Yuxu pozğunluqları
Yuxu pozğunluqları, yuxu zamanı üsyan etmə, normadan kənar davranma və ya fəallaşmaq kimi yuxu davranışlarına verilən geniş bir adlandırmadır. Bu pozğunluqlar, normal yuxu dövründə xəstələnmiş şəxslərin davranışlarında qeyri-adi vəziyyətləri ifadə edir. Bəzən bu pozğunluqlar xəstənin özünə, digər zamanlar isə başqalarına ziyan verə bilən agresiv və ya təhlükəli davranışlara səbəb ola bilər.
Yuxu pozğunluqlarının bir neçə növü vardır:
- Narkolepsiya: Narkolepsiya, dəhşətli gündüz uykusuzluğu və nevroloji simptomlar, məsələn, istədiyi an uykuya dalmağı səbəb olabilən xəstəlikdir.
- Parasomniya: Parasomniyalar, yuxu zamanı qətiyyən qorunmuş yuxu pozisiyasından məhrum olan və xəstənin və ya ətrafdakıların sağlamlığına ziyan verə bilən yuxu davranışlarına verilən adlandırmadır. Məsələn, yuxu apneasi, qəbzlilik və qabuslar bu qrupa daxildir.
- REM (Rapid Eye Movement) distəmi (aşkarlanmamış REM uykusu): Bu, tipik olaraq yuxunun başlanğıcında, xəstənin yuxusunu pozğunlaşdıran və yuxuda iradəli olmayan davranışlara səbəb ola bilən bir nöroloji xəstəlikdir.
- Somnambulizm (qayçaq): Bu, tipik olaraq yuxunun dərin fəzəsində baş verən və nəfəs almada problem, əsasən əyləncəli hərəkətlər və yuxudan sonra tam yad olan iradəli olmayan hərəkətlər və davranışlarla müşayiət olunan yuxu pozğunluğudur.
- Ayarlamasız Yuxu-Hifzi (Non-24) Sindromu: Bu, gündüz vaxtı nəzarət olunmuş yuxu pozisiyasından məhrum olan və genelliklə gündüz vaxtı aşırı yuxuluq və gecə nəzarət olunmuş yuxu pozisiyasından məhrum olan bəzi kişilər üçün nəzərdə tutulan bir yuxu pozğunluğudur.
Bu pozğunluqların müalicəsi, spesifik problem və təcavüz səviyyəsinə asılı olaraq dəyişir. Bəzi hallarda davranış müdaxilələri, yuxu təlimləri, dərmanlar və ya başqa müalicələr tətbiq edilir. Ən vacib məsələlərdən biri də həkim tərəfindən dəqiqlik və müalicənin dəstəklənməsidir.