Kəskin Revmatik Qızdırma (KRQ) Haqqında Nə Bilmək Lazımdır?

Kəskin Revmatik Qızdırma (KRQ) Nədir və Niyə Yaranır?

Kəskin revmatik qızdırma (KRQ), xüsusilə uşaqlarda və gənclərdə rast gəlinən, streptokok bakteriyalarına qarşı immun sisteminin verdiyi anormal cavab nəticəsində inkişaf edən ciddi bir xəstəlikdir. Bu vəziyyət, müalicə edilməmiş boğaz infeksiyalarından sonra bədənin öz toxumalarına hücum etməsi ilə xarakterizə olunur.

KRQ-nun Yaranma Səbəbləri

Xəstəliyin patogenezində bir neçə əsas faktor mühüm rol oynayır:

• A Qrup Beta-Hemolitik Streptokok İnfeksiyası: Boğazda yaranan streptokokal farenjit və ya angina müalicə edilmədikdə immun sistemi yanlış reaksiya verir.
• Avtoimmun Cavab: Streptokok bakteriyasının antigenləri ürək, oynaqlar, dəri və beyin toxumalarına bənzədiyi üçün immun sistem səhvən bu orqanlara hücum edir.
• Genetik Meyllilik: Ailə tarixində KRQ keçmişi olan şəxslərdə bu xəstəliyin inkişaf riski daha yüksəkdir.

Kəskin Revmatik Qızdırmanın Əlamətləri

Simptomlar adətən infeksiyadan 2-4 həftə sonra ortaya çıxır. KRQ müxtəlif orqan sistemlərinə təsir edərək aşağıdakı əlamətlərlə özünü göstərir:

1. Ürək Problemləri (Revmatik Kardit)

Ən ciddi fəsadlardan biri olan revmatik kardit, ürək qapaqlarının (xüsusilə mitral qapaq) zədələnməsinə və gələcəkdə revmatik ürək xəstəliyinə yol aça bilər. Xəstələrdə ürək səs-küyü (murmur), ritm pozğunluqları, sinə ağrısı və nəfəs darlığı müşahidə olunur.

2. Oynaqlarda İltihab (Poliarterit)

Diz, dirsək və bilək kimi böyük oynaqlarda şişkinlik və ağrı yaranır. Bu ağrılar bir oynaqdan digərinə keçən miqrasiya edən artrit xüsusiyyətinə malikdir. Adətən 2-4 həftə ərzində yaxşılaşsa da, təkrarlanma riski mövcuddur.

3. Sinir Sistemi Problemləri (Sydenham Xoreyası)

Nəzarətsiz və qeyri-iradi hərəkətlərlə xarakterizə olunur. Əl yazısının pozulması, koordinasiya çətinliyi, titrəmə və ani üz mimikaları (tiklər) bu vəziyyətin əsas göstəriciləridir.

4. Dəri və Digər Ümumi Əlamətlər

• Eritema Marginatum: Dəridə görünən açıq qırmızı, dalğavari səpgilər.
• Subkutan Nodullar: Dəri altında yaranan kiçik, ağrısız düyünlər.
• Ümumi Simptomlar: 38-39°C arası qızdırma, halsızlıq, yorğunluq və taxikardiya (sürətli ürək döyüntüsü).

Diaqnostika və Jones Kriteriyaları

KRQ diaqnozu klinik əlamətlər və laborator analizlərin birgə qiymətləndirilməsi ilə qoyulur. Bu prosesdə Jones Kriteriyaları əsas götürülür:

Laborator müayinələr çərçivəsində streptokok infeksiyasını təsdiqləmək üçün ASO testi, iltihabın dərəcəsini ölçmək üçün CRP və ESR, ürək vəziyyətini yoxlamaq üçün isə EKQ və Exokardioqrafiya tətbiq edilir.

Müalicə və İdarə Edilmə Metodları

Müalicənin əsas məqsədi infeksiyanı tamamilə aradan qaldırmaq və ürək fəsadlarının qarşısını almaqdır:

1. Antibiotik Müalicəsi: Penisillin və ya eritromisin qrupu dərmanlar istifadə olunur. Fəsadların qarşısını almaq üçün uzunmüddətli profilaktik Benzatin Penisillin G tövsiyə edilir.
2. İltihabəleyhinə Dərmanlar: Aspirin və ya NSAİİ-lər ağrını azaltmaq üçün, kortikosteroidlər isə ağır kardit hallarında təyin olunur.
3. Ürək Dəstəkləyici Müalicə: Ürək zədələnməsi varsa, xüsusi kardioloji dərmanlar tətbiq edilir.
4. Rejim: Xəstəlik müddətində yataq rejimi, sağlam qidalanma və duz istehlakının məhdudlaşdırılması vacibdir.

KRQ-nun Qarşısının Alınması və Uzunmüddətli Fəsadlar

KRQ inkişafının qarşısını almaq üçün boğaz ağrısı və angina əlamətləri olduqda vaxtında həkimə müraciət edilməli və antibiotik kursu tam başa vurulmalıdır. Əgər şəxs əvvəllər KRQ keçiribsə, təkrarlanmanın qarşısını almaq üçün hər 3-4 həftədən bir profilaktik antibiotik inyeksiyası tələb oluna bilər.

Unutmayın: Müalicə olunmayan KRQ, revmatik ürək xəstəliyinə (RÜX) və xüsusilə cərrahi müdaxilə tələb edən mitral qapaq zədələnmələrinə səbəb ola bilər. Vaxtında diaqnoz və düzgün profilaktika həyat qurtarır.