Uşaqlarda Anksiyete Bozukluğu
👶 Uşaqlarda Anksiyete Pozğunluğunun Növləri və Əlamətləri
1. 🟠 Ayrılma Anksiyetesi
Uşaq valideyndən ayrı qalanda həddindən artıq narahatlıq yaşayır.
Əlamətlər:
Ana, ata və ya baxıcısından ayrılmaq istəmir
Məktəbə getməkdən imtina edir
“Ana ölsə, birdən nəsə olsa…” kimi qorxular
Gecə tək yatmaqdan çəkinmə
2. 🟡 Sosial Anksiyete
Uşaq ictimai vəziyyətlərdə, insanların içində narahatlıq və qorxu hiss edir.
Əlamətlər:
Yad insanların yanında danışmaqdan çəkinmə
Sinifdə cavab verməkdən, təqdimatdan qorxma
Tənqid və ya utandırılma qorxusu
“Birdən gülərlər”, “birdən səhv edərəm” düşüncələri
3. 🔵 Generalizə olunmuş Anksiyete (GAD)
Uşaq bir çox mövzuda davamlı narahatlıq yaşayır.
Əlamətlər:
“Birdən bu baş verər”, “birdən o xəstələnərəm” kimi geniş qorxular
Hər şeyin pis tərəfini düşünmək
Daim narahat və gərgin görünmək
Mükəmməllikçilik və özünü tənqid
4. 🔴 Panik atak (nadir olsa da mümkündür)
Uşaqda qəfil başlayan intensiv qorxu və fiziki simptomlar olur.
Əlamətlər:
Nəfəs darlığı, ürək döyüntüsü
Qarnında sancılar, baş gicəllənməsi
“Öləcəyəm”, “boğuluram” kimi ifadələr
5. 🟤 Seçici mutizm
Uşaq bəzi mühitlərdə (məsələn, məktəbdə) danışmır, amma evdə danışır.
Əlamətlər:
Məktəbdə və ya ictimai yerdə tam susqunluq
Evdə və güvəndiyi insanlarla normal ünsiyyət
Ünsiyyət stresinə qarşı bədəni “donmuş” vəziyyətdə olur
⚠️ Uşaqlarda Anksiyetenin Fərqli Görünən Davranışları
Qarnı ağrıyır, başı gicəllənir (həkim səbəb tapmırsa, psixoloji ola bilər)
Yemək yeməmək və ya çox yemək
Dırnaq yemək, saç yolmaq
Gecə tez-tez oyanmaq və ya kabuslar
Tez ağlama, əsəbi reaksiya və ya geriçəkilmə
🧠 Anksiyetenin Yaranma Səbəbləri
Səbəbİzah
Genetik meyillilikAilədə anksiyete və ya panik varsa, risk artır
Valideynin həddən artıq qoruyucu davranışı“Narahat olma, sən edə bilməzsən” kimi mesajlar
Məktəb və ya sosial mühitdə təzyiqUtandırılma, zorakılıq, dostsuzluq
Ayrılıq, boşanma, itki, dəyişikliklərTravmatik hadisələr sonrası inkişaf edə bilər
Tənqid və ya mükəmməllik tələbi“Səhv etmə, hər şey düzgün olmalıdır” — stres doğura bilər
🛠 Müalicə və Müdaxilə Yolları
1. 👩⚕️ Uşaq psixoloqu və terapiya
Koqnitiv davranış terapiyası (CBT) uşaqlarda çox effektivdir
Oyun terapiyası və emosiya ifadə məşqləri ilə uşaq duyğularını tanımağı öyrənir
Valideynlərlə birlikdə işlənən hallarda nəticələr daha sürətlidir
2. 👨👩👧👦 Valideyn dəstəyi və davranışları
✅ Qorxu və narahatlığı kiçiltməyin:
“Elə şeylərdən qorxmazlar!” əvəzinə:
“Görürəm bu səni narahat edir, amma birlikdə bununla bacararıq.”
✅ Təhlükəsiz və anlayışlı mühit yaradın
✅ Onun hisslərini tanıyın və adlandırmasına kömək edin
✅ Tənqid etmədən dəstək olun
✅ Qorxularla tədricən qarşılaşmasına şərait yaradın (ekspozisiya)
3. 🍽 Yaşam tərzi dəstəyi
Rutin və sabit gündəlik rejim
Yuxu və qidalanmanın nizamlı olması
Hərəkətlilik: gəzinti, idman və açıq hava
Ekran istifadəsinin azaldılması
Məşğuliyyət və maraqlar: sənət, idman, oyun, musiqi
❗ Diaqnoz və lazımi müdaxilə üçün nə vaxt həkimə müraciət etməli?
Anksiyete gündəlik fəaliyyətləri pozursa
Uşaq məktəbə getmək istəmir, tək qalmaqdan imtina edirsə
Daimi fiziki şikayətlər (qarın ağrısı, baş gicəllənməsi və s.) varsa
Uşaq emosiyalarını ifadə edə bilmirsə və ya çox geriçəkilibsə
→ Uşaq psixoloqu və ya uşaq psixiatri ilə görüşmək tövsiyə olunur.
✅ Nəticə
Uşaqlarda anksiyete keçici utancaqlıq deyil, tanınıb dəstək verildikdə tamamilə düzələ biləcək bir pozuntudur. Erkən müdaxilə uşaqda özünə güvən, duyğusal tənzimləmə və sosial bacarıqların inkişafına böyük təsir edir.