Şəkərli diabet
Növləri
Şəkərli diabetin əsas iki növü var:
Tip 1 diabet: Pankreasın insulin istehsal edən beta hüceyrələrinin immun sistem tərəfindən məhv edilməsi nəticəsində yaranır. Adətən uşaqlıq və ya gənclik dövründə baş verir.
Tip 2 diabet: Bədənin insulinə qarşı müqavimət göstərməsi və ya kifayət qədər insulin istehsal etməməsi nəticəsində yaranır. Daha çox yetkinlərdə rast gəlinir, lakin son illərdə uşaqlarda da artmaqdadır.
Səbəblər
Tip 1 diabet: Autoimmün bir prosesin nəticəsidir, səbəbi tam bilinmir, lakin genetik və ətraf mühit faktorları rol oynayır.
Tip 2 diabet: Genetik meyl, qeyri-sağlam həyat tərzi (piylənmə, hərəkətsizlik, yüksək kalorili qidalanma) əsas səbəblərdir.
Risk Faktorları
Tip 1 diabet: Ailədə diabet tarixi, müəyyən genetik markerlər.
Tip 2 diabet: Artıq çəki, qeyri-sağlam pəhriz, hərəkətsizlik, yaşlanma, ailədə diabet tarixi, yüksək qan təzyiqi, hamiləlikdə şəkərli diabet keçirmiş olmaq.
Simptomlar
Tez-tez sidiyə çıxma (poliuriya)
Davamlı susuzluq (polidipsiya)
Yorğunluq və zəiflik
Daimi aclıq hissi (polifagiya)
Kilo itkisi (xüsusilə tip 1 diabetdə)
Görmə problemləri
Yaraların gec sağalması
Əllərdə və ayaqlarda karıncalanma və ya uyuşma
Diaqnoz
Şəkərli diabetin diaqnozu müxtəlif qan testləri vasitəsilə qoyulur:
Açlıq qan qlükoza testi: 8 saatlıq aclıqdan sonra qan qlükoza səviyyəsinin ölçülməsi.
A1C testi (Hemoglobin A1C): Son 2-3 ayın ortalama qan qlükoza səviyyəsini göstərir.
Oral qlükoza dözümlülük testi (OGTT): Qlükoza qəbul etdikdən sonra qan qlükoza səviyyəsinin ölçülməsi.
Müalicə
Şəkərli diabetin müalicəsi növünə və xəstənin fərdi xüsusiyyətlərinə görə dəyişir:
Tip 1 diabet:
İnsulin terapiyası: Qısa təsirli, orta təsirli və uzun təsirli insulinlər.
Qan qlükoza monitorinqi: Qan şəkəri səviyyələrinin müntəzəm ölçülməsi.
Pəhriz və fiziki fəaliyyət: Sağlam qidalanma və müntəzəm idman.
Diabet təhsili və dəstəyi: Diabetin idarə olunması üçün təlimlər.
Tip 2 diabet:
Dərman müalicəsi: Oral qlükoza düşürücü dərmanlar (metformin, sulfonilurea, DPP-4 inhibitorları, SGLT2 inhibitorları) və bəzi hallarda insulin.
Qan qlükoza monitorinqi: Qan şəkəri səviyyələrinin müntəzəm ölçülməsi.
Pəhriz və fiziki fəaliyyət: Sağlam qidalanma və müntəzəm idman.
Kilo idarəsi: Sağlam çəkiyə çatmaq və saxlamaq.
Evdə Baxım və Profilaktika
Sağlam qidalanma: Az şəkərli və az yağlı qidaların seçilməsi, liflə zəngin qidalar.
Müntəzəm fiziki fəaliyyət: Həftədə ən azı 150 dəqiqə orta intensivlikdə aerobik fəaliyyət.
Qan qlükoza monitorinqi: Qan şəkəri səviyyələrini müntəzəm olaraq yoxlamaq.
Siqareti buraxmaq: Siqaret çəkənlərin şəkərli diabet və onun fəsadları riski daha yüksəkdir.
Stress idarəetmə: Meditasiya, yoga və digər rahatlama texnikaları ilə stressi azaltmaq.
Fəsadlar
Şəkərli diabet müalicə edilmədiyi və ya düzgün idarə edilmədiyi hallarda ciddi fəsadlara səbəb ola bilər:
Kardiovaskulyar xəstəliklər: Ürək xəstəlikləri və insult.
Nefropatiya: Böyrək zədələnməsi və böyrək çatışmazlığı.
Retinopatiya: Görmə problemləri və korluq.
Neyropatiya: Sinir zədələnməsi və həssaslıq problemləri.
Ayaq problemləri: Diabetik ayaq yaraları və amputasiya riski.
Şəkərli diabet ciddi və həyat keyfiyyətini əhəmiyyətli dərəcədə təsir edən bir vəziyyətdir. Erkən diaqnoz və düzgün müalicə ilə simptomlar idarə edilə bilər və fəsadların qarşısı alına bilər. Əgər şəkərli diabet əlamətləri yaşayırsınızsa və ya bu vəziyyətdən şübhələnirsinizsə, həkimə müraciət etmək vacibdir.