Başgicəllənmə
Başgicəllənmənin Növləri
Daxili Qulaqla Bağlı Başgicəllənmə (Periferik Vertigo):
Bu, başgicəllənmənin ən yaygın növüdür və daxili qulaqda baş verən problemlərlə əlaqəlidir. Daxili qulaq, bədənin tarazlığını qorumağa kömək edən strukturları ehtiva edir. Bu səbəbdən, daxili qulaqda bir problem olduqda, başgicəllənmə yaranır. Meniere xəstəliyi, benign paroksismal pozulmuş başgicəllənmə (BPPV) və labirintit daxili qulaqla əlaqəli başgicəllənmənin səbəbləri arasında yer alır.
Beyinlə Bağlı Başgicəllənmə (Sentral Vertigo):
Beyin və onun tarazlıq sistemi ilə əlaqəli olan başgicəllənmədir. Beyin damarlarında sıxılma, şişlər, beyin travması və ya daha ciddi nevroloji xəstəliklər bu növ başgicəllənməyə səbəb ola bilər. Sentral vertigo, nadir hallarda baş verir, amma daha ciddi sağlamlıq problemlərini işarə edə bilər.
Başgicəllənmənin Səbəbləri
Başgicəllənmə, çox müxtəlif səbəblərlə əlaqəli ola bilər. Ən çox yayılmış səbəblərdən bəziləri bunlardır:
Benign Paroksismal Pozulmuş Başgicəllənmə (BPPV):
BPPV, daxili qulaqdakı kiçik gözyaşı kristallarının qeyri-normal yerə hərəkət etməsi nəticəsində baş verir. Bu vəziyyət başgicəllənmənin səbəbi ola bilər və çox vaxt başın hərəkəti ilə əlaqəli olaraq baş verir.
Meniere Xəstəliyi:
Meniere xəstəliyi, daxili qulaqda maye toplanması və daxili qulaq təzyiqinin artması nəticəsində baş verir. Bu vəziyyət başgicəllənmə ilə yanaşı, qulaqlarda zəng və eşitmə itkisi kimi simptomlara səbəb ola bilər.
Labirintit:
Labirintit, daxili qulağın iltihabı nəticəsində baş verir və başgicəllənməyə, qulaqda ağrıya və eşitmə problemlərinə yol açar. Bu, infeksiyalar və ya viruslar səbəbindən inkişaf edə bilər.
Migren Baş Ağrısı:
Migren və ya digər baş ağrısı növləri də başgicəllənməyə səbəb ola bilər. Migrenli başgicəllənmə halı, başın ağrılı olduğu bir vəziyyətdə, görmə pozğunluqları və başgicəllənmə ilə müşayiət oluna bilər.
Damar Problemləri:
Beyin damarlarında daralma və ya insult (ürəksalma) başgicəllənməyə səbəb ola bilər. Bu halda başgicəllənmə, daha ciddi nevroloji problemlərin göstəricisi ola bilər.
Farmakoloji (Dərman) Təsiri:
Bəzi dərmanlar başgicəllənməyə səbəb ola bilər. Məsələn, bəzi antidepressanlar, antihistaminlər və antihipertansiv dərmanlar başgicəllənmə ilə əlaqələndirilə bilər.
Zəhərlənmə və Toksik Substansiyalar:
Zəhərlənmə, xüsusilə alkol və ya digər zəhərli maddələrin qəbul edilməsi, başgicəllənməyə yol aça bilər.
Stress və Anksiyete:
Yüksək stres və anksiyete halları, başgicəllənmə və ya başın fırlanması hissinə səbəb ola bilər. Bu, bədənin fiziki və zehni vəziyyətinə cavab olaraq meydana gələn bir simptomdur.
Qan Dolaşımı Problemləri:
Hipotansiyon (aşağı qan təzyiqi) və ya yüksək qan təzyiqi kimi problemlər başgicəllənməyə səbəb ola bilər. Qan təzyiqinin qeyri-düzgün olması, beynə gedən qan axınının pozulmasına səbəb olaraq başgicəllənməyə gətirib çıxara bilər.
Başgicəllənmənin Əlamətləri
Başgicəllənmə aşağıdakı əlamətlərlə müşayiət oluna bilər:
Fırlanma və ya yüngül başgicəllənməsi.
Diz və ya ətrafın hərəkətini yavaşlatma və ya bulanıq görmə.
Titrəmə, yüngül zəiflik və hərəkət etməkdə çətinlik.
Qusma və ya ürək bulanması.
Şişlik və ya yavaş reaksiyalar.
Nəfəs almada çətinlik və ağırlaşan hal.
Başgicəllənmə ilə Başa Çıxma
Gözləmə və İstirahət:
Başgicəllənmə başladıqda, gözləyib istirahət etmək faydalı ola bilər. Hərəkət etmək, başgicəllənmənin şiddətini artıra bilər.
Fiziki Terapiya və Hərəkət Qabiliyyəti:
BPPV kimi başgicəllənmə növləri, fiziki terapiya və baş hərəkətləri ilə idarə edilə bilər. Brandt-Daroff məşqləri və ya Epley manevraları başgicəllənməni azaldan məşq növləridir.
Təzyiqin və İltihabın İdarə Edilməsi:
Meniere xəstəliyi və labirintit kimi hallarda, həkimlər iltihabəleyhinə dərmanlar və ya digər müalicə üsulları təyin edər.
Stress və Anksiyetənin Azaldılması:
Başgicəllənmənin emosional səbəblərini idarə etmək üçün stress idarəetmə metodları, mindfulness və relaksasiya texnikaları istifadə oluna bilər.
Tibbi Yardım və Diaqnoz:
Əgər başgicəllənmə təkrarlanırsa və ya şiddətlidirsə, həkimə müraciət edilməsi vacibdir. Həkim müvafiq diaqnoz qoyacaq və müalicə planı təyin edəcək.
Nəticə
Başgicəllənmə müxtəlif səbəblərdən yarana bilər və müalicə edilə bilən bir vəziyyətdir. Əgər başgicəllənmə davam edirsə və ya daha ciddi əlamətlərlə müşayiət olunursa, həkimə müraciət etmək vacibdir. Başgicəllənmə, tez-tez müalicə edilən və idarə edilə bilən bir vəziyyətdir, lakin düzgün müalicə üçün həkimin təyinatı çox önəmlidir.