Ayaqlarda qeyri-bərabərlik

Ayaq uzunluğu fərqinin növləri:

Ayaq uzunluğu qeyri-bərabərliyi iki əsas növdə olur:

1. Funksional qeyri-bərabərlik:

Bu vəziyyət bir ayağın faktiki olaraq digərindən qısa və ya uzun olmaması, lakin bədənin duruşunda və ya onurğa sütununda olan struktur problemlər səbəbindən ayaqların uzunluğunda fərq meydana gəlməsi ilə xarakterizə olunur. Onurğada skolioz (onurğanın əyilməsi) və ya pelvik problemlər ayaqlar arasında belə funksional fərq yarada bilər.

2. Struktur qeyri-bərabərlik:

Struktur qeyri-bərabərlikdə bir ayağın sümükləri həqiqətən digər ayaqdan daha uzun və ya daha qısadır. Bu, sümük inkişafının pozulması və ya bir travma nəticəsində yaranır.

Ayaq uzunluğu qeyri-bərabərliyinin səbəbləri:

Ayaqlarda qeyri-bərabərliyə səbəb olan bir çox faktor mövcuddur. Əsas səbəblər aşağıdakılardır:

1. Anadangəlmə səbəblər:

Uşaqlıqda doğuş zamanı və ya sümük inkişafı ilə əlaqəli problemlər ayaq uzunluğu fərqinə səbəb ola bilər. Məsələn, fibular hemimeliya və ya tibial hemimeliya kimi nadir sümük inkişaf problemləri bir ayağın digərindən daha qısa inkişaf etməsinə səbəb ola bilər.

2. Travma və ya zədələr:

Ayaq sümüklərinin qırılması, xüsusilə uşaqlıq dövründə sümük qırılması, həmin sümüyün normal şəkildə böyüməsinin qarşısını ala bilər. Bu da ayaq uzunluğunda fərqə səbəb ola bilər. Həmçinin, sümük zədələnməsi səbəbindən qırıq düzgün sağalmadıqda bu vəziyyət ortaya çıxa bilər.

3. Cərrahi müdaxilələr:

Ayaqlarda sümük əməliyyatları (məsələn, sümük uzadılması əməliyyatları və ya diz dəyişdirilməsi əməliyyatları) nəticəsində ayaq uzunluğunda fərq meydana gələ bilər.

4. Skelet inkişafında pozulmalar:

Skolioz və ya digər onurğa problemləri ayaq uzunluğunda funksional fərq yarada bilər. Skolioz zamanı onurğanın əyriliyi pelvisin qeyri-bərabər olmasına və bunun nəticəsində bir ayağın qısa və ya uzun görünməsinə səbəb olur.

5. Sümük xəstəlikləri:

Perthes xəstəliyi, diz xəstəlikləri və ya digər skelet sisteminə təsir edən xəstəliklər sümük inkişafını pozaraq ayaqların fərqli uzunluqda olmasına səbəb ola bilər.

Ayaq uzunluğu fərqinin simptomları:

Ayaq uzunluğu fərqi kiçik olduqda (1-2 sm), çox vaxt heç bir simptom yaranmır. Ancaq fərq daha çox olduqda və ya struktur problemlər səbəbindən meydana gəldikdə aşağıdakı simptomlar müşahidə edilə bilər:

Topallama və yeriş pozğunluğu:

Ayaqlar arasında uzunluq fərqi olanda, yeriş qeyri-bərabər olur və insan bir ayağın üzərinə daha çox ağırlıq yükləyir. Bu, yerişin pozulmasına və topallamağa səbəb ola bilər.

Ayaqlarda ağrı və yorğunluq:

Uzunluq fərqi səbəbindən bədən qeyri-bərabər şəkildə ağırlığı paylaşdığından, daha qısa olan ayaqda ağrı və tez yorulma meydana gələ bilər.

Onurğa və pelvis problemləri:

Ayaqlar arasındakı fərq onurğa və pelvisə əlavə təzyiq yarada bilər. Uzun müddət davam edən ayaq uzunluğu fərqi bel ağrısı, çanaq nahiyəsində ağrılar və ya hətta skolioza səbəb ola bilər.

