Binge Yemə Bozukluğu (BED)

Binge Yemə Bozukluğu (BED) Nədir?

Binge Yemə Bozukluğu, yemək yedikdən sonra təkrarlanan şəkildə və nəzarət itirərək böyük miqdarda qida yemə davranışıdır. Bu pozğunluqda olan şəxslər, adətən yemək yeməyi dayandıra bilmir və çox miqdarda qida qəbul etdikdən sonra təkrarlanan narahatlıq hissləri yaşayırlar. Lakin, bulimiya sinirindəki kimi yeməkdən "qurtulma" davranışları (vomit etmək və ya aşırı idman etmək kimi) yoxdur.

Yemək atakları, adətən, şəxsin emosional vəziyyəti ilə əlaqəlidir və stress, narahatlıq, təcrid və ya depressiya hissləri ilə tetiklənə bilər. Binge yemə bozukluğu, sağlamlıq problemlərinə, fiziki xəstəliklərə və psixoloji narahatlıqlara səbəb ola bilər.

Binge Yemə Bozukluğunun Əlamətləri

Binge yemə bozukluğunun əlamətləri, yemək yedikdən sonra böyük miqdarda qida qəbul etmə ilə bağlı davranışları və bədən imici ilə əlaqədar emosional və psixoloji reaksiyaları əhatə edir. Bu əlamətlər aşağıdakılardır:

1. Binge Eating (Yemək Atakları)

Çox yemək yeme: Şəxs, qısa müddət ərzində çox böyük miqdarda qida yeyir, və yemək zamanı bunu idarə edə bilmir.

Yeməkdən nəzarət itirmə: Yemək yeyərkən, şəxs özünü nəzarətini itirmiş hiss edir, yediklərini dayandırmaqda çətinlik çəkir.

Gizlətmə və ya təcrid: Şəxs, çox yemək yedikdən sonra bu davranışı başqalarından gizlətməyə çalışır və yalnız yeməyi təcrübə etmək istəyir.

2. Emosional və Psixoloji Simptomlar

Günahkarlıq və təqsir hissi: Yemək ataklarından sonra şəxs özünü çox pis hiss edir və yemək yediyi üçün təqsirkar hiss edir.

Narahatlıq və depressiya: Yemək yedikdən sonra stres, narahatlıq və depressiya hissləri artar.

Özünə inamsızlıq: Şəxs, yemək və bədən imici ilə bağlı daim mənfi düşüncələrə sahibdir və özünə qarşı tənqidi yanaşır.

3. Bədən İmici ilə Bağlı Problemlər

Aşağı bədən imici: Şəxs, bədənini qeyri-real şəkildə "çox kök" və ya "çirkin" hiss edir.

Bədən çəkisi ilə bağlı narahatlıq: Şəxs, bədən çəkisini kontrol etməyə çalışır, amma çox miqdarda yemək yeyir və bu vəziyyətin nəticəsindən narahat olur.

4. Fiziki Simptomlar

Pəhriz və bəslənmə problemləri: Yemək atakları, bədənin həzm sistemi üzərində stressə və narahatlığa səbəb ola bilər.

Bədən çəkisinin artması: Davamlı yemək atakları, bədən çəkisinin artmasına səbəb ola bilər.

Həzm problemləri: Yemək yedikdən sonra şişkinlik, qaz, həzm pozğunluğu və digər fiziki narahatlıqlar meydana gələ bilər.

Binge Yemə Bozukluğunun Səbəbləri

Binge yemə bozukluğunun yaranmasına bir neçə amil təsir edə bilər. Bu amillər həm psixoloji, həm də bioloji faktorları əhatə edir.

1. Psixoloji və Emosional Faktorlar

Stress və anksiyete: Yemək atakları, şəxsin yaşadığı emosional və psixoloji stresslərlə başa çıxmaq məqsədilə yaranır. Yemək, bəzən rahatlama və ya təcrid olunma hisslərini azaltmaq üçün istifadə edilir.

