Medulyar tiroid xərçəngi
Səbəblər
Medulyar tiroid xərçənginin səbəbləri müxtəlif ola bilər:
Genetik faktorlar: MTX xəstəliyinin təxminən 25%-i irsi ola bilər və bu hallara Multiple Endokrin Neoplazi tip 2 (MEN 2) sindromu deyilir. MEN 2 sindromu RET proto-onkogenindəki mutasiyalar nəticəsində meydana gəlir.
Sporadik hallar: MTX xəstəliyinin təxminən 75%-i irsi deyil və genetik mutasiyalar təsadüfi olaraq meydana gəlir.
Simptomlar
MTX erkən mərhələdə simptomsuz ola bilər. Simptomlar xəstəliyin irəliləməsi ilə ortaya çıxır və aşağıdakılardan ibarət ola bilər:
Boyunda kütlə: Tiroid bezində ağrısız bir kütlə və ya şişkinlik.
Səs dəyişiklikləri: Səsin xırıltılı olması və ya səsin itməsi.
Yutma və nəfəs alma problemləri: Böyüyən şişin boğazı və traxeyan sıxması nəticəsində.
Qan kalsitonin səviyyəsinin yüksəlməsi: C hüceyrələri tərəfindən ifraz olunan kalsitonin hormonunun səviyyəsi artır.
İshal: Kalsitonin hormonunun təsiri ilə bağırsaq hərəkətlərinin artması.
Qaraciyər və ya sümük ağrıları: Xəstəliyin yayılması (metastaz) nəticəsində.
Diaqnoz
MTX-nin diaqnozu müxtəlif testlər və müayinə vasitəsilə qoyulur:
Fiziki müayinə: Həkim boyunda kütlə və ya şişkinlik yoxlayır.
Qan testləri: Qanda kalsitonin və karsinoembriyonik antigen (CEA) səviyyələrini yoxlamaq üçün.
İncə iynə aspirasiya biopsiyası (FNA): Tiroid bezindən hüceyrə nümunəsi götürərək mikroskop altında incələnməsi.
Görüntüləmə testləri:
Ultrasəs: Tiroid bezinin və limfa düyünlərinin görüntülənməsi üçün.
Kompüter tomoqrafiyası (KT) və ya Maqnit rezonans tomoqrafiyası (MRT): Şişin və metastazların daha ətraflı görüntülənməsi üçün.
Genetik testlər: Ailəvi MTX halları üçün RET proto-onkogenində mutasiyaları yoxlamaq üçün.
Müalicə
MTX-nin müalicəsi xəstəliyin mərhələsinə və yayılma dərəcəsinə bağlı olaraq dəyişir. Əsas müalicə üsulları aşağıdakılardır:
Cərrahi müdaxilə:
Total tiroidektomiya: Tiroid bezinin tamamilə çıxarılması. Əgər xəstəlik limfa düyünlərinə yayılıbsa, boyun diseksiyası da edilə bilər.
Profilaktik tiroidektomiya: Ailəvi MTX hallarında və RET proto-onkogen mutasiyası olan insanlarda tiroid bezinin profilaktik olaraq çıxarılması.
Radioterapiya:
Adjuvant radioterapiya: Cərrahiyyədən sonra qalan şiş hüceyrələrini məhv etmək üçün.
Hədəflənmiş terapiya:
Tirosin kinaz inhibitorları (TKI): Vandetanib və ya kabozantinib kimi dərmanlar xəstəliyin irəliləməsini yavaşlatmaq və simptomları azaltmaq üçün istifadə edilə bilər.
Kalsitonin səviyyələrinin izlənməsi:
Müntəzəm qan testləri: Kalsitonin və CEA səviyyələrini izləmək üçün.
Evdə Baxım və Profilaktika
Müntəzəm tibbi nəzarət: Xəstəliyin təqibi və erkən mərhələdə aşkar edilən fəsadların idarə olunması üçün müntəzəm həkim yoxlanışları.
Genetik məsləhət: Ailəvi MTX halları üçün genetik testlər və məsləhət xidməti.
Sağlam həyat tərzi: Sağlam qidalanma və fiziki fəaliyyət ilə ümumi sağlamlığı dəstəkləmək.
Fəsadlar
MTX-nin müalicə edilmədiyi və ya düzgün idarə edilmədiyi hallarda ciddi fəsadlar yarana bilər:
Metastaz: Xəstəliyin limfa düyünlərinə, qaraciyərə, ağciyərlərə və sümüklərə yayılması.
Hormon disbalansı: Tiroid bezinin çıxarılması nəticəsində yaranan hormon çatışmazlığı (tiroksin və kalsitonin).
İshal və elektrolit disbalansı: Yüksək kalsitonin səviyyəsi səbəbindən.
Medulyar tiroid xərçəngi ciddi və həyat keyfiyyətini təsir edə bilən bir vəziyyətdir. Erkən diaqnoz və düzgün müalicə ilə xəstəliyin irəliləməsi yavaşladılabilir və xəstənin həyat keyfiyyəti yaxşılaşdırıla bilər. Əgər medulyar tiroid xərçəngi əlamətləri yaşayırsınızsa və ya bu vəziyyətdən şübhələnirsinizsə, dərhal endokrinoloqa müraciət etmək vacibdir.