Diz və omba problemləri:

Yükün qeyri-bərabər paylanması diz və omba oynaqlarına da təsir edir və zamanla bu oynaqlarda ağrı, iltihab və yıpranma (artroz) yarada bilər.

Ayaq uzunluğu fərqinin diaqnozu:

Ayaqlar arasında uzunluq fərqinin diaqnozu adətən fiziki müayinə və görüntüləmə testləri ilə qoyulur:

Fiziki müayinə:

Həkim xəstənin ayaqlarını müayinə edərək, ayaqların uzunluğunu ölçür və fərq olub olmadığını yoxlayır. Həmçinin, yerişin pozulması və pelvik bölgənin qeyri-bərabər olması da fiziki müayinə ilə aşkar edilə bilər.

Rentgen müayinəsi:

Ayaqların sümüklərinin uzunluğunu dəqiq ölçmək üçün rentgen müayinəsi istifadə edilə bilər. Bu, sümüklərin strukturunu və onların normal inkişaf edib-etmədiyini də müəyyən etməyə kömək edir.

CT və ya MRT:

Daha detallı görüntüləmə üçün kompüter tomoqrafiyası (CT) və ya maqnit rezonans tomoqrafiyası (MRT) istifadə oluna bilər. Bu testlər sümüklərdə və ya oynaqlarda olan hər hansı struktur problemləri müəyyən etmək üçün faydalıdır.

Ayaq uzunluğu fərqinin müalicəsi:

Ayaq uzunluğu fərqinin müalicəsi fərqin miqdarına, səbəbinə və xəstənin yaşına bağlı olaraq dəyişə bilər. Əsas müalicə üsulları bunlardır:

1. Ayaqqabı qaldırıcılar:

Kiçik ayaq uzunluğu fərqi olan hallarda (adətən 1-2 sm-ə qədər), xüsusi ayaqqabı qaldırıcıları istifadə edilə bilər. Bu qaldırıcılar ayaq uzunluğu fərqini tarazlayaraq, yerişi və posturanı düzəldir.

2. Fizioterapiya:

Yeriş pozğunluğunu düzəltmək və pelvik bölgədə yaranan ağrıları yüngülləşdirmək üçün fizioterapiya proqramları tətbiq oluna bilər. Fizioterapiya həmçinin əzələ gücünü artıraraq bədənin düzgün balansını təmin etməyə kömək edir.

3. Cərrahi müdaxilə:

Daha ciddi ayaq uzunluğu fərqi olduqda (3 sm-dən çox), cərrahi müdaxilə tələb oluna bilər. İki əsas cərrahi üsul mövcuddur:

Sümük uzadılması əməliyyatı: Bu əməliyyat zamanı daha qısa olan ayağın sümüyü xüsusi bir texnika ilə uzadılır. Əməliyyat zamanı sümüyə qırıq yaradılır və bu qırıq sahəsi tədricən genişləndirilir ki, sümük yenidən formalaşsın və uzansın.

Sümüyün qısaldılması əməliyyatı: Bəzən daha uzun olan ayağın sümüyü qısaldılaraq, digər ayaqla eyni uzunluğa gətirilir.

4. Ortaya çıxan problemlərin müalicəsi:

Uzun müddət davam edən ayaq uzunluğu fərqi nəticəsində inkişaf edən bel, diz və ya omba ağrıları üçün antiinflamatuar dərmanlar, fizioterapiya və digər müalicə üsulları istifadə edilə bilər.

Nəticə:

Ayaq uzunluğu fərqi kiçik olduqda ciddi problemlərə səbəb olmasa da, daha böyük fərqlər bədənin balansını pozaraq, yeriş pozğunluqlarına, ağrılara və ortopedik problemlərə səbəb ola bilər. Erkən diaqnoz və uyğun müalicə ilə bu problemlərin qarşısını almaq mümkündür. Ayaqlar arasında uzunluq fərqindən şübhələnirsinizsə və ya yerişinizdə qeyri-bərabərlik varsa, bir ortopedə müraciət etmək vacibdir.