Yemək pozğunluqları

Yemək Pozğunluqlarının Növləri:

Ən yaygın yemək pozğunluqları aşağıdakılardır:

1. Anoreksiya Nervoza (Anoreksiya):

Anoreksiya, bədən çəkisini itirmək və ya çox çəki almaqdan qorxma ilə xarakterizə olunur. Şəxslər çox az yemək yeyərək özlərini aç saxlamağa çalışırlar və ya yeməkdən qaçınırlar. Bu vəziyyət, bədən imici ilə əlaqəli böyük narahatlıqlara səbəb olur və insanlar bədənlərinin olduğundan daha böyük olduğunu düşünürlər.

Əlamətləri:

Çox az yemək və ya yeməkdən qaçınma

Çəkini azaltmaq üçün təkrarən intensiv idman etmək

Bədən çəkisinin minimal olmasına baxmayaraq özünü artıq çəki kimi hiss etmək

Yemək və bədən çəkisi haqqında fikirlərlə obsesyonlaşmaq

Aşağı bədən çəkisi və bədənə zərərli təsir edən davranışlar

2. Bulimiya Nervoza (Bulimiya):

Bulimiya, təkrarlanan yemək tutmalarına (binge eating) və sonra bu tutmaları kompensasiya etmək üçün özünü təmizləməyə (yəni, qusma, aşırı idman, və ya laxslaşdırıcı dərmanlar istifadə etmək) yol açan bir pozğunluqdur. Bu vəziyyətin səbəbi çox vaxt bədən çəkisi və şəkli ilə bağlı narahatlıqlardır.

Əlamətləri:

Yüksək miqdarda yemək yedikdən sonra qusma, laxslaşdırıcı dərmanlar və ya aşırı idmanla kompensasiya etmək

Bədən çəkisi və şəkli ilə bağlı obsesyonlar

Qida qəbulunu gizlətmək və gizli şəkildə yemək

Özünə və bədəninə qarşı güclü təzyiq hissi

3. Binge Eating Disorder (Binge Eating - Yeymə Pozğunluğu):

Binge eating, insanın çox miqdarda qida yeməsi ilə xarakterizə olunur, amma bu vəziyyətdə kompensasiya edən davranışlar (qusma və ya çox idman etmək) mövcud olmur. Şəxs yemək tutması zamanı nəzarəti itirir və sonrasında böyük bir günah və özünü pisləmə hissi keçirir.

Əlamətləri:

Tək başına və ya gizli şəkildə çox miqdarda yemək yemək

Yemək zamanı nəzarəti itirmək və ya yeməyi dayandıra bilməmək

Yediyi yeməklərdən sonra çox güclü günah və utanma hissi

Çəkidə artış və ya obezlik problemi

4. Ortoreksiya:

Ortoreksiya, insanların yalnız "sağlam" və "təmiz" qidaları yemək obsesyonudur. Bu vəziyyətdə insanlar sağlam olmayan hər hansı bir qidadan qaçınmağa çalışır və bədənlərinə zərər verə biləcək qidaları yeməkdən çəkinirlər. Ortoreksiya, ümumiyyətlə, sağlamlıq narahatlıqları ilə başlayır, lakin zamanla qidalanma ilə bağlı çox sərt qaydalara çevrilə bilər.

Əlamətləri:

Qida ilə bağlı aşırı düşünmək və ya yalnız təbii və sağlam qidalarla qidalanmaq

Qida ilə bağlı müəyyən qaydalara sərt şəkildə riayət etmək

Sağlam olmayan qidalardan (şəkər, yağ, hazır yeməklər və s.) qaçınmaq

Başqa insanların yemək seçimlərini tənqid etmək və onlara qarşı hakimiyyət hissi

Yemək Pozğunluqlarının Səbəbləri:

Yemək pozğunluqları müxtəlif səbəblərlə inkişaf edə bilər və adətən çoxşaxəli bir səbəbə dayanır:

Genetik və Bioloji Faktörlər: Ailələrdə yemək pozğunluqları olan şəxslərdə bu vəziyyətin inkişafı daha yüksəkdir. Beyin kimyasının və ya hormonların tarazlığı, yemək pozğunluqlarının yaranmasına təsir edə bilər.

Psixoloji Amillər: Aşağı özünə inam, təzyiq, travmalar, depressiya, anksiyete və ya digər psixoloji problemlər yemək pozğunluqlarının inkişafını təşviq edə bilər.

Sosial və Mədəni Faktorlar: Cəmiyyətin gözləntiləri, bədən şəkli və çəki ilə bağlı ideal standartlar, xüsusən də media və sosial şəbəkələrin təsiri, insanları bədənlərini və çəkilərini daim düşünməyə yönəldir. Bu, bədən imici ilə bağlı narahatlıqları artıraraq, yemək pozğunluqlarına yol aça bilər.

Ətraf Mühit və Təcrübələr: Uşaqlıqda yaşanan təcrübələr, stresli hadisələr və ya evdəki münasibətlər yemək pozğunluqlarının inkişafına səbəb ola bilər.

Yemək Pozğunluqlarının Müalicəsi:

Yemək pozğunluqlarının müalicəsi, çox vaxt psixoterapiya, dərman müalicəsi və dəstək proqramları ilə aparılır:

Psixoterapiya:

Koqnitiv Davranış Terapiyası (KDT): Yemək pozğunluqları ilə mübarizə aparan şəxslərə, mənfi düşüncə və davranışları dəyişdirməyə kömək edən bir terapiya növüdür. Bu terapiya, yemək və bədən imici ilə bağlı sağlam münasibət inkişaf etdirməyə kömək edir.

Ailə terapiyası: Ailə üzvləri ilə işləyərək, yemək pozğunluğunun yaratdığı stress və gərginlikləri azaltmaq və dəstəyi gücləndirmək mümkündür.

Dərman müalicəsi: Bəzi hallarda, depressiya, anksiyete və ya digər psixoloji pozğunluqları idarə etmək üçün antidepresanlar və ya digər dərmanlar istifadə edilə bilər.

Reabilitasiya və dəstək: Yemək pozğunluqlarını yaşayan şəxslər üçün müalicə mərkəzləri və dəstək qrupları, sağlam qidalanma vərdişlərinin inkişaf etdirilməsinə və bədən imici ilə əlaqədar müsbət düşüncələrin gücləndirilməsinə kömək edə bilər.

Sağlam həyat tərzi və dəstək: Fiziki fəaliyyət, balanslı qidalanma, yuxu və stressin idarə edilməsi müalicə prosesini asanlaşdırar.

Yemək pozğunluqları ciddi və mürəkkəb vəziyyətlərdir, amma doğru müalicə ilə insanlar bədənləri və yeməklə sağlam münasibətlər inkişaf etdirə bilərlər. Erkən müdaxilə, müalicə prosesini daha effektiv edir və yaxşı nəticələr verir.