Anksiyete və Narahatlıq Pozğunluqları
Əsas Anksiyete və Narahatlıq Pozğunluğu Növləri
Generalizə olunmuş Anksiyete Pozuntusu (GAD)
Panik Pozuntu (panik ataklar)
Sosial Anksiyete Pozuntusu (sosial fobiya)
Fobiyalar (xüsusi qorxular)
Posttravmatik Stress Pozuntusu (PTSP)
Səbəbləri
Bioloji faktorlar: Beyində serotonin, dopamin və norepinefrin kimi neyromediatorların balanssızlığı.
Genetik meyillilik: Ailədə anksiyete və ya digər psixoloji pozuntular varsa, risk artır.
Mühit faktorları: Travmatik hadisələr (uşaqlıqda zorakılıq, itkilər, qəza və s.).
Şəxsi xüsusiyyətlər: Perfeksionist olmaq, həddindən artıq özünü tənqid etmək.
Xroniki stress: İş, ailə və ya şəxsi münasibətlərdə uzunmüddətli gərginlik.
Simptomları
Fiziki simptomlar:
Tez ürək döyüntüsü
Tərləmə və titrəmə
Nəfəs darlığı
Başgicəllənmə və zəiflik
Əzələ gərginliyi və yorğunluq
Yuxusuzluq
Psixoloji simptomlar:
Daimi narahatlıq və qorxu hissi
Pis bir şey olacaqmış kimi hiss
Diqqəti toplamaqda çətinlik
Səbəbsiz təşviş və panik hissləri
Qərar verməkdə tərəddüd
Öhdəsindən Gəlmə Yolları
1. Psixoterapiya
Koqnitiv Davranış Terapiyası (CBT): Mənfi düşüncə və inanc modellərini dəyişdirməyə kömək edir.
Ekspozisiya terapiyası: Qorxulan situasiyalara tədricən alışmaq üçün tətbiq edilir.
2. Dərman Müalicəsi
Antidepresanlar (SSRİ və SNRI qrupları)
Anksiyolitiklər (qısa müddətli istifadə üçün)
Dərman müalicəsi psixiatr nəzarətində olmalıdır.
3. Özünə Yardım və Yaşam Dəyişiklikləri
Nəfəs və rahatlama texnikaları: Diafraqmatik nəfəs, meditasiya və yoga ilə stressin idarəsi.
Fiziki fəaliyyət: Mütəmadi idman anksiyetenin azalmasına kömək edir.
Zərərli vərdişlərdən uzaq durmaq: Kofein, spirt və nikotin anksiyeteni artırır.
Pozitiv sosial əlaqələr: Dəstək verən ailə və dost çevrəsi yaratmaq.
Gündəlik planlama: İşləri siyahıya salmaq və prioritetləri düzgün bölmək.
4. Stres İdarəetməsi
Zaman idarəetməsi: Çox iş yüklənməsinin qarşısını almaq.
Rahatlıq və hobilər: Musiqi dinləmək, kitab oxumaq, təbiətdə gəzmək kimi fəaliyyətlər.
Əlavə Tövsiyə:
Anksiyete hiss etdiyin anlarda "5-4-3-2-1 texnikası" kimi sadə yerində rahatlama texnikalarını da tətbiq edə bilərsən.
5-4-3-2-1 texnikası:
5 şeyi gör
4 şeyi toxun
3 şeyi eşit
2 şeyi iylə
1 şeyi dad
Bu metod bədəni və beyni "indi və burada" vəziyyətinə qaytararaq narahatlığı azaldır.