Allergiya Testi

Allergiya Testinin Əsas Növləri

Allergiya testləri, müxtəlif üsullarla aparılan və hər birinin özünəməxsus üstünlükləri olan diaqnostik prosedurlardır. Bu testlər, xəstənin allergik reaksiyalarına səbəb olan amilləri dəqiq müəyyən etmək üçün tətbiq edilir. Əsas allergiya testləri aşağıdakı kateqoriyalara bölünür:

Dəri Testləri

• Prik Test (Dəri Prik Testi): Ən geniş yayılmış və etibarlı üsullardan biridir. Dəridə açılan kiçik ponksiyon vasitəsilə müxtəlif allergenlər tətbiq edilir; qızartı və şişkinlik yaranması həmin maddəyə qarşı həssaslığı göstərir.
• İntradermal Test: Prik testindən daha həssas olan bu üsulda allergenlər incə iynə ilə dərinin altına yeridilir. Adətən dərman allergiyaları və ya həşərat zəhəri allergiyalarının müəyyən edilməsində istifadə olunur.
• Dəri Yamaq Testi (Patch Test): Kontakt dermatit kimi gecikmiş reaksiyaların diaqnozu üçün nəzərdə tutulub. Allergenli yamaqlar dəridə 48-72 saat saxlanıldıqdan sonra nəticə qiymətləndirilir.

Qan Testləri

Spesifik IgE Testləri (RAST və ya ImmunoCAP) vasitəsilə qanda spesifik IgE anticisimlərinin səviyyəsi ölçülür. Bu test allergik rinit, astma, qida və bəzi dərman allergiyalarını müəyyən etmək üçün effektivdir. Xüsusilə dərinin ağır allergik reaksiyalara meylli olduğu hallarda qan testlərinə üstünlük verilir.

Provokasiya Testləri

Nazal, Konjonktival və ya Bronxial Provokasiya Testləri, allergenlərin birbaşa buruna, gözə və ya bronxlara tətbiq edilməsini nəzərdə tutur. Bu testlər potensial təhlükəli reaksiyalara səbəb ola biləcəyi üçün yalnız tibbi nəzarət altında və xüsusi ehtiyatla həyata keçirilir.

Eliminasiya Diyeti və Provokasiya

Eliminasiya diyeti, xüsusilə qida allergiyalarının təyini üçün istifadə olunur. Şübhəli qidalar pəhrizdən çıxarılır və sonra tədricən yenidən əlavə edilir. Proses zamanı simptomların müşahidə edilməsi diaqnozun təsdiqlənməsinə kömək edir.

Allergiya Testinin İstifadə Olunduğu Hallar

Allergiya testləri, müxtəlif xəstəliklərin diaqnostikası və effektiv müalicə planının hazırlanması üçün aşağıdakı hallarda tətbiq edilir:

1. Allergik Rinit: Polen, toz gənələri və heyvan tükünə qarşı yaranan asqırma və burun tutulması.
2. Allergik Astma: Nəfəs darlığı, xırıltı və öskürəklə müşayiət olunan vəziyyətlər.
3. Qida Allergiyaları: Süd, fıstıq və yumurta kimi qidaların istehlakından sonra yaranan reaksiyalar.
4. Kontakt Dermatiti: Nikel, lateks və ya kimyəvi maddələrlə təmas nəticəsində yaranan dəri reaksiyaları.
5. Dərman və Həşərat Allergiyaları: Müəyyən dərmanlara və ya arı sancmalarına qarşı yaranan yüksək həssaslıq.

Allergiya Testinə Hazırlıq Mərhələsi

Testdən əvvəl xəstənin həkimə ətraflı məlumat verməsi prosedurun doğruluğu üçün vacibdir. Xüsusilə antihistaminlər test nəticələrinə təsir edə bildiyi üçün bəzi dərmanların qəbulu dayandırılmalıdır. Həmçinin, mövcud ürək xəstəlikləri, astma və keçmişdə yaşanmış anafilaksi tarixi barədə mütləq məlumat verilməlidir.

Allergiya Testinin Riskləri və Əks Göstərişləri

Allergiya testləri ümumiyyətlə təhlükəsiz hesab olunsa da, bəzi risklər mövcuddur:

• Anafilaksi Riski: Nadir hallarda ağır allergik reaksiyalar yarana bilər, bu səbəbdən testlər həkim nəzarətində olmalıdır.
• Hamiləlik: Hamilə qadınlarda testlər xüsusi diqqət və ehtiyatla aparılmalıdır.
• Aktiv Dəri İnfeksiyaları: İnfeksiyanın yayılma riski olduqda dəri testləri tövsiyə edilmir.

Allergiya Testi Nəticələrinin Təfsiri

Test nəticələri dəridəki fiziki dəyişikliklər və ya qandakı anticisim səviyyələrinə əsasən qiymətləndirilir:

Nəticələrə Əsasən Tətbiq Olunan Müalicə Üsulları

Test nəticələri əldə edildikdən sonra həkim tərəfindən fərdi müalicə planı qurulur. Bu plana allergiyadan qaçınma, antihistaminlər və ya kortikosteroidlər kimi dərman müalicəsi, həmçinin həssaslığı azaltmaq üçün Allergen İmmunoterapiyası (AİT) daxil ola bilər. Qida allergiyası hallarında isə eliminasiya diyeti tətbiq edilir.

Nəticə olaraq, allergik simptomlarınız varsa, dəqiq diaqnoz və düzgün müalicə üçün mütləq bir allerqoloqla məsləhətləşməyiniz tövsiyə olunur.