Yeniyetmələrdə Bədən Dismorfik Bozukluğu
Məzmun süni intellekt ilə optimallaşdırılmışdır
Bədən Dismorfik Bozukluğu Nədir?
Bədən dismorfik bozukluğu, fərdin öz bədənində mövcud olmayan və ya ətrafdakılar tərəfindən əhəmiyyətsiz hesab edilən bir qüsur haqqında davamlı şəkildə narahatlıq keçirməsi vəziyyətidir. Bu psixoloji pozuntu xüsusilə yeniyetməlik dövründə daha çox rast gəlinir. Çünki bu mərhələ bədən quruluşunun, kimlik hissinin və xarici görünüş dəyişikliklərinin zirvəyə çatdığı kritik bir keçid dövrüdür.
Yeniyetmələrdə Niyə Daha Çox Rast Gəlinir?
Yeniyetməlik dövründə bu vəziyyətin tez-tez müşahidə olunmasının bir neçə fundamental səbəbi mövcuddur. Bu səbəblər fərdin həm bioloji, həm də sosial inkişafı ilə birbaşa əlaqəlidir:
- Bədənin sürətlə dəyişməsi: Boy artımı, çəki dəyişiklikləri və sızanaqlar kimi fiziki faktorlar.
- Sosial müqayisələr: Xüsusilə sosial media vasitəsilə başqaları ilə özünü müqayisə etmə meylinin artması.
- Bəyənilmək istəyi: Özünü tapmaq və cəmiyyət tərəfindən qəbul olunma ehtiyacının güclənməsi.
- Şəxsi dəyər hissi: Kiçik bir fiziki dəyişikliyin belə yeniyetmənin özünə verdiyi dəyərə birbaşa təsir etməsi.
Əsas Simptomlar və İzahı
Bədən dismorfik bozukluğu olan fərdlərdə müşahidə edilən davranışlar və düşüncə tərzləri aşağıdakı cədvəldə ətraflı şəkildə göstərilmişdir:
| Simptom | İzah |
|---|---|
| Güzgü ilə bağlı davranışlar | Güzgü qarşısında saatlarla vaxt keçirmə və ya ondan tamamilə qaçma. |
| "Çirkinəm" düşüncəsi | Ətrafdan “normal” rəyi alsa belə, özünü qüsurlu hiss etmə. |
| Spesifik bölgə takıntısı | Burun, dəri, saç, çənə və ya qarın kimi bölgələrə həddindən artıq fokuslanma. |
| Gizləmə davranışı | Qüsurları makiyaj, geniş geyimlər və ya saçla örtməyə çalışmaq. |
| Sosial media asılılığı | Davamlı selfi çəkmə və özünü başqaları ilə müqayisə etmə ehtiyacı. |
| Təsdiq axtarışı | Başqalarından görünüşü haqqında rəy soruşmaq, lakin cavablardan razı qalmamaq. |
| Sosial təcrid | Məktəbdən yayınma, foto çəkdirməkdən imtina və dostlardan uzaqlaşma. |
Bozukluğun Yarada Biləcəyi Mənfi Nəticələr
Bu vəziyyət müalicə edilmədikdə yeniyetmənin həyat keyfiyyətinə ciddi təsir göstərən müxtəlif fəsadlara yol aça bilər:
- Depressiya və anksiyete pozuntuları.
- Ciddi özgüvən itkisi və sosial fobiya.
- Yeyib-içmə pozuntuları (anoreksiya, bulimiya).
- Estetik əməliyyatlara qarşı erkən və hədsiz maraq.
- Özünə zərər vermə davranışları.
Bədən Dismorfik Bozukluğunun Müalicə Yolları
1. Psixoterapiya (Əsas Yanaşma)
Bu sahədə ən effektiv üsul Koqnitiv-Davranışçı Terapiya (CBT) hesab olunur. Bu terapiya vasitəsilə fərdin yanlış düşüncə və inanc tərzi dəyişdirilir. Eyni zamanda, bədən qəbulunu artıran çalışmalar aparılır və fərdin öz dəyərini xarici görünüşdən ayırması təmin edilir.
2. Psixiatriya Dəstəyi
Əgər yeniyetmədə şiddətli anksiyete və depressiya simptomları müşahidə olunursa, həkim nəzarəti ilə dərman müalicəsi tətbiq oluna bilər. Bu çərçivədə SSRİ tipli antidepresanlardan istifadə edilməsi mümkündür.
3. Ailə və Məktəb Dəstəyi
Ailə üzvləri və müəllimlər tənqid və müqayisələrdən uzaq durmalıdırlar. "Hər kəs gözəldir" deməkdənsə, "sənin bu halınla da sənə dəyər veririk" mesajını vermək daha effektivdir. Həmçinin, sosial mediadakı filtrlənmiş gözəllik standartlarının real olmadığını izah etmək vacibdir.
Nəticə
Bədən dismorfik bozukluğu sadəcə bir estetik qayğı deyil; bu, fərdin özünü görmə tərzi və qəbul etmə bacarığı ilə bağlı dərin psixoloji bir mövzudur. Yeniyetmələr üçün həyata keçirilən erkən müdaxilə, onları illərlə davam edə biləcək ağır psixoloji yüklərdən azad etmək üçün həyati əhəmiyyət kəsb edir.