Eqzema
Məzmun süni intellekt ilə optimallaşdırılmışdır
Eqzemanın Səbəbləri Nələrdir?
Eqzema, dərinin iltihablanması ilə müşayiət olunan xroniki bir vəziyyətdir. Eqzemanın dəqiq səbəbi tam olaraq bilinməsə də, mütəxəssislər xəstəliyin inkişafında bir neçə əsas amilin rol oynadığını vurğulayırlar. Bu amillər həm daxili genetik faktorları, həm də xarici mühit təsirlərini əhatə edir.
Eqzemanın yaranmasında rol oynayan əsas faktorlar aşağıdakılardır:
- Genetik Yatkınlıq: Atopik dermatit ailə üzvlərində olan insanlarda daha çox müşahidə olunur. Genetik faktorlar, dəri baryerinin pozulması və immun sistemin həddindən artıq reaksiya verməsi ilə nəticələnə bilər.
- İmmun Sistemin Reaksiyası: İmmun sistemin bəzi allergenlərə və ya qıcıqlandırıcılara həddindən artıq reaksiya verməsi dəridə iltihaba və qaşıntıya səbəb olur.
- Dəri Baryerinin Pozulması: Eqzemalı insanların dərisində təbii nəmləndirici faktorların (NMF) azalması və lipid təbəqəsinin zəifləməsi dərinin qurumasına, allergenlərin və mikrobların daxil olmasına şərait yaradır.
- Ətraf Mühit Faktorları: Duman, polen, toz gənələri, heyvan tükü, bəzi qida maddələri, sabunlar, parfümlər və kimyəvi maddələr alovlanmaya səbəb ola bilər.
- Stress və Emosional Faktorlar: Emosional stress və gərginlik, eqzema simptomlarını artıran və alovlanmalara yol açan mühüm bir faktordur.
Eqzemanın Əsas Əlamətləri
Eqzema simptomları xəstəliyin şiddətinə və bədəndə yerləşdiyi nahiyəyə görə fərqlilik göstərə bilər. Xəstəliyin ən çox rast gəlinən əlamətləri bunlardır:
- Dəri Qaşıntısı: Eqzemanın ən xarakterik əlamətidir və xüsusilə gecələr daha şiddətli olur.
- Qızartı və İltihab: Dirsəklərin içəri hissəsi, diz arxası, bilək və boyun kimi dərinin quru olduğu yerlərdə nəzərə çarpır.
- Quru və Pullanan Dəri: Dəri səthində çatlamış və pullanan strukturlar yaranır.
- Dəridə Qalınlaşma (Likenifikasiya): Uzunmüddətli qaşınma nəticəsində dəri sərtləşir və qalınlaşır.
- Su Kabarcıkları və Yaralar: Kəskin hallarda kiçik su kabarcıkları və ya açıq yaralar müşahidə oluna bilər.
- İnfeksiyaya Həssaslıq: Eqzema lezyonları bakterial, viral və ya göbələk infeksiyalarına qarşı müdafiəsizdir.
Eqzemanın Növləri
Eqzema müxtəlif formalarda təzahür edir və hər bir növün özünəməxsus müalicə yanaşması mövcuddur:
Atopik Dermatit
Ən çox yayılmış eqzema növüdür. Genetik faktorlarla əlaqədardır, əsasən uşaqlarda görülür və çox vaxt allergik xəstəliklərlə birlikdə inkişaf edir.
Kontakt Dermatit
Dəri ilə təmas edən maddələrə qarşı yaranır. İki növü vardır:
- Allergik Kontakt Dermatit: Allergenlərlə təmasdan sonra yaranır.
- Qıcıqlandırıcı Kontakt Dermatit: Kimyəvi maddələr, sabunlar və ya təmizləyici vasitələrlə təmas nəticəsində yaranır.
Digər Eqzema Növləri
- Seboreik Dermatit: Yağ bezlərinin çox olduğu saç dərisi, üz və sinə kimi bölgələrdə pullanma ilə özünü göstərir.
- Dishidrotik Dermatit: Əllərin və ayaqların içində qaşıntılı su kabarcıqları ilə xarakterizə olunur.
- Nummulyar Dermatit: Adətən qış aylarında yaranan, sikkə şəkilli qırmızı və pullu ləkələrdir.
Eqzemanın Diaqnostikası Necə Qoyulur?
Diaqnoz qoyularkən həkim tərəfindən tibbi tarix və fiziki müayinə əsas götürülür. Dərinin quruluğu, qızartı və iltihab dərəcəsi qiymətləndirilir. Lazım gəldikdə aşağıdakı testlər tətbiq olunur:
| Test Növü | Məqsədi |
|---|---|
| Patch Test (Yamaq Testi) | Kontakt dermatitin səbəbi olan allergenləri müəyyən etmək |
| Laboratoriya Testləri | Qanda IgE səviyyəsini və allergik reaksiyaları yoxlamaq |
Eqzemanın Müalicə Üsulları
Müalicənin əsas məqsədi dərinin nəmliyini qorumaq, iltihabı azaltmaq və qaşıntını idarə etməkdir.
- Dəri Baxımı və Nəmləndiricilər: Hipoalerjenik emolyentlər dərini qorumaq üçün müntəzəm istifadə edilməlidir.
- Topikal Steroidlər: İltihabı azaltmaq üçün həkim nəzarətində kortikosteroid kremlər tətbiq olunur.
- Topikal Kalsineurin İnhibitorları: Xroniki hallarda steroidlərə alternativ olaraq istifadə edilən iltihab əleyhinə kremlərdir.
- Antihistaminlər: Qaşıntını azaltmaq üçün ağızdan qəbul edilən dərmanlardır.
- Fototerapiya: Şiddətli hallarda ultrabənövşəyi (UVB və ya UVA) işıq terapiyası tətbiq edilir.
- Sistemik Müalicələr: Digər üsullara cavab verməyən xəstələrdə bioloji dərmanlar və ya immunosupressivlər istifadə oluna bilər.
Eqzemanın Qarşısını Almaq Üçün Tövsiyələr
Eqzema alovlanmalarını minimuma endirmək üçün bu profilaktik tədbirlərə əməl edilməlidir:
- Müntəzəm olaraq nəmləndirici kremlər istifadə edin.
- Toz gənələri, sərt sabunlar və parfümlər kimi qıcıqlandırıcılardan uzaq durun.
- İsti su dərini qurutduğu üçün iliq su ilə qısa duşlar alın.
- Pambıq və təbii liflərdən hazırlanmış, nəfəs alan paltarlara üstünlük verin.
- Meditasiya və ya yoga kimi üsullarla stressi idarə edin.
Nəticə: Eqzema xroniki bir vəziyyət olsa da, düzgün diaqnoz və mütəxəssis dermatoloq nəzarəti ilə simptomları idarə etmək mümkündür. Əgər eqzema əlamətləri müşahidə edirsinizsə, vaxtında həkimə müraciət etmək vacibdir.
