Ağciyər membranının iltihabı
Məzmun süni intellekt ilə optimallaşdırılmışdır
Plevrit Nədir və Niyə Yarana Bilər?
Plevrit, ağciyərləri əhatə edən və sinə boşluğunun daxili səthini örtən plevra pərdəsinin iltihablanmasıdır. Bu vəziyyət müxtəlif sağlamlıq problemləri nəticəsində inkişaf edə bilər və xəstənin həyat keyfiyyətinə ciddi təsir göstərir. Plevritin vaxtında müəyyən edilməsi və kökündə duran səbəbin müalicə olunması fəsadların qarşısını almaq üçün həyati əhəmiyyət kəsb edir.
Plevritin Səbəbləri
Plevrit bir çox fərqli amilin təsiri ilə meydana gələ bilər. Bu səbəblər infeksion xəstəliklərdən travmalara qədər geniş bir spektri əhatə edir:
- İnfeksiyalar: Qrip, herpes zoster kimi viral infeksiyalar; pnevmokok və ya stafilokok kimi bakterial infeksiyalar plevritə yol açır. Vərəm (tuberkuloz) isə ən ciddi infeksion səbəblərdən biri hesab olunur.
- Plevral Efüzyon: Plevra boşluğunda maye yığılması iltihaba səbəb olur. Bu vəziyyət ürək çatışmazlığı, ağciyər xərçəngi və ya digər sistemik xəstəliklərdən qaynaqlana bilər.
- Autoimmun Xəstəliklər: Revmatoid artrit və lupus kimi xəstəliklərdə immun sistem bədənin öz toxumalarına hücum edərək plevranı zədələyir.
- Ağciyər Emboliyası: Damarlarda yaranan qan laxtasının ağciyər damarlarını tıxaması nəticəsində plevra iltihablana bilər.
- Sinə Travmaları: Qəza, yıxılma və ya cərrahi müdaxilələr plevra zarına birbaşa zərər verə bilər.
- Digər Səbəblər: Ağciyər xərçəngi, ürək çatışmazlığı və perikardit (ürək pərdəsinin iltihabı) kimi ürək-damar problemləri də risk faktorları arasındadır.
Plevritin Simptomları
Plevritin ən xarakterik əlaməti kəskin sinə ağrısıdır. Bu ağrı xüsusilə dərin nəfəs aldıqda, öskürdükdə, asqırdıqda və ya hərəkət etdikdə daha da şiddətlənir. Digər müşahidə olunan simptomlar aşağıdakılardır:
- Nəfəs darlığı: Maye yığılması nəticəsində tənəffüs çətinləşir.
- Öskürək: Adətən quru və davamlı xarakter daşıyır.
- Yüksək hərarət: İnfeksiya ilə müşayiət olunan hallarda qızdırma və titrəmə görülür.
- Çəki itkisi: Xroniki infeksiyalar və ya autoimmun problemlər iştahsızlığa səbəb ola bilər.
- Yayılan ağrılar: Sinə ağrısı bəzən kürək və ya çiyin nahiyəsinə qədər hiss edilə bilər.
Plevrit Diaqnozu Necə Qoyulur?
Həkim diaqnoz qoyarkən xəstənin tibbi tarixçəsini və simptomlarını təhlil edir. Dəqiq diaqnoz üçün aşağıdakı müayinə üsullarından istifadə olunur:
| Müayinə Üsulu | Təsviri |
|---|---|
| Fiziki Müayinə | Stetoskopla "plevral sürtünmə" səsinin dinlənilməsi. |
| Rentgen | Maye yığılması, infeksiya və ya şişlərin vizuallaşdırılması. |
| KT (Kompüter Tomoqrafiyası) | Plevra və ağciyərlərin detallı struktur analizinin aparılması. |
| Ultrasonoqrafiya | Plevral boşluqdakı mayenin dəqiq yerinin müəyyən edilməsi. |
| Qan Testləri | İltihab, infeksiya və ya autoimmun xəstəliklərin yoxlanılması. |
| Torasentez | Laborator analiz üçün plevra boşluğundan maye nümunəsinin götürülməsi. |
| Biopsiya | Nadir hallarda xərçəng şübhəsini araşdırmaq üçün toxuma nümunəsinin alınması. |
Plevritin Müalicə Üsulları
Müalicə planı plevritə səbəb olan əsas amilə uyğun olaraq fərdi şəkildə müəyyən edilir:
- Dərman Müalicəsi: Ağrı və iltihabı azaltmaq üçün NSAİİ (məsələn, ibuprofen) və ya parasetamol istifadə olunur. Bakterial infeksiyalarda antibiotiklər, viral hallarda isə antivirallar təyin edilir. Güclü iltihab zamanı kortikosteroidlər tətbiq oluna bilər.
- Torasentez: Boşluqda yığılan artıq maye nəfəs almanı asanlaşdırmaq üçün xüsusi üsulla çıxarılır.
- Cərrahi Müdaxilə: Empiema (irin yığılması) və ya xərçəng kimi ağır hallarda cərrahiyyə tələb oluna bilər.
- Plevrodezi: Mayenin təkrar yığılmasının qarşısını almaq üçün plevra təbəqələrinin bir-birinə yapışdırılması prosedurudur.
Plevritdən Qorunma Yolları
Plevrit riskini minimuma endirmək üçün bəzi profilaktik tədbirlər görülməlidir. Pnevmoniya və qrip peyvəndləri infeksion riskləri azaldır. Siqareti dayandırmaq ağciyər sağlamlığını qorumaq üçün ən vacib addımlardan biridir. Hər hansı bir tənəffüs problemi yaşandıqda erkən diaqnostika üçün dərhal mütəxəssisə müraciət etmək plevritin inkişafının qarşısını ala bilər.
