Autizm Spektr Bozukluğu
ASB-nin Əsas Xüsusiyyətləri
🔸 Sosial və emosional çətinliklər
Göz kontaktından çəkinmək
Sosial əlaqə qurmaqda və dostluq yaratmaqda çətinlik
Başqalarının emosiyalarını və jestlərini anlamaqda çətinlik
🔸 Ünsiyyət problemləri
Danışma gecikməsi və ya nitq inkişafında fərqliliklər
Ekolaliya (eşidilən söz və ya cümlələri təkrar etmək)
Bəzən üz ifadələri və tonlama ilə duyğuları ifadə etməkdə çətinlik
🔸 Təkrarlayan davranışlar və maraqlar
Əlləri çırpmaq, yellənmək, əşyaları sıralamaq
Maraqların həddindən artıq dar və spesifik sahəyə fokuslanması
Rutin dəyişikliklərinə həssaslıq və narahatlıq
🔸 Həssaslıq və duyusal fərqliliklər
Səs, işıq və toxunmaya qarşı artıq və ya az reaksiya vermək
Duyusal inteqrasiya problemləri (məs., bəzi materiallara toxunmaqdan qaçınmaq)
ASB-nin Spektr Daxilində Forması
Autizm müxtəlif şiddət və xüsusiyyətlərlə özünü göstərə bilər:
Yüngül səviyyə – özünü ifadə etmək mümkündür, lakin sosial çətinliklər mövcuddur.
Orta səviyyə – sosial və dil bacarıqlarında daha dərin çətinliklər.
Ağır səviyyə – gündəlik fəaliyyətlərdə və ünsiyyətdə ciddi çətinliklər, daha çox qayğıya ehtiyac.
ASB-nin Səbəbləri
ASB-nin dəqiq səbəbləri hələ tam məlum deyil, lakin bəzi faktorlar:
🔸 Genetik meyllilik
🔸 Hamiləlik dövründə bəzi risk faktorları
🔸 Beyində neyroinkişaf fərqlilikləri
❌ Autizm valideyn davranışı və ya tərbiyə səbəbi ilə yaranmır.
ASB ilə Yaşamaq və Müdaxilə
✅ 1. Erkən diaqnoz və müdaxilə
Uşaqlıq dövründə erkən psixoloji və nevroloji qiymətləndirmə ilə autizm dəstək proqramlarına erkən başlamaq böyük fayda verir.
✅ 2. Davranış terapiyası
ABA terapiyası (Applied Behavior Analysis), Təlim əsaslı proqramlar, sosial bacarıq təlimləri effektivdir.
✅ 3. Duyusal inteqrasiya terapiyası
Fizioterapiya və duyusal stimulyasiya məşqləri uşağın gündəlik funksiyalarını artırır.
✅ 4. Nitq və dil terapiyası
Danışıq və alternativ ünsiyyət bacarıqlarını gücləndirir.
✅ 5. Valideyn və ailə dəstəyi
Valideynlər üçün məşğələlər və dəstək qrupları, ailənin uşağı daha yaxşı anlamasına və dəstək olmasına kömək edir.
Sonda
Autizm Spektr Bozukluğu, fərdin öz dünyasına uyğun yaşadığı bir inkişaf fərqliliyidir və doğru dəstək və anlayışla autizmli fərdlər də öz bacarıqlarını inkişaf etdirə və cəmiyyət içində öz yerlərini tapa bilərlər.