Depressiya: Binge yemə bozukluğu olan şəxslərdə depressiya halları çox yaygındır və bu, yemək yediyi zaman təkrarlanan narahatlıq hisslərinə və təqsirkar duyğulara səbəb olur.

Özünə qarşı tənqid və aşağı qiymətləndirmə: Şəxs özünü qiymətləndirməkdə çətinlik çəkir və bədəninə dair narahatlıq hiss edir.

2. Bioloji Faktorlar

Genetik meyl: Ailə üzvlərində yemək pozğunluqları və ya anksiyete pozğunluqları olan insanlarda binge yemə bozukluğunun inkişaf etmə riski daha yüksəkdir.

Beyin kimyası: Beyindəki kimyəvi maddələrin balanssızlığı, xüsusilə serotonin və dopamin kimi maddələrin qeyri-sabitliyi, binge yemə pozğunluğuna yol aça bilər.

3. Sosial Faktorlar

Cəmiyyətin gözləntiləri: Cəmiyyətin və media tərəfindən ideal bədən imicinə dair təzyiqlər, şəxsin bədən çəkisi ilə bağlı narahatlıq və obsesyonlara səbəb ola bilər.

Ailə və sosial münasibətlər: Ailədəki münasibətlər, yemək vərdişləri və təzyiqlər də binge yemə pozğunluğunun inkişafına təsir göstərə bilər.

Binge Yemə Bozukluğunun Müalicəsi

Binge yemə bozukluğu müalicə edilə bilən bir vəziyyətdir. Müalicə, psixoterapiya, dərman müalicəsi və sosial dəstək vasitəsilə həyata keçirilir.

1. Psixoterapiya

Koqnitiv Davranış Terapisi (CBT): CBT, binge yemə bozukluğunun müalicəsində ən təsirli terapiya üsullarından biridir. Bu terapiya, şəxsin yemək yedikdən sonra özünü yaxşı hiss etməyin yollarını tapmasına və qeyri-sağlam düşüncə və davranışları dəyişdirməsinə kömək edir.

Dialektik Davranış Terapisi (DBT): DBT, şəxslərin emosional tənzimləmə və streslə başa çıxma bacarıqlarını inkişaf etdirməyə kömək edir.

2. Dərman Müalicəsi

Antidepresanlar: SSRI-lər (seçici serotonin geri alım inhibitorları) kimi dərmanlar, binge yemə bozukluğu ilə əlaqəli depressiya və narahatlıq hisslərini yüngülləşdirə bilər.

Anksiyolitiklər: Anksiyete və stresin azaldılması üçün istifadə edilə bilər.

3. Yaşam Tərzi Dəyişiklikləri

Sağlam pəhriz və idman: Şəxslər, düzgün pəhriz və məşq etməklə, bədənlərini və zehinlərini daha yaxşı idarə edə bilərlər.

Fiziki fəaliyyət: Müntəzəm məşqlər, bədənin kimyəvi maddələrini tənzimləyərək narahatlıq və təkrarlanan yemək ataklarını azaldır.

4. Sosial Dəstək

Ailə və dost dəstəyi: Ailənin və dostların dəstəyi, şəxsin özünə inamını artırır və müalicə prosesini sürətləndirir.

Dəstək qrupları: Binge yemə bozukluğu olan şəxslər üçün xüsusi dəstək qrupları mövcuddur. Bu qruplarda təcrübə paylaşmaq və bir-birini dəstəkləmək faydalıdır.

Nəticə

Binge yemə bozukluğu, təkrarlanan və nəzarət edilə bilməyən yemək atakları ilə xarakterizə olunan ciddi bir pozğunluqdur. Bu pozğunluq, bədən çəkisini və bədən imicini idarə etmək üçün çətinliklər yaradır və psixoloji sağlamlıq üzərində əhəmiyyətli təsir göstərir. Müalicə psixoterapiya, dərman müalicəsi və sosial dəstək ilə mümkündür. Erken müdaxilə ilə şəxsə bu pozğunluğun öhdəsindən gəlmək və sağlam həyat tərzi qurmaq mümkündür.