Zob

Zobun növləri:

Sadə (nontoksik) zob:

Nədir: Tiroid hormonlarının normal səviyyədə olduğu, lakin tiroid vəzinin böyüdüyü bir vəziyyətdir. Ən çox rast gəlinən səbəblərdən biri yod çatışmazlığıdır. Bu vəziyyətdə vəz böyüyür, lakin funksiyasında problem yoxdur.

Simptomlar: Adətən simptomsuzdur, lakin böyük zob hallarında boyunda şişlik və bəzən nəfəs alma və ya udma çətinliyi ola bilər.

Toksik zob:

Nədir: Tiroid hormonlarının həddindən artıq istehsal olunduğu bir vəziyyətdir. Bu tip zob tirotoksikoz və ya hipertiroidizm (hormonların çox olması) ilə müşahidə olunur.

Simptomlar: Çoxlu tərləmə, ürək döyüntüsünün sürətlənməsi (taxikardiya), arıqlama, əsəbilik, gözlərin irəli çıxması (ekzoftalmiya), əllərdə titrəmə və istiliyə həssaslıq artması kimi əlamətlər baş verə bilər.

Multinodulyar zob:

Nədir: Tiroid vəzində bir və ya bir neçə nodul (qabarıq) şəklində şişlərin meydana gəlməsi ilə xarakterizə olunur. Bu nodullar bəzən aktiv olub, həddindən artıq hormon istehsal edə bilər (toksik multinodulyar zob).

Simptomlar: Boyunda nodullar və ya şişkinlik hiss edilir. Bəzi hallarda udma və ya nəfəs alma çətinliyi yarana bilər. Hormon səviyyələri dəyişkən ola bilər.

Hashimoto tiroiditi (Autoimmun zob):

Nədir: Bu, autoimmun bir xəstəlikdir və bədənin immun sistemi tiroid vəzinə hücum edərək onun fəaliyyətini azaldır. Nəticədə, tiroid vəzi zədələnir və böyüyə bilər. Bu, adətən hipotiroidizm (tiroid hormonlarının azlığı) ilə nəticələnir.

Simptomlar: Yorğunluq, saç tökülməsi, soyuğa qarşı həssaslıq, çəki artımı, qəbizlik və dəri quruluğu müşahidə edilə bilər.

Tiroglobulin adenomaları:

Nədir: Tiroid vəzində bir və ya bir neçə bədxassəli olmayan (benign) nodul meydana gəlir. Bu nodullar tiroidin hormon istehsalını təsir etməsə də, bəzən böyük ola bilər.

Zobun səbəbləri:

Yod çatışmazlığı:

Tiroid hormonlarının sintezi üçün yod vacibdir. Qida və su ilə kifayət qədər yod alınmadıqda, tiroid vəzi hormon istehsalını artırmaq üçün böyüyə bilər. Bu, dünya üzrə zobun ən çox rast gəlinən səbəbidir.

Autoimmun xəstəliklər:

Hashimoto tiroiditi və ya Graves xəstəliyi kimi xəstəliklərdə bədənin immun sistemi tiroid vəzinə hücum edir. Bu, tiroidin ya həddindən artıq, ya da az hormon istehsal etməsinə səbəb ola bilər və nəticədə vəz böyüyə bilər.

Tiroidin iltihabi xəstəlikləri:

Tiroid vəzinin iltihabı (tiroidit) zobun inkişafına səbəb ola bilər. İltihab bəzən infeksiya, dərman reaksiyası və ya autoimmun xəstəliklə əlaqəli ola bilər.

Genetik meyllər:

Ailəvi olaraq tiroid xəstəliklərinə meylli olmaq zobun inkişafı riskini artıra bilər.

Dərmanlar və ya toksinlər:

Bəzi dərmanlar və ya kimyəvi maddələr tiroidin funksiyasını poza bilər və zob yarada bilər.

