Yeniyetmələrdə Bədən Dismorfik Bozukluğu
Məzmun süni intellekt ilə optimallaşdırılmışdır
Bədən Dismorfik Pozuntusu Nədir?
Bədən dismorfik pozuntusu, fərdin bədənində mövcud olmayan və ya ətrafdakılar tərəfindən fərq edilməyəcək qədər əhəmiyyətsiz olan bir qüsur haqqında davamlı və şiddətli narahatlıq keçirməsidir. Bu psixoloji vəziyyət fərdin gündəlik həyat keyfiyyətinə ciddi təsir göstərir. Xüsusilə yeniyetməlik dövründə bu pozuntuya daha tez-tez rast gəlinir; çünki bu mərhələ bədən quruluşunun, kimlik hissinin və xarici görünüşün sürətlə dəyişdiyi bir keçid dövrüdür.
Yeniyetmələrdə Bədən Dismorfik Pozuntusunun Səbəbləri
Yeniyetməlik dövrü fiziki və emosional dəyişikliklərin zirvədə olduğu bir vaxtdır. Bu dövrdə pozuntunun yaranma riskini artıran əsas amillər aşağıdakılardır:
- Fiziki Dəyişikliklər: Boyun uzanması, çəki artımı və sızanaqlar kimi sürətli bədən dəyişiklikləri.
- Sosial Müqayisə: Xüsusilə sosial media platformaları vasitəsilə özünü başqaları ilə müqayisə etmə meylinin artması.
- Psixoloji Ehtiyaclar: Özünü tapmaq, cəmiyyət tərəfindən qəbul olunmaq və bəyənilmək istəyinin güclənməsi.
- Özünədəyər Hissi: Kiçik bir fiziki dəyişikliyin belə şəxsin özünə verdiyi dəyərə birbaşa təsir etməsi.
Əsas Simptomlar və Davranış Modelləri
Bədən dismorfik pozuntusundan əziyyət çəkən şəxslərdə müşahidə olunan əsas simptomlar aşağıdakı cədvəldə əks olunmuşdur:
| Simptom | İzahı |
|---|---|
| Güzgü vərdişləri | Güzgü qarşısında saatlarla vaxt keçirmək və ya əksinə, güzgüdən tamamilə qaçmaq. |
| Qüsurlu hiss etmə | Ətrafdakıların "normal" rəyinə baxmayaraq, özünü davamlı olaraq "çirkin" və ya qüsurlu hesab etmək. |
| Spesifik takıntılar | Bədənin müəyyən bir bölgəsinə (burun, dəri, saç, çənə, qarın və s.) həddindən artıq fokuslanmaq. |
| Gizləmə davranışı | Qüsur hesab edilən bölgəni makiyaj, geniş geyimlər və ya saç düzümü ilə örtməyə çalışmaq. |
| Sosial media asılılığı | Davamlı selfi çəkmək və özünü başqaları ilə müqayisə etmək ehtiyacı. |
| Təsdiq axtarışı | Başqalarından görünüşü haqqında rəy soruşmaq, lakin verilən müsbət cavablardan razı qalmamaq. |
| Sosial təcrid | Məktəbdən yayınma, foto çəkdirməkdən imtina və dost mühitindən uzaqlaşmaq. |
Pozuntunun Yarada Biləcəyi Riskli Nəticələr
Bu vəziyyət vaxtında müalicə edilmədikdə daha ciddi sağlamlıq problemlərinə yol aça bilər:
- Depressiya və anksiyete pozuntularının inkişafı.
- Ciddi özgüvən itkisi və sosial fobiya.
- Anoreksiya və bulimiya kimi yeyib-içmə pozuntuları.
- Estetik əməliyyatlara və tibbi prosedurlara erkən yaşda həddindən artıq maraq.
- Özünə zərər vermə davranışları.
Müalicə Yolları və Dəstək Mexanizmləri
1. Psixoterapiya (Əsas Yanaşma)
Bu pozuntunun müalicəsində ən effektiv üsul Koqnitiv-Davranışçı Terapiyadır (CBT). Bu terapiya vasitəsilə şəxsin yanlış düşüncə və inanc tərzləri dəyişdirilir, bədən qəbulunu artıran çalışmalar həyata keçirilir. Əsas məqsəd fərdin öz dəyərini xarici görünüşündən ayırmağı öyrənməsidir.
2. Psixiatriya Dəstəyi
Əgər şəxsdə şiddətli anksiyete və ya depressiya simptomları müşahidə olunarsa, həkim nəzarəti altında dərman müalicəsi tətbiq edilə bilər. Bu çərçivədə SSRİ tipli antidepresanlardan istifadə olunması mümkündür.
3. Ailə və Məktəb Dəstəyi
Yeniyetmənin ətrafındakı şəxslər tənqid və müqayisələrdən uzaq durmalıdırlar. "Hər kəs gözəldir" kimi ümumi ifadələr yerinə, "sənin bu halınla da sənə dəyər veririk" mesajı aşılanmalıdır. Həmçinin, sosial mediadakı filtrlənmiş və qeyri-real gözəllik standartlarının həqiqəti əks etdirmədiyi izah edilməlidir.
Nəticə
Bədən dismorfik pozuntusu sadəcə bir xarici görünüş narahatlığı deyil, fərdin özünü görmə tərzi və özünü qəbul etmə bacarığı ilə bağlı dərin psixoloji mövzudur. Yeniyetmələr üçün təmin edilən erkən müdaxilə, onları illərlə davam edə biləcək ağır psixoloji yüklərdən azad etmək üçün həyati əhəmiyyət kəsb edir.
