin G) fəsadların qarşısını almaq üçün tövsiyə edilir.
📌 2. İltihabəleyhinə Dərmanlar
Aspirin və ya NSAİİ-lər (ibuprofen, naproksen) – Ağrı və iltihabı azaltmaq üçün.
Kortikosteroidlər – Ağır kardit hallarında istifadə edilir.
📌 3. Ürək Dəstəkləyici Müalicə
Əgər ürək zədələnməsi baş veribsə, müalicə ürək-damar sistemi üçün xüsusi dərmanları əhatə edə bilər.
📌 4. Fiziki İstirahət və Qidalanma
Xəstəlik zamanı yataq rejimi tövsiyə edilir.
Sağlam qidalanma və duz istehlakının məhdudlaşdırılması ürək üçün faydalıdır.
5. KRQ-nun Qarşısının Alınması
KRQ inkişaf etməsinin qarşısını almaq mümkündür.
✅ Streptokok infeksiyasını vaxtında müalicə edin
Boğaz ağrısı, angina və ya farenjit əlamətləri olduqda mütləq həkimə müraciət edin.
Streptokok infeksiyası antibiotiklərlə tam müalicə olunmalıdır (tam kurs qəbul edilməlidir).
✅ Profilaktik Antibiotik Müalicəsi
Əgər KRQ keçirmiş bir uşaq varsa, uzunmüddətli antibiotik qoruması tövsiyə edilə bilər.
Benzatin Penisillin G hər 3-4 həftədən bir vurula bilər.
6. KRQ-nun Uzunmüddətli Fəsadları
KRQ revmatik ürək xəstəliyinə (RÜX) səbəb ola bilər, bu da ürək qapaq zədələnməsinə gətirib çıxara bilər.
⚠️ Xüsusilə mitral qapaq zədələnməsi daha çox rast gəlinir və daha sonra cərrahi müdaxilə tələb edə bilər.
Nəticə
💡 Kəskin revmatik qızdırma (KRQ) müalicə olunmazsa, ciddi ürək fəsadlarına səbəb ola bilər.
💡 Vaxtında streptokok infeksiyasının diaqnozu və müalicəsi ilə KRQ tamamilə qarşısı alına bilər.
💡 Əgər bir dəfə KRQ diaqnozu qoyulubsa, təkrarlanmasının qarşısını almaq üçün mütəmadi antibiotik müalicəsi tövsiyə olunur.
✅ Vaxtında müalicə və profilaktika ilə KRQ-nun fəsadlarından qorunmaq mümkündür. 😊