Yumurtalıq Xərçəngi
Yumurtalıq Xərçənginin Növləri
1. Epitelyal şişlər:
Yumurtalıq xərçənginin ən çox rast gəlinən növüdür (təxminən 90%).
Yumurtalıqları örtən epitelyal hüceyrələrdən yaranır.
2. Germ hüceyrəli şişlər:
Yumurtalığın yumurta istehsal edən hüceyrələrində yaranır.
Daha çox gənc qadınlarda müşahidə edilir.
3. Stromal şişlər:
Yumurtalığın hormon istehsal edən hüceyrələrindən inkişaf edir.
Bəzi hallarda erkən mərhələdə hormonal dəyişikliklərə səbəb olur.
Yumurtalıq Xərçənginin Səbəbləri və Risk Faktorları
1. Genetik faktorlar:
BRCA1 və BRCA2 gen mutasiyaları yumurtalıq xərçəngi riskini artırır.
Ailədə yumurtalıq və ya süd vəzisi xərçəngi olan şəxslərdə daha yüksək risk.
2. Hormonal faktorlar:
Menopauzadan sonra hormon əvəzedici terapiya.
Erkən menstruasiya (12 yaşından əvvəl) və ya gec menopauza (50 yaşdan sonra).
3. Yaş:
Ən çox menopauza dövründə (50-60 yaş arası) qadınlarda rast gəlinir.
4. Digər faktorlar:
Sonsuzluq və ya doğum tarixinin olmaması.
Endometrioz.
Piylənmə.
Yumurtalıq Xərçənginin Əlamətləri
Erkən mərhələlərdə:
Əksər hallarda heç bir simptom vermir və ya yüngül əlamətlərlə özünü göstərə bilər.
İrəliləmiş mərhələlərdə:
Həzm sistemi əlamətləri:
Qarında şişkinlik və narahatlıq.
Yediyiniz qidalara qarşı doyma hissinin tez yaranması.
Mədə bulanması və ya qaz problemləri.
Sidik sistemi əlamətləri:
Tez-tez sidiyə çıxma.
Sidik ifrazında çətinlik.
Ağrılar:
Qarın və ya çanaq nahiyəsində davamlı ağrı.
Digər əlamətlər:
Davamlı yorğunluq və zəiflik.
Açar səbəbsiz kilo itkisi və ya kilo artımı.
Menstruasiya dövründə anormallıqlar.
Yumurtalıq Xərçənginin Diaqnozu
1. Fiziki müayinə:
Qarında şişkinlik və ya kütlələrin aşkarlanması.
2. Laborator analizlər:
CA-125 testi: Qanda yumurtalıq xərçənginə xas markerin səviyyəsini ölçür.
HE4 testi: Xərçəng diaqnozunda dəstəkləyici analiz.
3. Görüntüləmə müayinələri:
Ultrasonoqrafiya: Yumurtalıqlarda kütlə və ya anormallıqları qiymətləndirir.
MRT və ya KT: Xərçəngin yayılma dərəcəsini qiymətləndirir.
4. Biopsiya:
Yumurtalıq toxumasından nümunə götürülərək xərçəng təsdiqlənir.
5. Genetik testlər:
BRCA mutasiyaları və ya digər genetik anormallıqları aşkar etmək üçün.
Yumurtalıq Xərçənginin Müalicəsi
1. Cərrahi müdaxilə:
Xərçəngin mərhələsinə bağlı olaraq:
Histerektomiya: Uşaqlıq və yumurtalıqların çıxarılması.
Salpingo-ooforektomiya: Tək və ya hər iki yumurtalıq və fallop borusunun çıxarılması.
Debulking əməliyyatı: Xərçəng hüceyrələrinin maksimum çıxarılması.
2. Kemoterapiya:
Cərrahi müdaxilədən sonra və ya metastatik mərhələlərdə tətbiq olunur.
Karboplatin və paklitaksel kimi dərmanlar istifadə olunur.
3. Hormonoterapiya:
Hormonal reseptorlar olan xərçənglərdə istifadə edilir.
4. Hədəfli terapiya:
PARP inhibitorları: BRCA mutasiyası olan xəstələr üçün effektivdir.
5. İmmunoterapiya:
Bədənin immun sistemini gücləndirərək xərçəng hüceyrələrinə qarşı mübarizə aparır.
Yumurtalıq Xərçənginin Qarşısını Alma Yolları
1. Risk faktorlarını idarə etmək:
Siqaretdən çəkinmək.
Sağlam çəki qorumaq.
Hormonal terapiyanı həkim nəzarətində qəbul etmək.
2. Profilaktik tədbirlər:
Genetik skrininq: Ailədə yumurtalıq xərçəngi tarixi varsa, BRCA testləri aparmaq.
Profilaktik cərrahiyyə: Yüksək risk qrupundakı qadınlarda yumurtalıqların çıxarılması.
3. Mütəmadi müayinələr:
Hər hansı simptom olmasa belə, mütəmadi ginekoloji müayinələr.
Hansı Hallarda Həkimə Müraciət Etmək Lazımdır?
Qarında davamlı şişkinlik və ya narahatlıq varsa.
Menstruasiya dövründə və ya menopauzadan sonra anormal qanaxma müşahidə edilirsə.
Tez-tez sidiyə çıxma və ya çanaq nahiyəsində ağrılar yaranırsa.
Qəfil kilo itkisi və ya iştahsızlıq müşahidə olunursa.
Yumurtalıq xərçəngi, erkən mərhələlərdə aşkarlanması çətin olsa da, mütəmadi müayinələr və simptomlara qarşı diqqətli yanaşma ilə erkən diaqnoz və müalicə mümkündür. Vaxtında müalicə həyat keyfiyyətini qorumaq və sağ qalma şansını artırmaq üçün vacibdir.