Beyin şişləri haqqında hər şey
Məzmun süni intellekt ilə optimallaşdırılmışdır
Beyin Şişləri Haqqında Ümumi Məlumat
Beyin şişləri, yerləşdiyi nahiyəyə və xəstənin yaşına görə fərqli xüsusiyyətlər göstərən ciddi sağlamlıq problemləridir. Uşaqlarda müşahidə olunan beyin şişləri daha çox beynin aşağı hissəsində və beyincikdə (infratentorial) yerləşdiyi halda, yetkinlərdə bu törəmələr əsasən beynin yuxarı hissəsində (supratentorial) inkişaf edir.
Uşaqlarda ən çox rast gəlinən növlər arasında beyin sapı, beyincik və görmə siniri gliomaları, həmçinin anadangəlmə kraniofaringiomalar və teratomalar yer alır. Böyüklərdə isə beyin toxumasından yaranan qlial şişlər, beyin qişalarından inkişaf edən meningiomalar və hipofiz vəzi şişləri daha tez-tez müşahidə olunur. İrəli yaşlarda isə digər orqanlardan beyinə yayılan metastatik şişlər üstünlük təşkil edir.
Beyin Şişlərinin Simptomları Nələrdir?
Beyin şişləri yerləşmə yerinə, növünə və ölçüsünə görə müxtəlif klinik əlamətlərlə özünü büruzə verir. Kəllədaxili təzyiqin artması, ürəkbulanma və qusma ən çox rast gəlinən ümumi simptomlardır. Xəstələrdə müşahidə oluna biləcək digər əlamətlər aşağıdakılardır:
- Səhərlər pisləşən və gün boyu davam edən baş ağrıları
- Epileptik tutmalar və huşun itməsi
- Qollarda və ayaqlarda hissiyyat itkisi və ya zəiflik
- Müvazinətin pozulması və gəzməkdə çətinlik
- Görmə qabiliyyətində dəyişikliklər və anormal göz hərəkətləri
- Yuxusuzluq, şəxsiyyət və yaddaş dəyişiklikləri
- Nitq qüsurları və danışıqda çətinliklər
Diaqnostika və Müayinə Metodları
Effektiv müalicə üçün ilk növbədə şikayətlərin ətraflı sorğulanması, ailə tarixçəsinin öyrənilməsi və tam fiziki müayinə vacibdir. Ümumi müayinədən sonra mütləq nevroloji müayinə aparılmalı; əzələ gücü, koordinasiya, reflekslər və ağrıya reaksiya yoxlanılmalıdır.
İstifadə Olunan Radioloji Müayinələr
Diaqnozun dəqiqləşdirilməsi üçün aşağıdakı yüksək texnologiyalı müayinə metodlarından istifadə olunur:
- Kompüter Tomoqrafiyası (KT)
- Maqnit Rezonans Görüntüləmə (MR): MR-angioqrafiya, Spektroskopiya, Diffuziya MR, Funksional MR və Traktoqrafiya
- Serebral Angioqrafiya
- PET və SPECT müayinələri
- Elektroensefaloqrafiya (EEQ)
Beyin Şişlərinin Müalicə Üsulları
Müalicə planı şişin növü, yeri, ölçüsü, xəstənin yaşı və ümumi sağlamlıq vəziyyətinə əsasən fərdi şəkildə müəyyən edilir. Müalicə prosesində neyrocərrah, radiasiya onkoloqu, tibbi onkoloq və digər mütəxəssislərdən ibarət multidissiplinar komanda iştirak etməlidir.
1. Cərrahi Müalicə
Bu, beyin şişlərinin müalicəsində tətbiq edilən ilk və ən əsas üsuldur. Məqsəd, sağlam beyin toxumasına zərər vermədən şişi tam və ya mümkün qədər maksimum dərəcədə çıxarmaqdır. Əməliyyat zamanı mikrocərrahiyyə, endoskopiya və naviqasiya kimi müasir texnologiyalardan istifadə olunur.
2. Radioterapiya (Şüa Müalicəsi)
Yüksək enerjili şüalar vasitəsilə xərçəng hüceyrələrinin məhv edilməsidir. Cərrahiyyədən sonra qalan toxumaları təmizləmək və ya əməliyyat mümkün olmadıqda tətbiq edilir. Stereotaksik radiocərrahiyyə xüsusilə kiçik və dərində yerləşən şişlər üçün effektivdir.
3. Kimyaterapiya
Xərçəng hüceyrələrinin dərmanlarla öldürülməsi prosesidir. Dərmanlar şifahi, venadaxili və ya birbaşa serebrospinal mayeyə (intratekal) yeridilə bilər. Müalicə adətən 21-28 günlük dövrlərlə təkrarlanır.
Əsas Beyin Şişi Növləri
| Şiş Növü | Rastgəlmə Tezliyi | Xüsusiyyətləri |
|---|---|---|
| Glial Şişlər | 45-50% | Beyin toxumasına sızan, sərhədləri qeyri-müəyyən törəmələrdir. |
| Meningiomalar | 20% | Adətən xoşxassəlidir, qadınlarda daha çox rast gəlinir. |
| Metastatik Şişlər | 30% | Digər orqanlardan (ağciyər, döş və s.) beyinə yayılan şişlərdir. |
| Hipofiz Şişləri | 5% | Endokrin pozuntulara və görmə sahəsinin itməsinə səbəb ola bilər. |
Risk Faktorları
Beyin şişlərinin yaranmasına təsir edən əsas amillər bunlardır:
- Genetik Faktorlar: Neyrofibromatoz və Von Hippel-Lindau kimi irsi xəstəliklər.
- Radiasiya: Yüksək dozada radiasiyaya məruz qalma.
- Kimyəvi Maddələr: Pestisidlər, həlledicilər və neft məhsulları.
- Viruslar: Epstein-Barr və Sitomeqalovirus kimi infeksiyalar.
- Yaş: Hər yaşda görülə bilsə də, yaşlılarda risk daha yüksəkdir.
Vacib Qeyd: Müalicə prosesində beyin ödemini azaltmaq üçün steroidlər, qıcolmaların qarşısını almaq üçün isə antikonvulsant dərmanlar istifadə edilə bilər. Hidrosefali halında isə beyin daxili təzyiqi tənzimləmək üçün şunt yerləşdirilməsi tələb oluna bilər.
