Ağciyər emboliyası nədir? Müalicə necə aparılır?
Ağciyər Emboliyasının Səbəbləri
Ən çox rast gəlinən səbəb dərin venaların trombozu (DVT) zamanı əmələ gələn qan laxtasının ayaq damarlarından qoparaq ağciyərlərə keçməsidir. Digər səbəblər:
Qan laxtası (trombus):
Əsas səbəbdir.
Yağ emboliyası:
Sümük sınıqlarında piy toxumalarının qan dövranına keçməsi.
Hava emboliyası:
Cərrahi müdaxilələr zamanı damarlara hava daxil olması.
Amnion mayesi emboliyası:
Hamiləlikdə nadir hallarda baş verir.
Şiş hüceyrələri:
Xərçəngin yayılması zamanı damarların tıxanması.
Ağciyər Emboliyasının Əlamətləri
Əsas Əlamətlər:
Ani və kəskin nəfəs darlığı: Çox vaxt heç bir xəbərdarlıq olmadan meydana gəlir.
Sinə ağrısı: Adətən iti, dərin nəfəs alma və ya öskürək zamanı pisləşir.
Öskürək: Bəzən qanlı bəlğəm ilə müşahidə olunur.
Tənəffüs çətinliyi: Tez-tez və səthi nəfəs alma.
Digər Əlamətlər:
Başgicəllənmə və ya huşun itməsi.
Ürək döyüntüsünün sürətlənməsi (taxikardiya).
Ayaq ağrısı və ya şişkinlik: Dərin venaların trombozu ilə əlaqəli.
Dərinin solğunluğu və ya mavi rəng alması (sianoz).
Atəş: Nadir hallarda iltihab səbəbiylə ola bilər.
Ağciyər Emboliyasının Müalicəsi
1. Təcili Tibbi Müdaxilə
Oksigen dəstəyi: Qan oksigen səviyyəsini artırmaq üçün maska və ya nazal kanüla ilə oksigen verilir.
Hemodinamik sabitliyin qorunması: Damar daxili maye və dərmanlarla qan təzyiqi nəzarətdə saxlanılır.
2. Antikoagulyantlar (Qan durulducular):
Heparin: Təcili müdaxilə üçün istifadə olunur (damar daxilinə və ya dəri altına inyeksiya).
Varfarin: Uzunmüddətli müalicədə istifadə edilir.
Yeni nəsil antikoagulyantlar (NOACs): Rivaroxaban, apixaban və ya dabigatran.
3. Trombolitik Dərmanlar (Qan laxtasının həlli):
Laxtanı əridərək damar tıxanmasını aradan qaldırır. Təcili və həyati təhlükə olduqda tətbiq olunur.
Məsələn: Alteplaz (tPA).
4. Cərrahi Müdaxilə və ya Kateterlə Tromboektomiya:
Qan laxtası dərmanlarla aradan qaldırılmadıqda və ya vəziyyət kritikdirsə, cərrahi üsulla çıxarılır.
Kateterlə laxtanı çıxarmaq minimal invaziv üsuldur.
5. Inferior Vena Cava (IVC) Filtrasi:
Dərin venaların trombozu olan xəstələrdə qan laxtalarının ağciyərlərə keçməsinin qarşısını almaq üçün vena cava filtr yerləşdirilir.
Profilaktika (Qarşısını Alma Yolları)
Hərəkətlilik:
Uzunmüddətli oturma və ya hərəkətsizlikdən çəkinin (uçuşlar, avtomobil səyahətləri zamanı fasilələrlə hərəkət edin).
Kompressiya Corabları:
Ayaqlarda qan axınını yaxşılaşdırmaq üçün istifadə olunur.
Antikoagulyant Dərmanlar:
Risk qrupunda olan şəxslər üçün (məsələn, cərrahiyyə sonrası).
Kifayət qədər su qəbulu:
Qan axınının normal qalması üçün vacibdir.
Risk Faktorlarının İdarəsi:
Obezlik, siqaret çəkmə, yüksək qan təzyiqi və ya xolesterin kimi problemlər nəzarətdə saxlanmalıdır.
Fəsadlar və Xəbərdarlıq
Müalicə olunmayan ağciyər emboliyası aşağıdakı ciddi fəsadlara səbəb ola bilər:
Pulmonar Hipertoniya: Ağciyərlərdə yüksək qan təzyiqi.
Ürək çatışmazlığı: Sağ ürək kamerasının zəifləməsi.
Həyati təhlükə: Böyük qan laxtaları dərhal ölümə səbəb ola bilər.
Ağciyər emboliyasının ilk əlamətləri ortaya çıxdıqda dərhal təcili tibbi yardım tələb olunur. Ertələmək həyati təhlükəyə səbəb ola bilər.