Zobun simptomları:

Boyunda şişlik (bəzən görünən və ya hiss olunan qabarıq)

Nəfəs alma və ya udma çətinliyi (xüsusilə böyük zob hallarında)

Səsin xırıltılı olması

Hormon çatışmazlığı (hipotiroidizm) və ya hormon çoxluğu (hipertiroidizm) ilə əlaqəli simptomlar:

Hipertiroidizm: Arıqlama, əsəbilik, sürətli ürək döyüntüsü, tərləmə, titrəmə.

Hipotiroidizm: Çəki artımı, soyuğa qarşı həssaslıq, yorğunluq, qəbizlik, dəri quruluğu.

Diaqnostika:

Zob diaqnozu üçün həkimlər bir neçə üsuldan istifadə edirlər:

Fiziki müayinə:

Həkim boyunu yoxlayaraq tiroid vəzinin böyüyüb-böyümədiyini, hər hansı nodul və ya qabarıq olub-olmadığını müayinə edir.

Qan testləri:

Tiroid hormonlarının (T3, T4) və tiroid stimulyasiya hormonunun (TSH) səviyyəsini yoxlamaq üçün qan testi edilir. Hormon səviyyələrinin yüksəlməsi və ya azalması tiroid funksiyasının pozulduğunu göstərə bilər.

Ultrasəs müayinəsi:

Tiroid vəzinin strukturu və nodulların ölçüsü və forması barədə daha dəqiq məlumat əldə etmək üçün ultrasəs müayinəsi istifadə olunur.

İncə iynə aspirasiya biopsiyası:

Nodul şişləri varsa, onların xoşxassəli və ya bədxassəli olub-olmadığını müəyyən etmək üçün biopsiya edilə bilər.

Radioaktiv yod testi:

Bu test tiroidin hormon istehsalı qabiliyyətini və onun nə dərəcədə aktiv olduğunu qiymətləndirmək üçün edilir.

Müalicə:

Zobun müalicəsi tiroid vəzinin funksiyasına, zobun növünə və simptomların şiddətinə görə dəyişir:

İzləmə və nəzarət:

Simptomsuz və yüngül hallarda, xüsusilə sadə zoblardan birinə malik xəstələr üçün müntəzəm nəzarət və hormon səviyyələrinin izlənməsi kifayət ola bilər.

Dərman müalicəsi:

Hipotiroidizm: Tiroid hormonları çatışmazlığı zamanı tiroid hormonlarını əvəzləyən dərmanlar (levotiroksin) təyin edilir.

Hipertiroidizm: Tiroid hormonlarının həddindən artıq istehsalını azaltmaq üçün antitiroid dərmanlar təyin oluna bilər.

Yod əlavələri:

Yod çatışmazlığı olan bölgələrdə qida və suya yod əlavə edilməsi ilə zobun qarşısını almaq mümkündür.

Radioaktiv yod terapiyası:

Hipertiroidizmin müalicəsi üçün radioaktiv yod tiroid hüceyrələrini məhv etmək üçün istifadə edilir. Bu metod tiroidin həddindən artıq hormon istehsalını dayandırmağa kömək edir.

Cərrahi müdaxilə (tiroidektomiya):

Tiroidin çox böyük olduğu hallarda, udma və nəfəs alma çətinliyi yarandıqda və ya şişlər bədxassəli ola biləcəyi şübhə doğurduqda, tiroid vəzinin qismən və ya tamamilə çıxarılması əməliyyatı (tiroidektomiya) tətbiq edilə bilər.

Proqnoz:

Xoşxassəli zob hallarında müalicə ilə vəziyyət əksər hallarda yaxşılaşır.

Bədxassəli şişlər nadirdir, lakin erkən müalicə və düzgün idarəetmə ilə yaxşı proqnoz mümkündür.

Yod çatışmazlığı və digər qida problemləri həll olunduqda zobun qarşısını almaq mümkündür.

Zob mütləq olaraq ciddi bir xəstəlik olmasa da, müalicə edilmədikdə tənəffüs və ya qidalanma problemləri və hormon pozğunluqları ilə nəticələnə bilər. Zamanında diaqnoz və müalicə ilə əksər hallarda vəziyyətin yaxşılaşması mümkündür.